پودر پوست دانه پسیلیوم میتواند فواید سلامتی متعددی مانند کاهش یبوست، کاهش سطح کلسترول، کاهش علائم سندرم روده تحریکپذیر، افزایش احساس سیری و بهبود قند خون داشته باشد. برخلاف بسیاری از ملینهای شیمیایی، پسیلیوم بسیار ملایم و ایمن است و برای استفاده روزانه نیز مناسب تلقی میشود.
این ترکیب گیاهی به دلیل ویژگیهای منحصر بهفرد فیبری خود میتواند به بهبود عملکرد گوارشی و متابولیکی بدن کمک کند. پسیلیوم بهعنوان یک مکمل طبیعی در بسیاری از کشورها بهطور گسترده مورد استفاده قرار میگیرد و تحقیقات علمی نیز پشتوانهای برای اثربخشی آن فراهم کردهاند.
۱. ممکن است یبوست را تسکین دهد
اسفرزه نوعی فیبر محلول است که از پوسته دانههای گیاه اسفرزه استخراج میشود و بهعنوان یک ملین حجمی استفاده میشود. این فیبر باعث افزایش وزن و حجم مدفوع میشود که بدن در پاسخ به آن، با انقباضات رودهای به نام پریستالسیس واکنش نشان میدهد.¹
گنجاندن فیبر محلول مانند اسفرزه در رژیم غذایی نشان داده است که به بهبود یبوست کمک میکند.² همچنین، اثربخشی اسفرزه ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد و به توان حرکتی عملکردی رودهها بستگی دارد، یعنی قدرت انقباضات صرفنظر از درمانها.³
مطالعهای در سال ۲۰۱۹ نشان داد که اسفرزه به اندازه داروی Pizensy (لاکتیتول) برای درمان یبوست مزمن با علت نامشخص مؤثر است. در این مطالعه که بر روی ۱۷۲ بزرگسال انجام شد، گزارش شد که اسفرزه بهخوبی تحمل میشود و عوارض جانبی مهمی ندارد.² درعینحال، بررسیای در سال ۲۰۲۲ نتیجهگیری کرد که ملینهای طبیعی دیگر مانند آلو، در کاهش یبوست از اسفرزه مؤثرتر هستند.⁴
۲. به کاهش کلسترول بالا کمک میکند
افزودن فیبر محلول به رژیم غذایی در صورت ابتلا به کلسترول بالا (هایپرلیپیدمی) میتواند مفید باشد. این عمل میتواند خطر تصلب شرایین (سخت شدن رگها) را کاهش دهد.⁵ فیبر محلول با جذب اسیدهای صفراوی در رودهها تداخل ایجاد میکند. این اسیدها در هضم غذا نقش دارند، اما زمانی که در دسترس نباشند، بدن از کلسترول برای ساخت آنها استفاده میکند و درنتیجه سطح کلسترول کاهش مییابد.
مطالعات متعددی اثر کاهشدهنده کلسترول اسفرزه را نشان دادهاند. یک بررسی در سال ۲۰۱۸ گزارش داد که مصرف روزانه ۱۰ گرم اسفرزه بهطور چشمگیری سطح کلسترول LDL (بد) را کاهش داده و ممکن است در برخی افراد باعث تأخیر در بروز تصلب شرایین شود.⁶ بررسی مشابهی گزارش داد که مصرف اسفرزه همراه با داروهای استاتین کاهنده کلسترول، اثر آنها را تقویت میکند و عوارض جانبی حداقلی یا بدون عارضه دارد.⁷ همچنین، مروری بر ۶۱ کارآزمایی بالینی نشان داد که اسفرزه بهطور قابلتوجهی کلسترول کل و LDL را کاهش میدهد.⁸
۳. علائم سندرم روده تحریکپذیر را بهبود میبخشد
سندرم روده تحریکپذیر (IBS) وضعیتی با علائم گوارشی متنوع مانند گاز، نفخ، درد شکم، کرامپ، اسهال و/یا یبوست است که هنوز علت دقیقی برای آن شناخته نشده است. تصور میشود فیبر محلول در درمان IBS غالب با یبوست (IBS-C) و IBS غالب با اسهال (IBS-D) مؤثر باشد.
