ید و سلامت تیروئید؛ چه مقدار ید نیاز داریم؟

ید یکی از ریزمغذی‌هایی است که بدون آن غده تیروئید نمی‌تواند هورمون‌های ضروری خود را تولید کند. این هورمون‌ها در تنظیم سوخت‌وساز و عملکرد طبیعی مغز، قلب و بسیاری از اندام‌های دیگر نقش دارند. با این حال، درباره ید یک نکته مهم وجود دارد: کمبود آن مشکل‌ساز است، اما مصرف بیش از حد نیز می‌تواند به تیروئید آسیب بزند.

از آنجا که بدن قادر به ساخت ید نیست، باید آن را از رژیم غذایی دریافت کنیم. بنابراین، هدف اصلی نه مصرف هرچه بیشتر ید، بلکه تأمین مقدار کافی و متناسب با نیاز بدن است.

چرا ید برای تیروئید ضروری است؟

پس از جذب ید از دستگاه گوارش، این ماده وارد جریان خون می‌شود و غده تیروئید آن را جذب می‌کند. تیروئید از ید برای ساخت دو هورمون اصلی خود یعنی تری‌یودوتیرونین (T3) و تیروکسین (T4) استفاده می‌کند.

این هورمون‌ها در تنظیم متابولیسم و عملکرد طبیعی مغز، قلب و سایر اندام‌ها نقش دارند. هورمون محرک تیروئید یا TSH نیز در تنظیم این سیستم نقش دارد.

بیشتر ید بدن در غده تیروئید ذخیره می‌شود، اما مقداری از ید غیرهورمونی نیز در بافت‌هایی مانند غدد پستانی، چشم‌ها، پوشش معده، دهانه رحم و غدد بزاقی وجود دارد.

به همین دلیل، دریافت ید باید در محدوده مناسب باشد. هم دریافت ناکافی و هم دریافت بیش از نیاز می‌تواند عملکرد تیروئید را مختل کند و در برخی افراد به کم‌کاری یا پرکاری تیروئید منجر شود.

روزانه چه مقدار ید نیاز داریم؟

نیاز روزانه به ید به سن و شرایط فیزیولوژیک بستگی دارد. مقادیر توصیه‌شده عبارت‌اند از:

در دوران بارداری و شیردهی، نیاز به ید افزایش می‌یابد؛ با این حال، افزایش خودسرانه مصرف ید توصیه نمی‌شود، زیرا دریافت بیش از حد آن نیز می‌تواند برای مادر و جنین مشکل‌ساز باشد.

انجمن تیروئید آمریکا برای زنان باردار و شیرده در آمریکا و کانادا مصرف مکمل دوران بارداری حاوی ۱۵۰ میکروگرم ید را توصیه کرده است تا در کنار دریافت غذایی، نیاز کلی روزانه تأمین شود.

نکته مهم: نیاز به ید به معنای آن نیست که هر فرد مبتلا به بیماری تیروئید باید مکمل ید مصرف کند. اگر کمبود ید علت اختلال تیروئید نباشد، مصرف مکمل لزوماً کمکی نمی‌کند و حتی در برخی شرایط می‌تواند وضعیت را بدتر کند.

چه غذاهایی ید دارند؟

برای بسیاری از افراد، تأمین ید از طریق رژیم غذایی امکان‌پذیر است. نمک یددار و برخی غذاهای دریایی و لبنی از منابع مهم ید محسوب می‌شوند.

مقدار تقریبی ید برخی مواد غذایی در مقاله اصلی به این صورت گزارش شده است:

مقدار ید مواد غذایی می‌تواند بسته به خاک، خوراک دام، روش تولید و فرآوری متفاوت باشد؛ بنابراین اعداد جدول را نباید مقادیر کاملاً ثابت در نظر گرفت.

نمک یددار نیز می‌تواند منبع مهمی از ید باشد، اما مصرف نمک برای تأمین ید نباید به افزایش دریافت سدیم منجر شود. در عمل، بهتر است نیاز به ید با یک رژیم غذایی متعادل و مقدار متعارف نمک یددار تأمین شود، نه با مصرف بیشتر نمک.

کمبود ید چه پیامدهایی دارد؟

ید برای ساخت هورمون‌های تیروئیدی ضروری است؛ بنابراین کمبود قابل‌توجه آن می‌تواند باعث کم‌کاری تیروئید و گواتر یا بزرگ‌شدن غده تیروئید شود.

