شادی همیشه به معنای داشتن زندگی بینقص، درآمد بالا یا دستیابی به موفقیتهای بزرگ نیست. گاهی کیفیت روابط، نوع نگاه ما به گذشته و اهدافی که برای زندگی انتخاب میکنیم، نقش مهمتری در احساس رضایت دارند.
پژوهشهای روانشناسی نشان میدهند که شادی یک وضعیت ثابت و همیشگی نیست؛ بلکه تحت تأثیر روابط اجتماعی، اتفاقات زندگی، خاطرات، ارزشهای فردی و عادتهای روزمره تغییر میکند. اگرچه هیچ روش واحدی نمیتواند شادی را تضمین کند، برخی رفتارها میتوانند به بهبود بهزیستی روانشناختی کمک کنند.
در ادامه، چهار راهکار مبتنی بر یافتههای پژوهشی را بررسی میکنیم.
۱. برای ایجاد اتفاقات مثبت در زندگی فعالانه تلاش کنید
گاهی تصور میکنیم شادی نتیجه رسیدن به یک وضعیت خاص است؛ مثلاً ازدواج، داشتن شغل مناسب یا کسب درآمد بیشتر. اما یک مطالعه در سال ۲۰۰۷ با استفاده از دادههای پیمایش خانوار بریتانیا نشان داد که تغییرات مثبت زندگی ممکن است بیش از وضعیتهای ثابت، بر احساس شادی تأثیر بگذارند.
برای مثال، شروع یک رابطه جدید ممکن است بیش از صرفاً متأهل بودن با افزایش شادی همراه باشد. همچنین شروع یک شغل جدید، تأثیر متفاوتی بر احساس رضایت افراد دارد و حتی میتواند از صرفاً شاغل بودن مهمتر باشد.
در همین مطالعه، اتفاقاتی مانند شروع یک دوره آموزشی، قبولی در امتحان، خرید خانه و باردار شدن نیز با تغییرات مثبت در شادی همراه بودند. در مقابل، پایان رابطه عاطفی، از دست دادن شغل و فوت والدین از رویدادهای مرتبط با کاهش شادی محسوب میشدند.
این یافتهها نشان میدهند که تجربه اتفاقات تازه، پیشرفت و حرکت به سمت اهداف میتواند در احساس رضایت از زندگی نقش داشته باشد.
چطور از این یافته استفاده کنیم؟
- یک مهارت جدید یاد بگیرید.
- برای شروع یک فعالیت موردعلاقه برنامهریزی کنید.
- اهداف کوچک و قابل دستیابی تعیین کنید.
- بهجای انتظار برای تغییر شرایط، برای ایجاد تغییرات مثبت اقدام کنید.
البته نباید از این نتایج نتیجه گرفت که هر تغییر جدیدی الزاماً شادیآور است؛ کیفیت تغییر، شرایط فرد و معنایی که به آن میدهد اهمیت زیادی دارند.

۲. خودتان را با افراد حمایتگر و مثبت احاطه کنید
روابط اجتماعی فقط برای رفع تنهایی نیستند؛ بلکه میتوانند بر سلامت روان و احساس شادی ما نیز تأثیر بگذارند.
یکی از پژوهشهای شناختهشده در این زمینه، مطالعهای طولانیمدت در فرامینگهام ماساچوست بود که طی سالهای ۱۹۸۳ تا ۲۰۰۳، اطلاعات ۴۷۳۹ نفر را بررسی کرد.
پژوهشگران دریافتند افرادی که در اطراف خود افراد شاد بیشتری دارند، احتمال بیشتری دارد که در آینده نیز شادی بیشتری را تجربه کنند.
بر اساس نتایج این مطالعه، اگر دوستی که در فاصله کمتر از یک مایلی شما زندگی میکند شادتر شود، احتمال افزایش شادی شما نیز حدود ۲۵ درصد بیشتر میشود. این ارتباط برای همسران تا ۱۶ درصد، خواهر و برادرهای ساکن در فاصله کمتر از یک مایل تا ۲۸ درصد و همسایگان مجاور تا ۷۰ درصد گزارش شد.
در مقابل، شادی همکاران تأثیر مشابهی بر شادی افراد نشان نداد.
پژوهشگران مطرح کردند که این ارتباط ممکن است تا حدی ناشی از انتقال هیجانات مثبت در شبکههای اجتماعی باشد؛ یعنی احساسات و رفتارهای افراد میتوانند بر اطرافیانشان اثر بگذارند.
البته این اعداد به معنای افزایش قطعی و تضمینشده شادی نیستند. چنین مطالعاتی، حتی با وجود کنترل برخی عوامل، نمیتوانند تمام پیچیدگی روابط اجتماعی و علت و معلول را بهطور کامل مشخص کنند.
چطور از این یافته استفاده کنیم؟
- برای حفظ روابط دوستانه وقت بگذارید.
