۱۰ داروی رایج که ممکن است فشار خون را تغییر دهند

فشار خون فقط تحت تأثیر نمک، وزن، استرس و فعالیت بدنی نیست. بعضی داروهای نسخه‌ای و حتی داروهای بدون نسخه می‌توانند فشار خون را افزایش یا کاهش دهند و در برخی افراد کنترل فشار خون را دشوارتر کنند.

این اثر به نوع دارو، مقدار مصرف، مدت استفاده و شرایط پزشکی فرد بستگی دارد. بنابراین اگر فشار خون بالا دارید، بهتر است پیش از شروع، قطع یا تغییر هر دارویی، درباره اثر احتمالی آن بر فشار خون با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

۱. مسکن‌های ضدالتهابی غیراستروئیدی

داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن از داروهای رایج برای درد، تب و التهاب هستند، اما می‌توانند باعث احتباس سدیم و مایعات شوند و در نتیجه فشار خون را افزایش دهند.

این موضوع در افرادی که فشار خون کنترل‌نشده دارند یا بیماری قلبی و کلیوی دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

استامینوفن نیز همیشه نمی‌تواند جایگزین کاملاً خنثی از نظر فشار خون در نظر گرفته شود. برخی شواهد نشان داده‌اند که مصرف آن، به‌خصوص در دوزها یا شرایط خاص، ممکن است فشار خون را افزایش دهد.

بنابراین «بدون نسخه بودن» یا «ملایم‌تر بودن برای معده» به معنای بی‌تأثیر بودن بر فشار خون نیست.

۲. داروهای ضداحتقان بینی

برخی داروهای ضداحتقان حاوی ترکیباتی هستند که با تنگ کردن عروق می‌توانند فشار خون را افزایش دهند.

از جمله این ترکیبات می‌توان به:

• فنیل‌افرین
• پسودوافدرین

اشاره کرد.

این موضوع به‌ویژه برای افرادی که فشار خونشان کنترل نشده است اهمیت دارد و بهتر است پیش از مصرف فرآورده‌های خوراکی ضداحتقان با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

اسپری‌های ضداحتقان بینی معمولاً اثر سیستمیک کمتری نسبت به انواع خوراکی دارند، اما این به معنای بی‌خطر بودن مصرف طولانی‌مدت آنها نیست.

۳. داروهای ضدبارداری

برخی قرص‌های ضدبارداری حاوی استروژن می‌توانند فشار خون را افزایش دهند. این مسئله ممکن است با مصرف طولانی‌مدت و وجود سایر عوامل خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی اهمیت بیشتری پیدا کند.

قرص‌های حاوی پروژستین تنها، که گاهی «قرص مینی» نامیده می‌شوند، ممکن است برای برخی افراد مبتلا به فشار خون بالا گزینه مناسب‌تری باشند؛ اما انتخاب روش پیشگیری از بارداری باید بر اساس وضعیت پزشکی و عوامل خطر فرد انجام شود.

۴. برخی داروهای ضدافسردگی و ضدروان‌پریشی

اثر این گروه از داروها بر فشار خون یکسان نیست و بسته به داروی مورد استفاده می‌تواند فشار را افزایش یا کاهش دهد.

مهارکننده‌های MAO

این داروها می‌توانند باعث افت فشار خون هنگام ایستادن شوند. از سوی دیگر، مصرف هم‌زمان آنها با مقدار زیاد غذاهای حاوی تیرامین، مانند بعضی پنیرهای کهنه، غذاهای تخمیری و برخی گوشت‌های فرآوری‌شده، می‌تواند باعث افزایش شدید فشار خون شود.

داروهای SNRI

داروهایی مانند ونلافاکسین و دولوکستین ممکن است فشار خون را افزایش دهند.

داروهای سه‌حلقه‌ای

داروهایی مانند آمی‌تریپتیلین و نورتریپتیلین ممکن است در برخی افراد فشار خون را افزایش دهند یا باعث افت فشار هنگام ایستادن شوند.

برخی داروهای ضدروان‌پریشی

داروهایی مانند ریسپریدون و اولانزاپین نیز می‌توانند بسته به شرایط فرد و زمان مصرف، با افزایش یا افت فشار خون همراه باشند.

۵. برخی داروهای ضداسید

برخی فرآورده‌های ضداسید و داروهای گوارشی حاوی بی‌کربنات سدیم هستند.

مصرف منظم فرآورده‌های حاوی مقدار قابل‌توجه سدیم می‌تواند باعث افزایش دریافت سدیم و احتباس مایعات شود و در نتیجه در بعضی افراد فشار خون را بالا ببرد.

بنابراین هنگام انتخاب داروهای بدون نسخه، فقط ماده مؤثره اصلی را بررسی نکنید؛ مقدار سدیم موجود در فرآورده نیز می‌تواند اهمیت داشته باشد.

۶. داروهای محرک

داروهای محرک مانند ترکیبات آمفتامین و متیل‌فنیدات که برای درمان اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی استفاده می‌شوند، می‌توانند فشار خون و ضربان قلب را افزایش دهند.

برخی از نام‌های تجاری این گروه عبارت‌اند از:

• Adderall
• Vyvanse
• Ritalin
• Concerta

در فردی که فشار خون بالا دارد، پزشک ممکن است فشار خون را دقیق‌تر پایش کند و بر اساس شرایط فرد درباره ادامه درمان، تنظیم دوز یا گزینه‌های دیگر تصمیم بگیرد.

