قند خون بالا که از نظر پزشکی با عنوان هایپرگلیسمی (Hyperglycemia) شناخته می‌شود، می‌تواند به‌تدریج توسعه یابد و اغلب اولین علامت هشداردهنده برای بیماری دیابت است. علائم اولیه هایپرگلیسمی معمولاً خفیف هستند و شامل خستگی و تشنگی می‌شوند که ممکن است برای سال‌ها بدون توجه باقی بمانند. عدم درمان این وضعیت می‌تواند به رگ‌های خونی و اعصاب آسیب جدی وارد کند و در نهایت به عوارض خطرناکی در چشم‌ها، قلب، کلیه‌ها و پاها منجر شود¹.
هایپرگلیسمی یک علامت هشداردهنده اولیه دیابت است که علائمی مانند تشنگی و گرسنگی مفرط، افزایش ادرار و خستگی را به دنبال دارد. این علائم به‌تدریج ایجاد می‌شوند و ممکن است تا زمان بروز عوارض جدی‌تر مورد توجه قرار نگیرند.
⚠️ علائم هشداردهنده قند خون بالا و پیامدهای آن‌ها
علائم قند خون بالا زمانی رخ می‌دهند که بدن تلاش می‌کند تا قند اضافی موجود در جریان خون را مدیریت کرده یا دفع کند. شناخت این علائم برای تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض بعدی بسیار ضروری است.
۱. تشنگی مفرط
کلیه‌ها با فیلتر کردن و جذب مجدد گلوکز به تنظیم قند خون کمک می‌کنند، بنابراین ادرار سالم حاوی مقدار بسیار کمی گلوکز است. هنگامی که قند خون بیش از حد بالا می‌رود، کلیه‌ها برای حذف این مقدار اضافی سخت‌تر کار می‌کنند و برای رقیق کردن و دفع قند، مایعات را از بافت‌های بدن بیرون می‌کشند². این فرآیند منجر به کم‌آبی و افزایش شدید تشنگی می‌شود. داشتن دهان خشک پایدار یا احساس تشنگی شدید با وجود نوشیدن زیاد مایعات، می‌تواند نشانه هایپرگلیسمی باشد³.
۲. افزایش دفع ادرار
افزایش دفعات مراجعه به سرویس بهداشتی، به‌ویژه در شب، یکی از نشانه‌های رایج قند خون بالا است. این اتفاق به این دلیل می‌افتد که کلیه‌ها آب اضافی را از بافت‌ها خارج می‌کنند تا قند اضافی خون رقیق شده و از طریق ادرار دفع شود⁴. افزایش حجم ادرار تلاش بدن برای خلاص شدن از قند اضافی است.
۳. افزایش گرسنگی
وقتی قند اضافی در جریان خون باقی می‌ماند، سلول‌های بدن نمی‌توانند از آن به‌عنوان سوخت استفاده کنند و عملاً از انرژی محروم می‌شوند. این باعث می‌شود فرد احساس گرسنگی بیشتری نسبت به حالت معمول داشته باشد⁴. با این حال، نوع غذایی که مصرف می‌شود اهمیت دارد، زیرا هرچه کربوهیدرات بیشتری مصرف شود، قند خون بالاتر می‌رود و چرخه معیوب ادامه پیدا می‌کند.
۴. تاری دید
سطوح بالای قند، بدن را وادار می‌کند تا مایعات را از بافت‌ها، از جمله عدسی چشم، خارج کند⁴. این از دست دادن مایعات می‌تواند بر توانایی فرد در تمرکز بر آنچه نگاه می‌کند تأثیر بگذارد و منجر به تاری دید شود.
۵. خستگی و بی‌حالی
به‌طور معمول، سلول‌ها قند خون را برای تأمین انرژی جذب می‌کنند، اما وقتی قند به جای ورود به سلول‌ها در خون باقی می‌ماند، سلول‌ها با کمبود سوخت مواجه می‌شوند⁴. این کمبود انرژی می‌تواند باعث شود فرد احساس کسالت یا خستگی کند، به‌ویژه پس از مصرف یک وعده غذایی پرکربوهیدرات.
۶. عفونت‌های مکرر
اگر سیستم ایمنی بدن به دلیل قند خون بالا به‌درستی عمل نکند و تحت استرس قرار گیرد، احتمال ابتلا به عفونت‌ها افزایش می‌یابد⁵. همچنین تصور می‌شود که برخی از انواع باکتری‌ها در محیط‌های با قند بالا بهتر رشد می‌کنند و در سطوح بالای قند خون در بدن فرد، تکثیر پیدا می‌کنند. از آنجا که مخمر از قند تغذیه می‌کند، بالا بودن سطح قند خون می‌تواند منجر به رشد بیش از حد مخمر شود و در افراد دارای واژن، عفونت‌های مکرر قارچی در صورت داشتن قند خون بالا شایع است⁶.
