روغن پونه کوهی، که به عنوان عصاره پونه کوهی نیز شناخته میشود، از گیاهی به همین نام استخراج میشود و به دلیل خواص دارویی قوی خود شهرت دارد. این روغن سرشار از آنتیاکسیدانها، و دارای خواص ضدباکتری و ضدقارچی است که میتواند در درمان عفونتها و بهبود سلامت دستگاه گوارش نقش داشته باشد¹. با این حال، باید توجه داشت که بیشتر تحقیقات انجامشده در مورد مزایای این روغن، در محیط آزمایشگاهی یا روی حیوانات بوده و پژوهشهای انسانی هنوز محدود هستند. برای اطمینان از میزان مصرف و نحوه استفاده ایمن، مشورت با پزشک ضروری است.
روغن پونه کوهی چیست؟
روغن پونه کوهی یا عصاره پونه کوهی از بخشهای مختلف گیاه پونه کوهی یا Origanum vulgare استخراج میشود. این گیاه یک سبزی معطر از خانواده نعناع است که بومی اروپا، آسیا و منطقه مدیترانه است. در آشپزی، به ویژه در غذاهای مکزیکی و ایتالیایی، به طور معمول برای افزودن طعم استفاده میشود.
باید یادآور شد که بیشتر تحقیقات در مورد پونه کوهی در محیط آزمایشگاهی یا روی حیوانات انجام شده است و برای تأیید مزایای احتمالی این روغن، نیاز به مطالعات بیشتری بر روی انسان وجود دارد. پیش از شروع مصرف، حتماً با پزشک درباره زمان، نحوه و مقدار دوز مناسب مصرفی مشورت کنید.
تفاوت روغن پونه کوهی با اسانس روغنی پونه کوهی
اگرچه اصطلاحات روغن پونه کوهی و اسانس روغنی پونه کوهی (Oregano Essential Oil) اغلب به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما این دو محصول با هم متفاوت هستند. اسانس روغنی پونه کوهی از طریق تقطیر با بخار آب از برگها، ساقه یا گلهای گیاه استخراج میشود. مصرف خوراکی این نوع اسانس ایمن نیست و فقط باید با یک روغن حامل رقیق شده و روی پوست مالیده شود یا برای رایحهدرمانی استفاده گردد².
مزایای اثباتشده روغن پونه کوهی
روغن پونه کوهی حاوی ترکیبات فعالی مانند کارواکرول است که بسیاری از خواص درمانی آن را به ارمغان میآورد. این روغن با حمایت از سیستم ایمنی، میتواند به بهبود عملکرد کلی بدن کمک کند.
۱. دارای خواص ضدباکتریایی است
روغن پونه کوهی نشان داده است که هنگام استفاده موضعی، میتواند عفونتهای باکتریایی را درمان کند. کارواکرول یک آنتیاکسیدان قوی است که بخشی از مسئولیت بیشتر مزایای درمانی این گیاه را بر عهده دارد³. یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ نشان داد که روغن پونه کوهی فعالیت ضدباکتریایی قابل توجهی در برابر ۱۱ نوع از باکتریهای مقاوم به آنتیبیوتیک دارد³.
۲. خواص ضدقارچی آن اثبات شده است
پونه کوهی ممکن است در درمان عفونتهای قارچی نیز مفید باشد. یک پژوهش در سال ۲۰۲۰ نشان داد که استفاده موضعی از یک داروی ضدقارچ حاوی پونه کوهی، باعث بهبود قارچ ناخن در ۲۰ نفر شد⁴. با این حال، باید توجه داشت که این داروی ضدقارچ شامل چندین ترکیب دیگر نیز بوده است و این امر تشخیص اینکه آیا روغن پونه کوهی به تنهایی نتایج مشابهی ایجاد میکند را دشوار میسازد⁴.
۳. به بهبود عملکرد تنفسی کمک میکند
از پونه کوهی به صورت سنتی برای درمان علائم آسم، سرفه و برونشیت استفاده شده است⁵. مکملهای حاوی کارواکرول ممکن است التهاب، عملکرد ریه و علائم تنفسی را در افرادی که دچار آسیب ریوی و آسم هستند، بهبود بخشند⁶،⁷. روغن پونه کوهی منبع مهمی از این آنتیاکسیدان است¹، اما تحقیقات بیشتری برای تعیین اینکه آیا روغن به تنهایی میتواند همان اثرات را داشته باشد، مورد نیاز است.