مروری در سال ۲۰۱۴ که شامل ۱۴ مطالعه و ۹۰۶ شرکتکننده بود، نتیجهگیری کرد که برخی مکملهای فیبری مانند اسفرزه در درمان IBS نسبت به منابع دیگر فیبر مانند سبوس مؤثرتر هستند.⁹ همچنین، مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که اسفرزه یکی از بهترین منابع فیبر محلول برای بهبود نفخ، گاز، اتساع شکم و علائم IBS-C و IBS-D است.¹⁰ اسفرزه همچنین نشان داده است که التهاب روده مرتبط با IBS را کاهش میدهد و از سایر مکملهای فیبری رایج بسیار مؤثرتر است.¹¹
۴. ممکن است قند خون را در افراد دیابتی بهبود دهد
دیابت یک بیماری مزمن است که با قند خون بالا (هایپرگلایسمی) مشخص میشود.¹² برخی تحقیقات نشان میدهند که فیبر محلول میتواند به افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ کمک کند تا قند خون خود را با کند کردن جذب گلوکز (قند) در روده مدیریت کنند.
مروری در سال ۲۰۱۵ گزارش داد که مصرف اسفرزه پیش از وعدههای غذایی، قند خون ناشتا و سطح HbA1C را در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد. در مقابل، مکملهای اسفرزه تنها اثرات جزئی در افراد با پیشدیابت داشتند و در افراد بدون دیابت هیچ تأثیری نداشتند.¹³ همچنین، بررسیای در سال ۲۰۲۴ نشان داد که مصرف اسفرزه پیش از وعدههای غذایی میتواند هورمونهای رودهای را تغییر داده و موجب کاهش قند خون بعد از غذا، قند خون ناشتا و سطح HbA1C شود.¹⁴ شواهدی وجود ندارد که نشان دهد اسفرزه بهتنهایی میتواند دیابت را درمان کند، اما ممکن است بهعنوان مکملی کمکی در کنار درمانهای دیگر مفید باشد.
۵. ممکن است در کاهش وزن کمک کند
فیبر محلول میتواند احساس سیری پس از غذا را افزایش دهد (که به آن سیری گفته میشود) و این امر میتواند گرسنگی بین وعدهها و خطر پرخوری را کاهش دهد.¹⁵ با این حال، علیرغم پیشنهادهایی مبنی بر اینکه اسفرزه ممکن است به کاهش وزن کمک کند، بررسیای در سال ۲۰۲۰ نتیجهگیری کرد که مکملهای اسفرزه تأثیر قابلتوجهی بر وزن بدن، شاخص توده بدنی (BMI) یا اندازه دور کمر ندارند؛ این نتیجه بر پایه بررسی ۲۲ کارآزمایی بالینی حاصل شده است.¹⁶
عوارض جانبی پودر اسفرزه چیست؟
عوارض جانبی اسفرزه معمولاً خفیف هستند و عمدتاً شامل گاز و نفخ میشوند.¹⁷ با اینکه واکنشهای آلرژیک نسبت به اسفرزه نادر هستند، اما موارد نادری از آلرژی شدید و تهدیدکننده زندگی بهنام آنافیلاکسی گزارش شده است.¹⁸
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت بروز علائم زیر پس از مصرف اسفرزه، با اورژانس تماس بگیرید یا سریعاً به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید:¹⁸
-
کهیر یا راش پوستی
-
تنگی نفس
-
خسخس سینه
-
اسهال شدید و ناگهانی
-
ضربان نامنظم قلب
-
تهوع و استفراغ
-
ورم صورت، لبها، زبان یا گلو
Illustration by Joules Garcia for Verywell Health
چه کسانی نباید اسفرزه مصرف کنند؟
مکملهای اسفرزه ممکن است برای همه افراد مناسب نباشند. افراد زیر نباید اسفرزه مصرف کنند:¹⁷
-
کودکان، مگر با توصیه پزشک
-
افرادی با اسپاسم روده یا سابقه انسداد روده
-
افرادی با سابقه سرطان کولون یا رکتوم
-
افرادی که به اسفرزه حساسیت دارند
-
افراد مبتلا به فنیلکتونوری (PKU)
تداخلات دارویی
اسفرزه میتواند با برخی داروها تداخل داشته و جذب آنها را کاهش دهد. داروهایی که بیشترین نگرانی در مورد تداخل دارند عبارتاند از:
-
Tegretol (کاربامازپین)¹⁹
-
Lanoxin (دیگوکسین)²⁰
-
مکملهای آهن²¹
-
لیتیوم²²
-
متفورمین²³
-
Zyprexa (اولانزاپین)²⁴
قبل از شروع هر مکمل جدید، حتماً با پزشک یا داروساز درباره داروهایی که مصرف میکنید مشورت کنید.