کمبود ید در دوران بارداری اهمیت بیشتری دارد. کمبود شدید ید در مادر می‌تواند رشد جنین و تکامل عصبی او را مختل کند و با مشکلاتی در رشد، حرکت، گفتار و شنوایی همراه باشد. حتی کمبود خفیف‌تر در دوران بارداری نیز ممکن است با برخی اختلالات ظریف‌تر در عملکرد شناختی کودک ارتباط داشته باشد و خطر سقط جنین را افزایش دهد.

کمبود ید همچنین با بیماری فیبروکیستیک پستان، که یک وضعیت خوش‌خیم و گاهی دردناک در پستان است، ارتباط داشته است.

چه کسانی بیشتر در معرض کمبود ید هستند؟

برخی شرایط می‌توانند احتمال دریافت ناکافی ید را افزایش دهند، از جمله:

• بارداری
• رژیم‌های بسیار کم‌نمک یا بدون نمک
• رژیم غذایی کم‌تنوع و فقیر از منابع ید
• کاهش مصرف نمک یددار
• جایگزین کردن نمک یددار با برخی انواع نمک‌های دریایی که معمولاً ید کمی دارند

در سطح جهان، کمبود ید همچنان یک مشکل مهم تغذیه‌ای است و برآوردهای مقاله نشان می‌دهد حدود ۳۵ تا ۴۵ درصد جمعیت جهان درجاتی از کمبود ید دارند.

البته وضعیت ید در کشورهای مختلف یکسان نیست و نمی‌توان بر اساس وضعیت یک کشور درباره کشور دیگر نتیجه‌گیری کرد.

آیا رژیم‌های سالم امروزی می‌توانند دریافت ید را کاهش دهند؟

این موضوع کمی پیچیده‌تر از آن است که صرفاً بگوییم «نمک کمتر = کمبود ید».

کاهش مصرف نمک برای کنترل فشار خون و کاهش خطر بیماری‌های قلبی اقدامی مهم است، اما اگر بخش قابل‌توجهی از نمک مصرفی از نوع یددار نباشد، دریافت ید نیز ممکن است کاهش پیدا کند.

از سوی دیگر، برخی افراد به استفاده از نمک‌های دریایی علاقه‌مند شده‌اند. دریایی بودن نمک به معنی یددار بودن آن نیست. بنابراین اگر هدف تأمین ید است، باید مشخص شود محصول مورد استفاده واقعاً یددار است یا خیر.

در مورد ایران نیز نباید صرفاً از داده‌های کشورهای دیگر نتیجه گرفت که همه افراد در معرض کمبود ید یا دریافت بیش از حد هستند؛ وضعیت دریافت ید به الگوی غذایی، مصرف نمک یددار، وضعیت تغذیه‌ای و شرایط فرد بستگی دارد.

آیا افراد مبتلا به بیماری تیروئید باید مکمل ید مصرف کنند؟

این یکی از مهم‌ترین نکات مقاله است.

وجود بیماری تیروئید به‌تنهایی دلیلی برای مصرف مکمل ید نیست. اگر علت کم‌کاری تیروئید کمبود ید نباشد، افزایش دریافت ید احتمالاً فایده‌ای ندارد.

حتی مصرف مکمل‌های ید با دوز بالا یا فرآورده‌هایی مانند جلبک دریایی و کلپ می‌تواند در برخی افراد مبتلا به اختلالات تیروئید مشکل‌ساز شود.

ید همچنین می‌تواند با برخی داروهای ضدتیروئید تداخل داشته باشد. مصرف دوزهای بالای ید همراه با این داروها ممکن است اثر آنها را تشدید کرده و به کم‌کاری تیروئید منجر شود.

بنابراین، مصرف خودسرانه قرص ید، محلول‌های حاوی ید یا مکمل‌های جلبک دریایی برای «تقویت تیروئید» توصیه نمی‌شود.

مصرف بیش از حد ید هم خطرناک است

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم اگر ید برای تیروئید ضروری است، مقدار بیشتر آن حتماً بهتر است. چنین رابطه‌ای وجود ندارد.

در برخی افراد، به‌خصوص کسانی که زمینه بیماری تیروئید دارند، دریافت زیاد ید می‌تواند کم‌کاری تیروئید را ایجاد یا تشدید کند. دریافت بیش از حد ید همچنین با التهاب خودایمنی تیروئید، از جمله تیروئیدیت هاشیموتو، ارتباط دارد.