۴. غنی از آنتیاکسیدانها است
پونه کوهی، چه به صورت تازه و چه خشک، دارای خواص آنتیاکسیدانی قوی است. آنتیاکسیدانها مولکولهای ناپایداری به نام رادیکالهای آزاد را که میتوانند به سلولها آسیب برسانند، تثبیت میکنند. روغن پونه کوهی سرشار از کارواکرول، تیمول و اکتاکوزانول است⁸،⁹. یک مطالعه آزمایشگاهی در سال ۲۰۱۶ نشان داد که عصاره پونه کوهی با آسیب سلولی ناشی از هیدروژن پراکسید مقابله میکند⁸.
۵. ممکن است التهاب را کاهش دهد
روغن پونه کوهی نشان داده است که دارای خواص ضدالتهابی قابل توجهی است⁵. یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ نشان داد که استفاده موضعی از عصاره پونه کوهی، التهاب را در موشهایی که توسط باکتری Propionibacterium acnes (باکتری ایجادکننده آکنه) ایجاد شده بود، به طور چشمگیری کاهش داد¹⁰.
۶. احتمالاً از سلامت گوارش حمایت میکند
از روغن پونه کوهی برای درمان علائم گوارشی مانند سوءهاضمه، اسهال و ناراحتی معده استفاده میشود. اگرچه تحقیقات انسانی محدود است، اما ممکن است از رشد باکتریهای مضر روده جلوگیری کند. فرآوردههای گیاهی حاوی پونه کوهی ممکن است به اندازه آنتیبیوتیکها برای درمان رشد بیش از حد باکتریهای روده کوچک (SIBO) مؤثر باشند¹¹.
نحوه استفاده ایمن از روغن پونه کوهی
مکملهای روغن پونه کوهی به صورت کپسول، سافت ژل و تنتور مایع در دسترس هستند و برای مصرف خوراکی طراحی شدهاند. برای جلوگیری از عوارض جانبی و بهبود جذب، میتوانید روغن پونه کوهی را همراه با وعدههای غذایی مصرف کنید.
دوز مصرفی
به دلیل کمبود تحقیقات، دوز مصرفی مشخصی برای روغن پونه کوهی توصیه نشده است. بیشتر مکملها راهنمای دوز را روی برچسب خود دارند، اما برای راهنمایی بیشتر در مورد دوز مناسب، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
ایمنی مصرف روغن پونه کوهی
عصارههای روغن پونه کوهی که بدون نسخه (OTC) به فروش میرسند، به طور کلی به عنوان ایمن (GRAS) شناخته میشوند¹². با این حال، تحقیقات کافی برای تعیین ایمنی اسانس روغنی پونه کوهی هنگام مصرف خوراکی یا استفاده موضعی وجود ندارد. ملاحظات مهم ایمنی شامل موارد زیر هستند¹³،¹²:
- واکنشهای آلرژیک: اگر به گیاهان دیگری در خانواده نعناع (Lamiaceae)، مانند ریحان، نعناع و مریم گلی، حساسیت دارید، باید از مصرف پونه کوهی اجتناب کنید¹⁴.
- بارداری یا شیردهی: مکملهای پونه کوهی ممکن است در دوران بارداری یا شیردهی ایمن نباشند. بهتر است در این دوران با احتیاط عمل کرده و از مصرف آنها خودداری کنید.
- عمل جراحی: دوزهای بالای پونه کوهی ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد¹⁵. اگر از دوزهای بالا استفاده میکنید، باید با پزشک خود در مورد زمان قطع مصرف عصاره پونه کوهی قبل از جراحی صحبت کنید.
- کودکان خردسال: کودکان باید از مصرف روغن پونه کوهی خودداری کنند، مگر اینکه توسط متخصص اطفال توصیه شود.
هنگام خرید مکمل، مطمئن شوید که محصول توسط شخص ثالث آزمایش شده باشد. مکملها برخلاف داروها، توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تنظیم نمیشوند و کیفیت و ایمنی آنها میتواند متفاوت باشد. آزمایش شخص ثالث تأیید میکند که مکمل حاوی مواد ذکر شده روی برچسب است و عاری از آلایندههای مضر است. برای اطمینان از کیفیت، به دنبال مهر تأیید سازمانهای معتبری مانند NSF International، USP یا ConsumerLab باشید.