دوز مصرفی توصیهشده چقدر است؟
هیچ دستورالعمل جهانی برای دوز اسفرزه وجود ندارد. معمولاً تولیدکنندگان توصیه میکنند که اسفرزه را پیش از وعده غذایی، همراه با یک لیوان ۸ اونسی آب یا آبمیوه مصرف کنید.
مطالعات مربوط به درمان یبوست دوز روزانه ۵ تا ۱۰ گرم اسفرزه را توصیه میکنند که معمولاً ایمن و قابلتحمل در نظر گرفته میشود.² مکملهایی مانند متاموسیل میتوانند در مواقع لازم برای درمان یبوست مصرف شوند و معمولاً ظرف سه روز اثر میگذارند. افراد با یبوست مزمن میتوانند روزانه از آن استفاده کنند، البته در محدوده دوز پیشنهادی شرکت سازنده.¹⁷
مکمل اسفرزه را در ظرف دربسته و دور از دسترس کودکان و حیوانات نگهداری کنید. مکملهای تاریخگذشته را دور بیندازید.
اگر بیش از حد مصرف شود چه اتفاقی میافتد؟
مصرف بیشازحد اسفرزه ممکن است منجر به علائم زیر شود:¹⁷
-
گاز
-
نفخ
-
کرامپ شکم
-
درد شکمی
این موضوع بهویژه زمانی رخ میدهد که مقدار کافی آب با اسفرزه مصرف نشود.
منابع غذایی اسفرزه و فیبر
اسفرزه گاهی در برخی مواد غذایی مانند محصولات پختهشده یافت میشود. قبل از مصرف مکمل فیبری مانند اسفرزه، میتوانید مصرف فیبر خود را از طریق رژیم غذایی افزایش دهید. منابع غذایی فیبر محلول عبارتاند از:²⁵
-
جو دوسر
-
جو
-
آجیلها
-
دانهها
-
حبوبات (مانند لوبیا، عدس، نخود)
-
سبزیجات
-
میوههایی مانند سیب، پرتقال و گریپفروت
منابع غذایی فیبر نامحلول:
-
میوههایی با پوست یا دانههای قابلخوردن
-
سبزیجات
-
غلات کامل (مانند نان گندم کامل، پاستا و کراکرها)
-
بلغور گندم
-
آرد ذرت سنگی
-
غلات صبحانه
-
سبوس
-
جو پرک
-
برنج قهوهای
اطلاعات مکمل اسفرزه
-
ماده فعال: اسفرزه
-
نامهای جایگزین: پوسته اسفرزه، پوسته ایزفاگولا
-
دوز پیشنهادی: ۵ تا ۱۰ گرم روزانه
-
ملاحظات ایمنی: فقط با مشورت با پزشک مصرف شود
اسفرزه در اشکال مختلف مکمل عرضه میشود، از جمله:
-
پودر
-
گرانول
-
کپسول
-
مایع
-
ویفر
برچسب محصول را بررسی کنید تا مطمئن شوید که یکی از نامهای اسفرزه (مانند psyllium seed یا ispaghula husk) در لیست مواد تشکیلدهنده وجود دارد.¹⁸
در ایالات متحده، سازمان غذا و دارو (FDA) مکملهای غذایی را مانند داروهای نسخهای تنظیم نمیکند. در نتیجه، برخی محصولات ممکن است مواد مندرج روی برچسب را نداشته باشند. هنگام انتخاب مکمل، به دنبال محصولاتی باشید که توسط سازمانهایی مانند NSF، USP یا ConsumerLab بهطور مستقل آزمایش یا تأیید شدهاند. برای راهنمایی شخصی، با پزشک، متخصص تغذیه ثبتشده (RD یا RDN) یا داروساز مشورت کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- MedlinePlus. Soluble and insoluble fiber.
- Rao S, Brenner D. Efficacy and safety of over-the-counter therapies for chronic constipation: an updated systematic review. Am J Gastroenterol. 2021. doi:10.14309/ajg.0000000000001222
- Erdogan A, Rao SSC, Thiruvaiyaru D, et al. Randomised clinical trial: mixed soluble/insoluble fibre vs psyllium for chronic constipation. Ailment Pharmacol Ther. 2016;44(1):35-44. doi:10.1111/apt.13647
- Rao S, Brenner D. Efficacy and safety of over-the-counter therapies for chronic constipation: an updated systematic review. Am J Gastroenterol. 2021. doi:10.14309/ajg.0000000000001222
- U.S. Food and Drug Administration. CFR - Code of Federal Regulations Title 21.
