۱۰ علامت هشدار دیابت که نباید نادیده بگیرید

دیابت نوع ۲ معمولاً به‌تدریج ایجاد می‌شود و ممکن است فرد برای مدت طولانی متوجه بالا بودن قند خون خود نشود. به همین دلیل، گاهی نخستین نشانه‌های بیماری زمانی ظاهر می‌شوند که قند خون برای مدتی بالا بوده است.

تشنگی زیاد، تکرر ادرار، گرسنگی غیرعادی، کاهش وزن بدون دلیل و خستگی از شناخته‌شده‌ترین علائم هستند. با این حال، هیچ‌یک از این نشانه‌ها به‌تنهایی تشخیص دیابت را ثابت نمی‌کند؛ بیماری‌هایی مانند کم‌آبی بدن، عفونت‌ها، مشکلات تیروئید، برخی داروها و اختلالات دیگر نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.

اگر چند مورد از این علائم را همزمان دارید یا علائم جدید و مداوم ایجاد شده‌اند، بهتر است به جای حدس زدن، قند خون خود را با آزمایش مناسب بررسی کنید.

۱. زیاد شدن دفعات ادرار

تکرر یا افزایش حجم ادرار یکی از علائم کلاسیک دیابت است.

وقتی قند خون بیش از حد بالا می‌رود، کلیه‌ها نمی‌توانند تمام گلوکز اضافی را دوباره به جریان خون برگردانند. در نتیجه، بخشی از گلوکز وارد ادرار می‌شود و آب را نیز با خود به داخل ادرار می‌کشد.

نتیجه، تولید بیشتر ادرار و افزایش دفعات دفع است.

این حالت می‌تواند به‌خصوص در شب محسوس باشد. در کودکان، یکی از نشانه‌های احتمالی افزایش قند خون ممکن است شروع دوباره شب‌ادراری پس از دوره‌ای باشد که قبلاً کنترل ادرار داشته‌اند.

۲. تشنگی غیرعادی

وقتی دفع ادرار افزایش پیدا می‌کند، بدن آب بیشتری از دست می‌دهد و فرد احساس تشنگی می‌کند.

بنابراین تشنگی شدید و مداوم، به‌خصوص اگر همراه با تکرر ادرار یا تغییرات بینایی باشد، می‌تواند یکی از علائم هشدار دیابت باشد.

نوشیدن آب برای جبران این کم‌آبی مهم است، اما اگر علت اصلی افزایش قند خون باشد، صرفاً بیشتر نوشیدن آب مشکل را برطرف نمی‌کند. با کنترل مناسب قند خون، این تشنگی نیز معمولاً کاهش پیدا می‌کند.

۳. گرسنگی شدید یا غیرعادی

یکی دیگر از علائم شناخته‌شده دیابت، گرسنگی شدید و مکرر است.

در دیابت، ممکن است گلوکز زیادی در خون وجود داشته باشد، اما به دلیل کمبود انسولین یا کاهش اثر انسولین، سلول‌ها نتوانند به‌درستی از آن برای تأمین انرژی استفاده کنند.

در نتیجه، بدن با وجود بالا بودن قند خون، از نظر تأمین انرژی سلولی در وضعیت مناسبی قرار ندارد. این وضعیت می‌تواند احساس گرسنگی بیشتری ایجاد کند.

البته افزایش اشتها به‌تنهایی به معنی دیابت نیست و عوامل بسیار دیگری نیز می‌توانند اشتها را تغییر دهند.

۴. کاهش وزن بدون تلاش

کاهش وزن زمانی که فرد عمداً رژیم نگرفته یا فعالیت بدنی خود را افزایش نداده است، می‌تواند یک علامت هشدار مهم باشد.

این علامت در دیابت نوع ۱ شناخته‌شده‌تر است، اما در دیابت نوع ۲ کنترل‌نشده نیز ممکن است رخ دهد.

وقتی گلوکز نمی‌تواند به‌خوبی وارد سلول‌ها شود، بدن برای تأمین انرژی به سراغ ذخایر چربی و حتی بافت عضلانی می‌رود. همزمان، بخشی از انرژی به شکل گلوکز از طریق ادرار از دست می‌رود.

ترکیب این عوامل می‌تواند باعث کاهش وزن ناخواسته شود.

اگر در مدت ۶ تا ۱۲ ماه، حداقل ۱۰ پوند، یعنی حدود ۴٫۵ کیلوگرم، یا ۵ درصد وزن بدن را بدون قصد قبلی از دست داده‌اید، بهتر است علت آن بررسی پزشکی شود.

۵. خستگی مداوم

خستگی یکی از علائم نسبتاً شایع دیابت است.