تداخلات دارویی احتمالی
روغن پونه کوهی به دلیل افزایش خطر خونریزی و اثرات کاهشدهنده قند خون، ممکن است با داروها و مکملهای زیر تداخل داشته باشد¹⁶،¹⁵:
- رقیقکنندههای خون
- داروهای دیابت
- گیاهان دارویی که قند خون را کاهش میدهند (مانند هندوانه تلخ، کروم یا آلوئه)
- گیاهان دارویی که لخته شدن خون را کُند میکنند (مانند سیر، زنجبیل و جینکوبیلوبا)
اگر هر یک از این داروها یا مکملها را مصرف میکنید، با پزشک صحبت کنید. آنها ممکن است به شما دستور دهند که پونه کوهی را دو ساعت قبل یا بعد از مصرف آنها استفاده کنید.
هنگام خرید به دنبال چه چیزی باشیم؟
برگهای تازه پونه کوهی برای مصرف در مقادیر متوسط ایمن در نظر گرفته میشوند. گیاه پونه کوهی، یک گیاه چوبی و چندساله با برگهای بیضی شکل، سبز تیره و کمی کرکدار است. قدرت برگهای آن به اندازه عصاره پونه کوهی غلیظ نیست.
مطمئن شوید که برگها از گیاهانی هستند که خودتان کشت کردهاید یا از یک منبع مورد اعتماد تهیه شدهاند. به طور کلی، مصرف پونه کوهی در طبیعت توصیه نمیشود؛ زیرا احتمال دارد آن را با گیاهان بالقوه سمی اشتباه بگیرید.
آیا امکان مصرف بیش از حد وجود دارد؟
حداکثر دوز مشخصی برای روغن پونه کوهی تعیین نشده است. مصرف بیش از آنچه سازنده توصیه میکند میتواند خطر عوارض جانبی و مشکلات را افزایش دهد¹².
عوارض جانبی که باید مراقب آنها بود
اغلب افراد به طور کلی روغن پونه کوهی را به خوبی تحمل میکنند. با این حال، مصرف مقادیر زیاد ممکن است منجر به عوارض جانبی شود، از جمله¹²:
- درد شکم
- یبوست
- اسهال
- سرگیجه
- سردرد
- سوزش سر دل
- تهوع یا استفراغ
سؤالات متداول (FAQ)
چگونه میتوان از روغن پونه کوهی برای مقاصد درمانی استفاده کرد؟
برای استفاده موضعی، حتماً روغن پونه کوهی را قبل از اعمال روی پوست، با یک روغن حامل مانند روغن نارگیل یا زیتون رقیق کنید. مصرف خوراکی روغن پونه کوهی باید فقط تحت نظر پزشک انجام گیرد، زیرا دوزهای غیراستاندارد ممکن است مضر باشند و رقیق کردن صحیح آن برای جلوگیری از تحریک ضروری است.
آیا روغن پونه کوهی خاصیت پاککنندگی (Cleansing) برای بدن دارد؟
درباره اینکه آیا روغن پونه کوهی دارای خواص پاککنندگی یا دفع سموم خاصی برای بدن است یا خیر، وضوح علمی وجود ندارد و نیاز به تحقیقات بیشتری برای تأیید این ادعاها وجود دارد. اگرچه این روغن به سلامت روده کمک میکند، اما شواهد مستقیمی در مورد اثرات «پاککنندگی» گسترده آن موجود نیست.
آیا روغن پونه کوهی برای کبد مفید است؟
مزایای روغن پونه کوهی برای سلامت کبد مشخص نیست. تاکنون، تحقیقات منتشرشده ارتباطی بین این روغن و بهبود سلامت کبد پیدا نکردهاند و شواهد کافی برای توصیه آن به عنوان یک عامل تقویتکننده کبد وجود ندارد¹².
بهترین شکل مصرف روغن پونه کوهی برای درمان مشکلات گوارشی چیست؟
بهترین شکل مصرف برای مشکلات گوارشی مانند سوءهاضمه یا اسهال، معمولاً مکملهای خوراکی مانند کپسولها یا تنتورهای مایع هستند که برای مصرف خوراکی طراحی شدهاند. مصرف آن همراه با غذا میتواند به جذب بهتر کمک کند و عوارض جانبی گوارشی مانند سوزش سر دل را کاهش دهد.