- Jovanovski E, Yashpal S, Komishon A, et al. Effect of psyllium (Plantago ovata) fiber on LDL cholesterol and alternative lipid targets, non-HDL cholesterol and apolipoprotein B: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Clin Nutri. 2018;108(5):922-32. doi: 10.1093/ajcn/nqy115
- Brum J, Ramsey D, McRorie J, et al. Meta-analysis of usefulness of psyllium fiber as adjuvant antilipid therapy to enhance cholesterol lowering efficacy of statins. Am J Cardiol. 2018; 122(7):1169-74. doi:10.1016/j.amjcard.2018.06.040
- Gholami Z, Paknahad Z. The beneficial effects of psyllium on cardiovascular diseases and their risk factors: Systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Functional Foods. 2023;111:105878. doi: 10.1016/j.jff.2023.105878
- Moayyedi P, Quigley EM, Lacy BE, et al. The effect of fiber supplementation on irritable bowel syndrome: a systematic review and meta-analysis. Am J Gastroenterol. 2014;109(9):1367-74. doi:10.1038/ajg.2014.195
- Galica AN, Galica R, Dumitrașcu DL. Diet, fibers, and probiotics for irritable bowel syndrome. J Med Life. 2022 Feb;15(2):174-179. doi: 10.25122/jml-2022-0028
- Garg P. Inflammation in irritable bowel syndrome (IBS): role of psyllium fiber supplementation in decreasing inflammation and physiological management of IBS. Turk J Gastroenterol. 2021 Jan;32(1):108–10. doi:10.5152/tjg.2020.0229
- Centers for Disease Control and Prevention. Type 2 diabetes.
- Gibb RD, McRorie JW Jr, Russell DA, et al. Psyllium fiber improves glycemic control proportional to loss of glycemic control: a meta-analysis of data in euglycemic subjects, patients at risk of type 2 diabetes mellitus, and patients being treated for type 2 diabetes mellitus. Am J Clin Nutr. 2015 Dec;102(6):1604-14. doi:10.3945/ajcn.115.106989
- Gholami Z, Clark CCT, Paknahad Z. The effect of psyllium on fasting blood sugar, HbA1c, HOMA IR, and insulin control: a GRADE-assessed systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Endocr Disord. 2024;24(1):82. doi: 10.1186/s12902-024-01608-2
- Bruma Jose M. Satiety effects of psyllium in healthy volunteers. Appetite. 2016;105:27-36. doi:10.1016/j.appet.2016.04.041
- Mofrad MD, Mozaffari H, Mousav SM, Sheikhi A, Milajerdi A. The effects of psyllium supplementation on body weight, body mass index and waist circumference in adults: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Crit Rev Food Sci Nutr. 2020;60(5):859-72. doi:10.1080/10408398.2018.1553140
- MedlinePlus. Psyllium.
- Morales P, Azagra M, Martin C, et al. Anaphylactic shock due to psyllium (Plantago ovate seed) allergy: a case report. Food Nutri Sci. 2022;12:1-5. doi:10.4236/fns.2022.131001.
- Yui Kau Fong S, Gao Q, Zuo Z. Interaction of carbamazepine with herbs, dietary supplements, and food: A systematic review. Evid Based Complement Alternat Med. 2013; 2013: 898261. doi:10.1155/2013/898261
- Reissel P, Manninen V. Effect of administration of activated charcoal and fibre on absorption, excretion and steady state blood levels of digoxin and digitoxin. Evidence for intenstinal secretion of the glycosides. Acta Medica Scandinavica. 1982. doi:10.1111/j.0954-6820.1982.tb08527.x
- Rossander L. Effect of dietary fiber on iron absorption in man. Scandinavian Journal of Gastroenterology. 2009. doi:10.1111/j.0954-6820.1982.tb08527.x
- Gardiner P, Phillips R, Shaugnessy AF. Herbal and dietary supplement-drug interactions in patients with chronic illness. Am Fam Physician. 2008;77(1):73-78.
- Díez R, García JJ, Diez MJ, et al. Influence of Plantago ovata husk (dietary fiber) on the bioavailability and other pharmacokinetic parameters of metformin in diabetic rabbits. BMC Complement Altern Med. 2017; 17:298. doi:10.1186/s12906-017-1809-x
- Merrick C, Madden CA, Capurso NA. A case of blunted orally disintegrating olanzapine effect due to coadministered psyllium. The Journal of Clinical Psychiatry. 2021;82(2):20cr13633. doi:10.4088/JCP.20cr13633
- Harvard Medical School. 11 foods that lower cholesterol.
- https://www.verywellhealth.com/the-benefits-of-psyllium-89068
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