وقتی سلول‌ها نمی‌توانند به‌درستی از گلوکز موجود در خون استفاده کنند، احساس خستگی و کاهش انرژی ممکن است ایجاد شود. کم‌آبی ناشی از افزایش ادرار نیز می‌تواند این حالت را تشدید کند.

البته خستگی علامتی بسیار غیراختصاصی است و کم‌خوابی، کم‌خونی، مشکلات تیروئید، استرس، افسردگی، عفونت‌ها و بسیاری از شرایط دیگر نیز می‌توانند باعث آن شوند.

اگر خستگی بدون علت مشخص بیش از دو هفته ادامه پیدا کرد، ارزیابی پزشکی منطقی است؛ به‌خصوص اگر همزمان علائم دیگری از دیابت وجود داشته باشد.

۶. تاری دید یا تغییرات بینایی

قند خون بالا می‌تواند تعادل مایعات داخل چشم و بافت‌هایی را که در تمرکز تصویر نقش دارند، تغییر دهد.

در نتیجه، ممکن است فرد دچار تاری دید موقت شود. این تغییرات در برخی افراد با بازگشت قند خون به محدوده مناسب برطرف می‌شوند.

اما هر تغییر جدید یا پایدار در بینایی را نباید صرفاً به دیابت نسبت داد. مشکلات چشمی متعددی می‌توانند باعث تاری دید شوند و بعضی از آنها نیاز به ارزیابی سریع دارند.

۷. گزگز، بی‌حسی یا سوزش دست و پا

قند خون بالا در طولانی‌مدت می‌تواند به اعصاب و عروق کوچک تغذیه‌کننده آنها آسیب بزند.

این آسیب عصبی که به نوروپاتی محیطی معروف است، ممکن است با علائمی مانند:

• گزگز
• بی‌حسی
• سوزش
• درد
• کاهش حس در دست‌ها یا پاها

خود را نشان دهد.

این علائم معمولاً نباید نادیده گرفته شوند. تشخیص و کنترل مناسب دیابت می‌تواند به جلوگیری از پیشرفت آسیب عصبی کمک کند.

البته گزگز یا بی‌حسی دلایل دیگری هم دارند و الزاماً ناشی از دیابت نیستند.

۸. خشکی و خارش پوست

افزایش قند خون می‌تواند از چند مسیر روی پوست تأثیر بگذارد.

از یک طرف، افزایش دفع ادرار می‌تواند باعث از دست رفتن آب بدن و خشکی پوست شود. از طرف دیگر، اختلال در عروق و اعصاب در شرایط قند خون بالا می‌تواند سلامت پوست را تحت تأثیر قرار دهد.

بنابراین خشکی یا خارش مداوم پوست، به‌خصوص در کنار تشنگی، تکرر ادرار یا سایر علائم، می‌تواند دلیلی برای بررسی قند خون باشد.

اما خشکی پوست به‌تنهایی علامت اختصاصی دیابت نیست.

۹. عفونت‌های قارچی مکرر

قارچ‌ها در محیط‌های حاوی قند بیشتر می‌توانند رشد کنند. بالا بودن قند خون و وجود گلوکز بیشتر در برخی مایعات بدن می‌تواند شرایط را برای رشد بیش از حد مخمرها فراهم کند.

به همین دلیل، افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، به‌ویژه زمانی که قند خون به‌خوبی کنترل نشده باشد، ممکن است بیشتر در معرض عفونت‌های قارچی، از جمله عفونت قارچی واژن قرار بگیرند.

البته عفونت قارچی مکرر نیز به‌تنهایی به معنی ابتلا به دیابت نیست و عوامل دیگری می‌توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.

۱۰. زخم‌هایی که دیر خوب می‌شوند

بالا بودن طولانی‌مدت قند خون می‌تواند به عروق و اعصاب آسیب بزند. کاهش خون‌رسانی و اختلال حس، به‌خصوص در پاها، می‌تواند باعث شود زخم‌ها و بریدگی‌ها دیرتر ترمیم شوند.

یک زخم کوچک روی پا در فرد مبتلا به دیابت ممکن است در صورت بی‌توجهی به زخم پای دیابتی تبدیل شود و خطر عفونت را افزایش دهد.

بنابراین اگر زخمی دارید که برخلاف انتظار بهبود پیدا نمی‌کند، به‌ویژه اگر همراه با سایر علائم احتمالی دیابت باشد، باید آن را جدی گرفت.

پیش‌دیابت ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد

یکی از مهم‌ترین نکات درباره دیابت این است که پیش‌دیابت معمولاً علامت واضحی ایجاد نمی‌کند.

در پیش‌دیابت، قند خون بالاتر از محدوده طبیعی است، اما هنوز به معیارهای تشخیصی دیابت نمی‌رسد. این وضعیت ممکن است سال‌ها ادامه داشته باشد بدون اینکه فرد متوجه آن شود.