چرا گیاهخواران باید در مورد پونه کوهی با احتیاط عمل کنند؟
در حالی که پونه کوهی یک گیاه است، اما اسانس روغنی آن بسیار غلیظ است و میتواند قوی باشد. مهم است که گیاهخواران و سایر افراد مطمئن شوند که مکملی که مصرف میکنند، توسط آزمایش شخص ثالث تأیید شده است تا از خلوص و عدم وجود مواد افزودنی نامطلوب اطمینان حاصل کنند.
آیا روغن پونه کوهی میتواند با داروهای مربوط به قند خون تداخل داشته باشد؟
بله، روغن پونه کوهی میتواند اثرات کاهشدهنده قند خون داشته باشد و بنابراین با داروهای دیابت یا سایر مکملهایی که قند خون را پایین میآورند (مانند کروم یا زنجبیل) تداخل ایجاد کند. مصرف همزمان این مواد باید با احتیاط و با تنظیم دوز زیر نظر پزشک انجام شود تا از افت بیش از حد قند خون جلوگیری شود¹⁶.
- Leyva-López N, Gutiérrez-Grijalva EP, Vazquez-Olivo G, Heredia JB. Essential oils of oregano: Biological activity beyond their antimicrobial properties. Molecules. 2017;22(6):989. doi:10.3390/molecules22060989
- Han F, Ma GQ, Yang M, et al. Chemical composition and antioxidant activities of essential oils from different parts of the oregano. J Zhejiang Univ Sci B. 2017;18(1):79-84. doi:10.1631/jzus.B1600377
- Lu M, Dai T, Murray CK, Wu MX. Bactericidal property of oregano oil against multidrug-resistant clinical isolates. Front Microbiol. 2018;9:2329. doi:10.3389/fmicb.2018.02329
- Alessandrini A, Starace M, Bruni F, Piraccini BM. An open study to evaluate effectiveness and tolerability of a nail oil composed of vitamin E and essential oils in mild to moderate distal subungual onychomycosis. Skin Appendage Disord. 2020;6(1):14-18. doi:10.1159/000503305
- Veenstra JP, Johnson JJ. Oregano (Origanum vulgare) extract for food preservation and improvement in gastrointestinal health. Int J Nutr. 2019;3(4):43-52. doi:10.14302/issn.2379-7835.ijn-19-2703
- Alavinezhad A, Khazdair MR, Boskabady MH. Possible therapeutic effect of carvacrol on asthmatic patients: A randomized, double blind, placebo-controlled, phase II clinical trial. Phytother Res. 2018;32(1):151-159. doi:10.1002/ptr.5967
- Khazdair MR, Boskabady MH. A double-blind, randomized, placebo-controlled clinical trial on the effect of carvacrol on serum cytokine levels and pulmonary function tests in sulfur mustard induced lung injury. Cytokine. 2019;113:311-318. doi:10.1016/j.cyto.2018.07.031
- Coccimiglio J, Alipour M, Jiang ZH, Gottardo C, Suntres Z. Antioxidant, antibacterial, and cytotoxic activities of the ethanolic origanum vulgare extract and its major constituents. Oxid Med Cell Longev. 2016;2016:1404505. doi:10.1155/2016/1404505
- National Cancer Institute. Antioxidants and cancer prevention.
- Chuang LT, Tsai TH, Lien TJ, et al. Ethanolic extract of origanum vulgare suppresses propionibacterium acnes-induced inflammatory responses in human monocyte and mouse ear edema models. Molecules. 2018;23(8):1987. doi:10.3390/molecules23081987
- Min M, Nadora D, Chakkalakal M, et al. An oral botanical supplement improves small intestinal bacterial overgrowth (SIBO) and facial redness: Results of an open-label clinical study. Nutrients. 2024;16(18):3149. doi:10.3390/nu16183149
- Oregano. In: LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases; 2023.
- DailyMed. Oregano oil herbal blend- oregano oil herbal blend oil.
- American Academy of Allergy, Asthma & Immunology. Spice allergy.
- Abebe W. Review of herbal medications with the potential to cause bleeding: dental implications, and risk prediction and prevention avenues. EPMA J. 2019;10(1):51-64. doi:10.1007/s13167-018-0158-2
- Gutiérrez-Grijalva EP, Leyva-López N, Vazquez-Olivo G, Heredia JB. Oregano as a potential source of antidiabetic agents. J Food Biochem. 2022;46(12):e14388. doi:10.1111/jfbc.14388
- https://www.health.com/health-benefits-of-oil-of-oregano-7508588
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