۷. مشکلات پوستی
پوست خشک و خارش‌دار، و یا زخم‌ها و بریدگی‌هایی که به‌کندی التیام می‌یابند، می‌توانند نشانه‌ای از هایپرگلیسمی باشند⁷. یکی دیگر از علائم که به مقاومت به انسولین اشاره دارد، وضعیتی به نام آکانتوز نیگریکانس (Acanthosis Nigricans) است که در آن، لکه‌های مخملی و ضخیم در چین‌های بدن مانند گردن یا زیر بغل تشکیل می‌شود.
۸. بدتر شدن خلق‌وخو
پژوهشگران بر این باورند که سطح قند خون ممکن است بر خلق‌وخوی فرد تأثیر بگذارد، اگرچه تحقیقات بیشتری در این زمینه مورد نیاز است. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد بالا بودن سطح قند خون بعد از غذا در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ ممکن است با علائم منفی خلق‌وخو مانند تحریک‌پذیری مرتبط باشد⁸. مطالعات دیگر نشان داده‌اند که بالا بودن سطح قند خون در بین افراد دیابتی می‌تواند با احساساتی مانند خشم و غم مرتبط باشد⁹.
۹. درد معده
هایپرگلیسمی مزمن می‌تواند به مرور زمان به آسیب عصبی در معده منجر شود که به آن گاستروپارزی یا تأخیر در تخلیه معده می‌گویند¹⁰. این وضعیت باعث تهوع و کندی شدید فرآیند گوارش می‌شود. درد معده همچنین می‌تواند نشانه‌ای از کتو اسیدوز دیابتی (Diabetic Ketoacidosis) باشد که یک وضعیت اورژانسی پزشکی است و باید فوراً درمان شود¹⁰.
۱۰. کاهش وزن ناخواسته
کاهش وزن ناخواسته یک نشانه مهم از قند خون بالا است، به‌ویژه در کودکانی که مرتباً ادرار می‌کنند و تشنه هستند. بسیاری از کودکانی که با دیابت نوع ۱ تشخیص داده می‌شوند، قبل از تشخیص، دچار کاهش وزن می‌شوند، زیرا بدن آن‌ها نمی‌تواند از قند موجود در جریان خون به‌عنوان سوخت استفاده کند¹¹.
۱۱. بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن
آسیب عصبی در اندام‌های انتهایی، موسوم به نوروپاتی محیطی (Peripheral Neuropathy)، می‌تواند به‌تدریج در افراد مبتلا به قند خون بالا رخ دهد¹². این وضعیت علائمی مانند بی‌حسی، درد، یا احساس سوزن‌سوزن شدن در پاها، دست‌ها یا ساق پا را ایجاد می‌کند.
⚡ عوارض هایپرگلیسمی مزمن
هایپرگلیسمی مزمن می‌تواند منجر به طیف وسیعی از عوارض موسوم به مسائل عروقی بزرگ (ماکرو) و کوچک (میکرو) شود¹³. این عوارض شامل آسیب به بافت‌های زیر هستند:
- چشم (رتینوپاتی): آسیب به رگ‌های خونی شبکیه چشم.
- کلیه (نفروپاتی): آسیب به کلیه‌ها که می‌تواند منجر به نارسایی شود.
- نوروپاتی اتونومیک و محیطی: آسیب عصبی در اندام‌ها و سایر نقاط بدن، مانند دستگاه گوارش.
علاوه بر این، قند خون مزمن و بالا می‌تواند موارد زیر را ایجاد یا تشدید کند:
- بیماری شریان محیطی و بیماری قلبی: در بیماری شریان محیطی، شریان‌های تنگ‌شده جریان خون به پاها و بازوها را کاهش می‌دهند.
- کمای غیرکتونی هیپراسمولار هایپرگلیسمیک (HHNKC): این وضعیت که اغلب در دیابت نوع ۲ مشاهده می‌شود، به‌طور بالقوه حیات فرد را تهدید می‌کند و شامل قند خون بالای ۶۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است¹⁴. علائم آن شامل گیجی، تب بالا، ضعف یا فلج یک‌طرفه است که در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به کما یا مرگ شود².
- کتو اسیدوز دیابتی (DKA): اغلب در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ دیده می‌شود و زمانی رخ می‌دهد که بدن فاقد انسولین کافی است، که منجر به اسیدی شدن خون و افزایش سطح گلوکز می‌شود¹⁵. این وضعیت با تشنگی شدید و تکرر ادرار شروع می‌شود و نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد¹⁰.