مقادیر زیاد ید می‌توانند موقتاً توانایی غده تیروئید برای ساخت هورمون را مهار کنند. همچنین در برخی افراد مستعد، ممکن است التهاب و آسیب خودایمنی تیروئید تشدید شود.

این مسئله در دوران بارداری اهمیت بیشتری دارد. مصرف بیش از حد مکمل‌های ید توسط مادر می‌تواند خطر کم‌کاری مادرزادی تیروئید در نوزاد را افزایش دهد؛ وضعیتی که در صورت درمان‌نشدن می‌تواند بر رشد، عملکرد ذهنی و سلامت قلب اثر بگذارد.

بنابراین، همان‌طور که کمبود ید نامطلوب است، مصرف بی‌رویه مکمل‌های ید نیز راهکار مناسبی برای محافظت از تیروئید نیست.

⚠️ هشدار درباره مکمل‌های ید: فرآورده‌های حاوی پتاسیم یدید، سدیم یدید، کلپ و برخی گیاهان دریایی ممکن است مقادیر قابل‌توجهی ید داشته باشند. مقدار ید این محصولات می‌تواند متفاوت باشد و مصرف آنها، به‌ویژه در افراد مبتلا به بیماری تیروئید یا زنان باردار، بهتر است بدون نظر پزشک انجام نشود.

چگونه بفهمیم ید کافی دریافت می‌کنیم؟

تشخیص وضعیت ید به سادگی اندازه‌گیری یک آزمایش خون معمولی نیست.

ید را می‌توان در ادرار اندازه‌گیری کرد، اما دفع سریع ید باعث می‌شود یک اندازه‌گیری منفرد ادرار الزاماً تصویر دقیقی از دریافت طولانی‌مدت یک فرد ارائه نکند. در سطح جمعیت، اندازه‌گیری ید ادرار کاربرد مهمی دارد، اما تفسیر وضعیت یک فرد نیازمند توجه به شرایط بالینی و رژیم غذایی است.

وجود گواتر یا کم‌کاری تیروئید نیز می‌تواند پزشک را به کمبود ید مشکوک کند، اما هر کم‌کاری تیروئیدی ناشی از کمبود ید نیست.

به همین دلیل، تصمیم درباره افزایش یا کاهش مصرف ید باید بر اساس سابقه پزشکی، رژیم غذایی، داروها، وضعیت تیروئید و در صورت لزوم آزمایش‌های مناسب انجام شود.

چند پرسش مهم درباره ید و تیروئید

آیا برای سلامت تیروئید باید مکمل ید مصرف کنم؟
نه لزوماً. اگر دریافت ید کافی باشد یا علت بیماری تیروئید کمبود ید نباشد، مکمل ید ممکن است سودی نداشته باشد و در دوزهای بالا حتی مضر باشد.

بهترین منابع غذایی ید کدام‌اند؟
نمک یددار، ماهی و سایر غذاهای دریایی، لبنیات و برخی غذاهای غنی‌شده از منابع مهم ید هستند. مقدار ید مواد غذایی بسته به نوع محصول و شرایط تولید متفاوت است.

آیا ید می‌تواند کم‌کاری تیروئید را بدتر کند؟
در برخی افراد، بله. دریافت بیش از حد ید می‌تواند در افراد مستعد باعث ایجاد یا تشدید کم‌کاری تیروئید یا تیروئیدیت خودایمنی شود.

آیا نمک دریایی ید دارد؟
لزومی ندارد. «نمک دریایی» به‌خودی‌خود به معنای «نمک یددار» نیست. اگر قرار است نمک منبع ید رژیم غذایی باشد، باید یددار بودن محصول مشخص باشد.

جمع‌بندی

ید برای ساخت هورمون‌های تیروئیدی ضروری است، اما سلامت تیروئید به تعادل نیاز دارد، نه دریافت هرچه بیشتر ید. برای بیشتر افراد، تأمین نیاز از طریق یک رژیم غذایی متنوع و استفاده متعارف از منابع یددار امکان‌پذیر است.

در مقابل، مصرف خودسرانه مکمل‌های ید، به‌خصوص دوزهای بالا و فرآورده‌های حاوی جلبک دریایی، می‌تواند برای افراد مستعد و زنان باردار خطرناک باشد. اگر بیماری تیروئید دارید یا قصد دارید میزان ید رژیم غذایی خود را به‌طور قابل‌توجهی تغییر دهید، بهتر است ابتدا علت اختلال تیروئید و وضعیت دریافت ید بررسی شود؛ «ید بیشتر» الزاماً به معنی «تیروئید سالم‌تر» نیست.