به همین دلیل، منتظر ماندن برای ظاهر شدن علائم روش مناسبی برای غربالگری نیست.

افرادی که اضافه‌وزن یا چاقی دارند و یک یا چند عامل خطر دیگر نیز دارند، ممکن است به غربالگری منظم نیاز داشته باشند. این عوامل شامل سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، اختلالات چربی خون، بیماری قلبی‌عروقی، کم‌تحرکی و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک است.

همچنین سن ۳۵ سال به بالا به‌عنوان یکی از شرایطی مطرح است که غربالگری دیابت را مهم‌تر می‌کند. در افرادی که نتیجه آزمایش طبیعی است، تکرار غربالگری معمولاً در فواصل حداکثر سه‌ساله در نظر گرفته می‌شود؛ البته فاصله مناسب به عوامل خطر فرد بستگی دارد.

افرادی که سابقه دیابت بارداری داشته‌اند نیز باید پس از بارداری، به‌طور دوره‌ای از نظر دیابت بررسی شوند.

آیا داشتن این علائم یعنی دیابت دارم؟

خیر.

این علائم هشداردهنده هستند، نه تشخیصی.

برای مثال، تشنگی می‌تواند در اثر کم‌آبی ایجاد شود، خستگی دلایل بسیار متنوعی دارد و تاری دید ممکن است به مشکلات چشمی مربوط باشد. حتی کاهش وزن بدون دلیل نیز می‌تواند ناشی از بیماری‌های مختلف باشد.

از طرف دیگر، بعضی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ ممکن است تقریباً هیچ علامت مشخصی نداشته باشند.

بنابراین وجود علائم یا نبود آنها نمی‌تواند جایگزین آزمایش خون شود.

چه زمانی بهتر است قند خون را بررسی کنیم؟

اگر چند علامت از موارد بالا را همزمان دارید، یا علائم جدید و مداوم مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، کاهش وزن بدون دلیل، تاری دید یا خستگی قابل توجه ایجاد شده است، بهتر است برای ارزیابی قند خون به پزشک مراجعه کنید.

همچنین اگر عامل خطر قابل توجهی برای دیابت دارید، حتی بدون علامت ممکن است غربالگری منطقی باشد.

بسته به شرایط فرد، پزشک می‌تواند از آزمایش‌هایی مانند قند خون ناشتا یا هموگلوبین A1C و در صورت نیاز سایر آزمایش‌های تشخیصی استفاده کند.

دیابت نوع ۲ در کودکان هم ممکن است رخ دهد

اگرچه دیابت نوع ۲ بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شود، کودکان و نوجوانان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند.

عوامل خطر مهم شامل اضافه‌وزن یا چاقی، سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲، بلوغ، فشار خون بالا، علائم مقاومت به انسولین و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک است.

در کودک مبتلا به اضافه‌وزن که یک عامل خطر دیگر نیز دارد، غربالگری معمولاً از حدود ۱۰ سالگی یا شروع بلوغ، هرکدام زودتر باشد، مورد توجه قرار می‌گیرد و پس از آن ممکن است حداقل هر دو سال تکرار شود.

در کودکان، افزایش دفعات ادرار ممکن است به شکل شب‌ادراری جدید ظاهر شود.

یک نکته مهم درباره علائم دیابت

شدت علائم همیشه با شدت بیماری متناسب نیست.

ممکن است فردی قند خون بالا داشته باشد اما هنوز علامت واضحی احساس نکند، در حالی که فرد دیگری با افزایش قابل توجه قند خون دچار تشنگی، تکرر ادرار و کاهش وزن شود.

به همین دلیل، احساس خوب داشتن به معنای طبیعی بودن قند خون نیست.

جمع‌بندی

تشنگی زیاد، تکرر ادرار، گرسنگی غیرعادی، کاهش وزن بدون دلیل، خستگی، تاری دید، گزگز یا بی‌حسی دست‌وپا، خشکی پوست، عفونت‌های قارچی مکرر و دیر خوب شدن زخم‌ها از جمله نشانه‌هایی هستند که می‌توانند در دیابت نوع ۲ دیده شوند.

اما هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی دیابت را تشخیص نمی‌دهند و حتی ممکن است فرد مبتلا به دیابت نوع ۲ برای مدت طولانی بدون علامت باشد.

به همین دلیل، غربالگری بر اساس عوامل خطر و انجام آزمایش مناسب، بسیار قابل اعتمادتر از منتظر ماندن برای بروز علائم است. اگر چند علامت هشدار را همزمان دارید یا تغییرات غیرعادی و مداوم در بدن خود مشاهده می‌کنید، بهتر است بررسی قند خون را به تعویق نیندازید.