۷. کورتیکواستروئیدها و استروئیدهای آنابولیک

کورتیکواستروئیدهایی مانند:

• پردنیزولون
• دگزامتازون
• متیل‌پردنیزولون

می‌توانند فشار خون را افزایش دهند. این داروها در بیماری‌های مختلف کاربرد دارند و معمولاً هدف، استفاده از کمترین دوز مؤثر برای کوتاه‌ترین مدت لازم است؛ البته مدت درمان به بیماری و شرایط فرد بستگی دارد.

از سوی دیگر، تستوسترون و استروئیدهای آنابولیک نیز می‌توانند فشار خون را افزایش دهند. مصرف دوزهای بالای استروئیدهای آنابولیک برای بدنسازی یا افزایش عملکرد ورزشی، به‌خصوص خارج از نظارت پزشکی، با خطرات جدی همراه است.

۸. برخی داروهای مربوط به بزرگی خوش‌خیم پروستات

برخی داروهای مورد استفاده برای درمان بزرگی خوش‌خیم پروستات (BPH)، به‌ویژه آلفابلوکرها مانند دوکسازوسین و پرازوسین، با شل کردن عروق می‌توانند فشار خون را کاهش دهند.

این اثر در فرد مبتلا به فشار خون بالا ممکن است مفید باشد، اما می‌تواند باعث:

• سرگیجه
• افت فشار هنگام ایستادن
• و در مواردی غش

شود.

به همین دلیل، به‌ویژه هنگام شروع درمان یا تغییر دوز، توجه به علائم افت فشار اهمیت دارد.

۹. داروهای درمان اختلال نعوظ

داروهای مهارکننده PDE5 مانند:

• سیلدنافیل
• تادالافیل
• واردنافیل

با گشاد کردن عروق می‌توانند فشار خون را تا حدی کاهش دهند.

این اثر معمولاً در حدی نیست که برای بیشتر افراد مشکل‌ساز باشد، اما یک تداخل دارویی بسیار مهم وجود دارد:

مصرف هم‌زمان مهارکننده‌های PDE5 با داروهای نیتراتی قلبی می‌تواند باعث افت شدید و خطرناک فشار خون شود.

بنابراین این ترکیب نباید بدون نظر پزشک مصرف شود.

۱۰. مهارکننده‌های SGLT2

داروهایی مانند داپاگلیفلوزین و امپاگلیفلوزین برای درمان دیابت نوع ۲ و همچنین در برخی بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا نارسایی قلبی استفاده می‌شوند.

این داروها باعث می‌شوند کلیه مقدار بیشتری گلوکز، سدیم و آب را از طریق ادرار دفع کند. کاهش حجم مایعات و سدیم می‌تواند به کاهش فشار خون منجر شود.

این اثر در بسیاری از افراد می‌تواند مزیت باشد، به‌خصوص زیرا فشار خون بالا در افراد مبتلا به دیابت و بیماری کلیوی شایع است.

با این حال، در برخی افراد کاهش بیش از حد حجم مایعات می‌تواند به افت فشار، به‌خصوص هنگام ایستادن، منجر شود. بنابراین وضعیت آب بدن و فشار خون باید با شرایط فرد هماهنگ باشد.

چرا شناخت این تداخل‌ها اهمیت دارد؟

گاهی افزایش یا کاهش فشار خون به‌سرعت به رژیم غذایی، استرس یا پیشرفت بیماری نسبت داده می‌شود، در حالی که یک داروی جدید یا حتی یک داروی بدون نسخه ممکن است در این تغییر نقش داشته باشد.

به‌خصوص اگر بعد از شروع یک دارو تغییر محسوسی در فشار خون ایجاد شد، بهتر است موارد زیر بررسی شوند:

• نام تمام داروهای نسخه‌ای و بدون نسخه
• مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی
• مقدار و زمان مصرف داروها
• تغییرات اخیر در دوز دارو
• میزان مصرف نمک و مایعات
• بیماری‌های زمینه‌ای، به‌ویژه بیماری قلبی و کلیوی

نکته مهم

اگر دارویی فشار خون شما را افزایش می‌دهد، خودسرانه آن را قطع نکنید. قطع ناگهانی بعضی داروها نیز می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند. پزشک یا داروساز می‌تواند درباره تغییر دوز، جایگزین مناسب یا روش پایش فشار خون تصمیم بگیرد.

جمع‌بندی

داروهایی که ممکن است فشار خون را تغییر دهند فقط به داروهای قلبی محدود نیستند. مسکن‌های NSAID، ضداحتقان‌ها، برخی داروهای ضدافسردگی و ضدروان‌پریشی، داروهای ضدبارداری حاوی استروژن، محرک‌ها، کورتیکواستروئیدها، برخی داروهای پروستات، داروهای اختلال نعوظ و مهارکننده‌های SGLT2 هم می‌توانند بر فشار خون اثر بگذارند.

نکته کلیدی این است که اثر دارو به فرد و شرایط پزشکی او بستگی دارد. اگر فشار خون بالا دارید یا داروی جدیدی شروع کرده‌اید، بررسی فهرست کامل داروها با پزشک یا داروساز می‌تواند از تغییرات ناخواسته فشار خون و برخی تداخل‌های مهم جلوگیری کند.