- ارتباط خود را با اعضای خانواده تقویت کنید.
- در جمعهایی حضور پیدا کنید که احساس حمایت و تعلق خاطر ایجاد میکنند.
- در روابط خود فقط دریافتکننده حمایت نباشید؛ حمایت عاطفی متقابل نیز اهمیت دارد.
- در صورت امکان، از روابط فرساینده و مداوماً منفی فاصله سالم بگیرید.
کیفیت روابط معمولاً از تعداد ارتباطات اجتماعی مهمتر است.
۳. خاطرات مثبت و تجربههای موفق گذشته را مرور کنید
گاهی برای بهتر شدن حالمان لازم نیست اتفاق تازهای رخ دهد؛ مرور درست تجربههای گذشته نیز میتواند مفید باشد.
در یک مطالعه استرالیایی در سال ۲۰۱۶، بیش از ۳۰۰ جوان بزرگسال بررسی شدند. پژوهشگران دریافتند افرادی که خاطرات مرتبط با حل موفقیتآمیز مشکلات یا تجربههای شکلدهنده هویت خود را به یاد میآوردند، هیجانات منفی کمتری و هیجانات مثبت بیشتری تجربه میکردند.
این خاطرات شامل دو دسته مهم بودند:
- خاطرات حل مسئله: موقعیتهایی که با یک مشکل یا چالش روبهرو شدهاید و توانستهاید آن را مدیریت کنید.
- خاطرات هویتساز: تجربههایی که نقش مهمی در شکلگیری شخصیت، ارزشها یا مسیر زندگی شما داشتهاند.
مرور این خاطرات میتواند یادآور تواناییها، منابع روانشناختی و ظرفیت شما برای عبور از شرایط دشوار باشد.
یک تمرین ساده:
هر شب چند دقیقه به این سه سؤال فکر کنید:
1. امروز چه اتفاق مثبتی برای من رخ داد؟
2. در گذشته از پس چه چالش دشواری برآمدهام؟
3. کدام تجربه باعث شد شناخت بهتری از خودم پیدا کنم؟
هدف این تمرین نادیده گرفتن مشکلات یا مثبتاندیشی اجباری نیست؛ بلکه جلوگیری از تمرکز یکطرفه ذهن بر شکستها و تجربههای منفی است.
۴. بهجای تمرکز صرف بر موفقیتهای بیرونی، به ارزشهای عمیقتر زندگی توجه کنید
پول، تحصیلات، موقعیت شغلی و دستاوردهای اجتماعی میتوانند کیفیت زندگی را بهبود دهند؛ اما لزوماً بهتنهایی احساس شادی پایدار ایجاد نمیکنند.
یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ با استفاده از دادههای پیمایش اجتماعی عمومی کره جنوبی (KGSS) نشان داد افرادی که معنویت را در اولویت قرار میدادند، بیشترین احتمال تجربه شادی را داشتند. پس از آن، افرادی قرار میگرفتند که روابط اجتماعی مانند دوستی، خانواده و ارتباط با همسایگان برایشان اهمیت بیشتری داشت.
در مقابل، افرادی که بیشترین تأکید را بر دستاوردهای بیرونی مانند پول، تحصیلات، شغل و تفریحات داشتند، کمترین میزان شادی را گزارش کردند.
این نتایج نشان میدهند که اهداف مرتبط با معنا، ارتباط انسانی و فراتر رفتن از منافع صرفاً شخصی ممکن است در رضایت از زندگی نقش مهمی داشته باشند.
البته این یافتهها به معنای بیاهمیت بودن پول یا موفقیت شغلی نیستند. امنیت مالی و شرایط اقتصادی مناسب میتوانند برای سلامت روان ضروری باشند؛ اما نباید تمام معنای زندگی را به آنها محدود کرد.
چطور از این یافته استفاده کنیم؟
- برای روابط خانوادگی و دوستانه زمان مشخصی اختصاص دهید.
- فعالیتهایی انجام دهید که برایتان معنا و هدف ایجاد میکنند.
- در فعالیتهای داوطلبانه یا کمک به دیگران مشارکت کنید.
- اهداف شخصی خود را فقط بر اساس درآمد، جایگاه اجتماعی یا تأیید دیگران انتخاب نکنید.
- برای پیشرفت فردی، ارتباط اجتماعی و رشد معنوی بهطور همزمان ارزش قائل شوید.