- اختلال نعوظ: قند خون بالا می‌تواند به رگ‌های خونی آسیب بزند و خطر اختلال نعوظ را افزایش دهد¹⁶.
- عوارض بارداری: دیابت کنترل نشده در دوران بارداری خطر سقط جنین، پره‌اکلامپسی (فشار خون کنترل نشده در افراد باردار) و قند خون پایین در نوزادان را بالا می‌برد¹⁷. متخصصان توصیه می‌کنند که افراد دیابتی قبل از بارداری سطح A1C خود را زیر ۶.۵٪ نگه دارند¹⁸.
👨⚕️ چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
مراجعه به‌موقع به پزشک در صورت مشاهده علائم قند خون بالا، بسیار حیاتی است، چه فرد قبلاً دیابت تشخیص داده شده باشد یا خیر. باید در شرایط زیر با یک ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی تماس گرفت:
- تکرار قند خون بالا: اگر سطح قند خون شما برای چندین روز متوالی بالا باقی می‌ماند، باید به پزشک مراجعه کنید، زیرا ممکن است نشانه نیاز به تنظیم برنامه درمانی باشد.
- علائم جدید بدون تشخیص دیابت: اگر علائم قند خون بالا را تجربه می‌کنید، به‌ویژه اگر عوامل خطر مانند اضافه‌وزن یا سابقه خانوادگی دیابت را دارید، باید برای انجام غربالگری برنامه‌ریزی کنید.
- تغییرات وزن، غذا خوردن و ادرار در کودکان: اگر کودک شما ناگهان بیش از حد معمول غذا می‌خورد، می‌نوشد یا ادرار می‌کند، یا اگر تغییر سریع وزن دارد، باید به پزشک مراجعه شود. اگر قند خون کودک بالای ۲۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر و سطح کتون بالا باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد¹⁰.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Disease. Diabetes, heart disease, & stroke.
- Stoner G. Hyperosmolar hyperglycemic state. Am Fam Physician. 2017;96(11):729-736.
- Kaiser Permanente. Urine test.
- American Diabetes Association. Hyperglycemia (high blood glucose).
- Jesús Chávez-Reyes, Carlos Enrique Escárcega-González, Chavira-Suárez E, et al. Susceptibility for some infectious diseases in patients with diabetes: The key role of glycemia. 2021;9. doi:10.3389/fpubh.2021.559595
- Atabek ME, Akyürek N, Eklioglu BS. Frequency of vaginal candida colonization and relationship between metabolic parameters in children with type 1 diabetes mellitus. J Pediatr Adolesc Gynecol. 2013;26(5):257-260. doi:10.1016/j.jpag.2013.03.016
- American Academy of Dermatology Association. Acanthosis nigricans: Signs and symptoms.
- Muijs LT, Racca C, Maartje de Wit, et al. Glucose variability and mood in adults with diabetes: A systematic review. 2020;4(1). doi:10.1002/edm2.152
- University of Michigan. Is your mood disorder a symptom of unstable blood sugar?.
- American Diabetes Association. Diabetes & DKA (ketoacidosis).
- Kaggwa MM, Favina A, Najjuka SM, Zeba Z, Mamun M, Bongomin F. Excessive eating and weight gain: A rare post-COVID-19 syndrome. Diabetes Metab Syndr. 2021;15(5):102252. doi:10.1016/j.dsx.2021.102252
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Peripheral neuropathy.
- American Diabetes Association. Diabetes complications.
- Fayfman M, Pasquel FJ, Umpierrez GE. Management of hyperglycemic crises: Diabetic ketoacidosis and hyperglycemic hyperosmolar state. Med Clin North Am. 2017;101(3):587-606. doi:10.1016/j.mcna.2016.12.011
- Centers for Disease Control and Prevention. About diabetic ketoacidosis.
- Maiorino MI, Bellastella G, Esposito K. Diabetes and sexual dysfunction: Current perspectives. Diabetes Metab Syndr Obes. 2014;7(1):95-105. doi:10.2147/DMSO.S36455
- American Diabetes Association Professional Practice Committee, American Diabetes Association Professional Practice Committee, Draznin B, et al. 15. management of diabetes in pregnancy: standards of medical care in diabetes-2022. Diabetes Care. 2022;45(Suppl 1):S232-S243. doi:10.2337/dc22-S015
- Frank LA, Sutton-McDowall ML, Gilchrist RB, Thompson JG. The effect of peri-conception hyperglycaemia and the involvement of the hexosamine biosynthesis pathway in mediating oocyte and embryo developmental competence. 2014;81(5):391-408. doi:10.1002/mrd.22299
- https://www.verywellhealth.com/hyperglycemia-symptoms-and-signs-11852484
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
