میگرن یکی از سردردهای ناتوان‌کننده است که می‌تواند با عوامل مختلفی مانند استرس، خواب ناکافی، تغییرات هورمونی و حتی برخی مواد غذایی تحریک شود. اگرچه تنها حدود ۲۰ درصد افراد، غذا را به عنوان عامل محرک میگرن شناسایی می‌کنند، اما نوع مواد غذایی محرک برای هر فرد متفاوت است. بنابراین، شناسایی الگوی شخصی محرک‌ها نقش مهمی در کنترل حملات دارد.
برخی ترکیبات مانند کافئین، الکل و شیرین‌کننده‌های مصنوعی ممکن است در برخی افراد شدت یا دفعات میگرن را افزایش دهند. همچنین نحوه غذا خوردن، مانند نخوردن وعده‌ها یا فاصله طولانی بین آن‌ها، می‌تواند مؤثرتر از خود نوع غذا باشد. ایجاد نظم در وعده‌های غذایی و توجه به واکنش بدن، کلید مدیریت بهتر میگرن است.¹
۱. مصرف بیش از حد نوشیدنی‌های کافئین‌دار
کافئین در مقادیر کم (مانند یک فنجان قهوه در روز) ممکن است به کاهش درد میگرنی کمک کند.² اما مصرف زیاد آن می‌تواند اثرات معکوس داشته باشد و باعث ایجاد یا تشدید سردرد شود.³ این تأثیر به دلیل تحریک‌پذیری عروق و سیستم عصبی مرکزی است که در افراد حساس می‌تواند سردرد را تحریک کند.
افرادی که روزانه قهوه، چای پررنگ، نوشابه‌های انرژی‌زا یا نوشابه‌های کولا مصرف می‌کنند، بهتر است مقدار مصرف را ثبت کرده و ارتباط آن را با شدت سردردها بررسی کنند. کاهش تدریجی مصرف، همیشه بهتر از قطع ناگهانی است، زیرا قطع ناگهانی خود می‌تواند باعث سردردهای برگشتی شود.
۲. الکل
الکل در بسیاری از افراد با سردردهای ضربان‌دار و میگرن مرتبط گزارش شده است.⁴ ترکیبات موجود در الکل مانند هیستامین و مواد افزودنی، می‌توانند باعث اتساع عروق و تحریک سیستم عصبی شوند. این موضوع در کنار اثرات کم‌آبی بدن، می‌تواند شدت حملات را افزایش دهد.
البته واکنش افراد نسبت به الکل متفاوت است و همه افراد مبتلا به میگرن با مصرف آن دچار علائم نمی‌شوند. با این حال، به دلیل اثرات منفی عمومی الکل بر سلامت، کاهش یا پرهیز از آن توصیه می‌شود.
۳. آسپارتام
آسپارتام یک شیرین‌کننده مصنوعی است که در نوشابه‌های رژیمی، آدامس‌ها و برخی خوراکی‌های کم‌کالری یافت می‌شود. بعضی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که آسپارتام می‌تواند دفعات یا شدت میگرن را افزایش دهد.⁵ اما پژوهش‌های دیگر چنین اثری را تأیید نکرده‌اند.
اگر متوجه شدید که پس از مصرف نوشابه‌های رژیمی یا آدامس‌های بدون قند دچار سردرد می‌شوید، می‌توانید از جایگزین‌های طبیعی‌تر مانند استویا یا عصاره میوه مونک استفاده کنید.
۴. شکلات
شکلات یکی از محرک‌های احتمالی میگرن برای گروهی از افراد است، هرچند این رابطه در همه افراد ثابت نشده است.¹ ترکیباتی مانند تئوبرومین و کافئین موجود در شکلات ممکن است در افراد حساس باعث تشدید علائم شود.
افرادی که شکلات مصرف می‌کنند و سپس سردرد می‌گیرند، بهتر است الگوی مصرف و زمان بروز علائم را یادداشت کنند تا رابطه احتمالی مشخص شود.
۵. غذاهای سرشار از تیرامین
تیرامین یک اسید آمینه طبیعی است که به‌مرور در غذاهای تخمیر شده یا کهنه افزایش می‌یابد و ممکن است در برخی افراد حملات میگرن را تحریک کند.⁶
غذاهای سرشار از تیرامین شامل:
- پنیرهای کهنه مانند بلوچیز، بری، گورگونزولا، چدار و فتا
- غذاهای تخمیری مانند کیمچی، ساورکراوت و میسو
- گوشت‌های دودی یا نمک‌سود مانند بیکن، سوسیس، سالامی و ماهی دودی
- مواد غذایی حاوی نیترات‌ها، سولفات‌ها و مخمرهای فعال و همچنین MSG
برخی افراد مقدار کمی از این غذاها را بدون مشکل تحمل می‌کنند، اما مقدار زیاد ممکن است محرک باشد. بنابراین کنترل مقدار مصرف اهمیت دارد.