پنج مؤلفه اصلی شادی از دیدگاه روانشناسی مثبتگرا
مارتین سلیگمن، از چهرههای شناختهشده روانشناسی مثبتگرا، مدلی با عنوان PERMA معرفی کرده است که پنج مؤلفه مهم بهزیستی را مشخص میکند:
| مؤلفه | مفهوم |
|---|---|
| هیجانات مثبت (Positive Emotions) | تجربه شادی، رضایت، امید و احساسات خوشایند |
| درگیری و مشارکت (Engagement) | غرق شدن در فعالیتهایی که توجه و علاقه فرد را برمیانگیزند |
| روابط (Relationships) | داشتن ارتباطات اجتماعی حمایتگر و معنادار |
| معنا (Meaning) | احساس هدفمندی و داشتن دلیلی ارزشمند برای زندگی |
| دستاورد (Accomplishment) | پیشرفت به سمت اهداف و تجربه احساس موفقیت |
این مدل یادآوری میکند که شادی را نباید صرفاً با احساس خوشحالی لحظهای برابر دانست. داشتن روابط سالم، هدفمندی، مشارکت فعال در زندگی و احساس پیشرفت نیز بخش مهمی از بهزیستی هستند.
راهکارهای سریع برای بهتر شدن حال و افزایش شادی
در کنار تغییرات بلندمدت، بعضی عادتهای ساده روزانه نیز میتوانند به بهبود خلقوخو کمک کنند.
۱. فعالیت بدنی داشته باشید
یک مرور نظاممند نشان داده است که حتی فعالیت بدنی کوتاهمدت، مانند ۱۰ دقیقه ورزش در روز یا ورزش کردن یک روز در هفته، میتواند با بهبود احساس شادی همراه باشد.
پیادهروی، دوچرخهسواری، تمرین مقاومتی یا هر فعالیت متناسب با توانایی جسمانی شما میتواند نقطه شروع مناسبی باشد.
۲. تمرین قدردانی را جدی بگیرید
هر روز چند مورد از چیزهایی را که بابت آنها احساس قدردانی دارید یادداشت کنید؛ مانند سلامتی، داشتن سرپناه، ارتباط با یک دوست یا تجربه یک روز آرام.
تمرین قدردانی ممکن است به افزایش بهزیستی روانشناختی و کاهش استرس کمک کند.
۳. لبخند بزنید و بخندید
برخی پژوهشها نشان دادهاند که حتی خود عمل لبخند زدن ممکن است بر احساسات تأثیر بگذارد. فعالیتهایی مانند خندهدرمانی نیز در برخی مطالعات با کاهش اضطراب و علائم افسردگی همراه بودهاند.
البته لبخند زدن جایگزین درمان مشکلات روانشناختی نیست و نباید از افراد انتظار داشت در شرایط دشوار صرفاً با لبخند زدن حال خود را بهتر کنند.
۴. تنفس عمیق و دیافراگمی را تمرین کنید
تنفس آهسته و دیافراگمی میتواند به فعال شدن پاسخ آرامسازی بدن کمک کند و در کاهش تنش و استرس مفید باشد. برخی شواهد نیز به احتمال کاهش کورتیزول در اثر تمرینهای تنفسی اشاره دارند.
چند دقیقه تنفس آرام، بدون حبس اجباری نفس، میتواند تمرین سادهای برای زمانهای پراسترس باشد.
اگر احساس شادی نمیکنید، چه باید کرد؟
گاهی احساس ناخشنودی فقط نتیجه یک روز سخت یا شرایط نامطلوب نیست. اگر برای مدت طولانی خلق پایین دارید یا دیگر از فعالیتهایی که قبلاً برایتان لذتبخش بودند لذت نمیبرید، بهتر است این وضعیت را جدی بگیرید.
نشخوار فکری، انزوای اجتماعی و عادتهای ناسالم ممکن است وضعیت را تشدید کنند. ایجاد تغییرات تدریجی در سبک زندگی میتواند کمککننده باشد؛ اما در صورت تداوم علائم، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک اهمیت دارد.
از دست دادن علاقه و لذت، بهویژه اگر با اختلال خواب، تغییر اشتها، خستگی، احساس بیارزشی یا اختلال عملکرد روزانه همراه باشد، میتواند از نشانههای افسردگی باشد و نیاز به ارزیابی تخصصی دارد.
جمعبندی
شادی یک مقصد ثابت نیست که با رسیدن به یک شغل، درآمد یا موقعیت اجتماعی خاص برای همیشه به دست بیاید. این احساس تحت تأثیر مجموعهای از عوامل فردی، اجتماعی و محیطی تغییر میکند.
پژوهشها نشان میدهند که ایجاد تجربههای مثبت، حفظ روابط حمایتگر، مرور خاطرات موفقیتآمیز و تمرکز بر ارزشها و اهداف معنادار میتوانند به بهبود بهزیستی روانشناختی کمک کنند.
در کنار این عوامل، فعالیت بدنی، قدردانی و تمرین تنفس نیز ابزارهای ساده و قابل اجرا هستند.
نکته مهم: هدف واقعبینانه، شاد بودن دائمی نیست؛ بلکه ساختن زندگیای است که در کنار پذیرش احساسات دشوار، فرصت بیشتری برای تجربه معنا، ارتباط، رشد و رضایت فراهم کند.
https://www.verywellmind.com/strategies-for-finding-happiness-in-life-12246945