۶. مونوسدیم گلوتامات (MSG)
MSG یک افزودنی غذایی برای تقویت طعم است که در غذاهای فرآوری‌شده و برخی غذاهای رستورانی یافت می‌شود.⁵ برخی مطالعات ارتباط آن را با سردرد و میگرن نشان داده‌اند، در حالی که مطالعات دیگر این رابطه را تأیید نکرده‌اند.⁷
تفاوت در مقدار MSG مورد استفاده ممکن است علت این نتایج متفاوت باشد. در افراد حساس، کاهش یا حذف مصرف غذاهای حاوی MSG می‌تواند علائم را کاهش دهد.
آیا برخی غذاها به‌طور قطعی محرک میگرن هستند؟
پژوهش‌ها نشان داده‌اند که برخی غذاها می‌توانند در برخی افراد محرک باشند، اما این واکنش‌ها کاملاً فردی است و الگوهای یکسانی وجود ندارد.⁸ ثبت دفترچه غذایی همراه با ثبت علائم می‌تواند بهترین روش برای شناسایی محرک‌های غذایی شخصی باشد.
نحوه غذا خوردن نیز اهمیت دارد
صرف نظر از نوع غذا، فاصله طولانی بین وعده‌ها، نخوردن صبحانه یا روزه‌داری می‌تواند یکی از محرک‌های مهم میگرن باشد.⁹ حفظ الگوی منظم غذایی و مصرف وعده‌ها و میان‌وعده‌های متعادل هر ۳ تا ۵ ساعت می‌تواند به کاهش حملات کمک کند.
جمع‌بندی
غذاهای محرک میگرن در افراد متفاوت است و شناخت الگوی فردی از اهمیت بالایی برخوردار است. به جای حذف ناگهانی بسیاری از غذاها، ثبت دقیق و توجه به واکنش بدن می‌تواند بهترین راه برای مدیریت علائم باشد. تنظیم وعده‌ها و مراقبت از hydration و خواب نیز نقش مهمی در مدیریت میگرن دارد.
سؤالات متداول
آیا باید همه غذاهای محرک احتمالی را حذف کنم؟
خیر. بهتر است ابتدا غذاهای مشکوک را شناسایی کنید و فقط آن‌هایی را کاهش دهید که واقعاً برای شما محرک هستند.
آیا قهوه برای همه مبتلایان به میگرن مضر است؟
نه. مقدار کم قهوه حتی می‌تواند برای برخی افراد مفید باشد. اما مصرف زیاد یا قطع ناگهانی آن ممکن است سردرد را تشدید کند.
چطور بفهمم کدام غذاها محرک من هستند؟
بهترین روش ثبت روزانه غذاهای مصرفی همراه با زمان و شدت سردرد است تا الگوهای مشخص شوند.
- Nowaczewska M, Wiciński M, Kaźmierczak W, Kaźmierczak H. To eat or not to eat: A Review of the relationship between chocolate and migraines. Nutrients. 2020;12(3):608. Published 2020 Feb 26. doi:10.3390/nu12030608
- Lipton RB, Diener HC, Robbins MS, Garas SY, Patel K. Caffeine in the management of patients with headache. J Headache Pain. 2017;18(1):107. Published 2017 Oct 24. doi:10.1186/s10194-017-0806-2
- Mostofsky E, Mittleman MA, Buettner C, Li W, Bertisch SM. Prospective cohort study of caffeinated beverage intake as a potential trigger of headaches among migraineurs. Am J Med. 2019;132(8):984–991. doi:10.1016/j.amjmed.2019.03.013
- Onderwater GLJ, van Oosterhout WPJ, Schoonman GG, Ferrari MD, Terwindt GM. Alcoholic beverages as trigger factor and the effect on alcohol consumption behavior in patients with migraine. Eur J Neurol. 2019;26(4):588–595. doi:10.1111/ene.13861
- Martin VT, Vij B. Diet and headache: Part 1. Headache. 2016;56(9):1543–1552. doi:10.1111/head.12953
- Sudharta H, Darmawan O, Barus JFA. Tyramine ingestion and migraine attack: a systematic review. Open Access Maced J Med Sci. 2023;11(F):Review Articles. doi:10.3889/oamjms.2023.11484
- Ahdoot E, Cohen F. Unraveling the MSG-headache controversy: an updated literature review. Curr Pain Headache Rep. 2024;28(3):119-124. doi:10.1007/s11916-023-01198-z
- Nguyen KV, Schytz HW. The evidence for diet as a treatment in migraine-A review. Nutrients. 2024;16(19):3415. Published 2024 Oct 9. doi:10.3390/nu16193415
- Legesse SM, Addila AE, Jena BH, Jikamo B, Abdissa ZD, Hailemarim T. Irregular meal and migraine headache: a scoping review. BMC Nutr. 2025;11(1):60. Published 2025 Mar 26. doi:10.1186/s40795-025-01048-8
- https://www.verywellhealth.com/migraine-foods-to-avoid-11843340
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
