نکات کلیدی
- خروج گاز از بدن (باد معده یا گاز روده) بخش طبیعی از فرایند گوارش است.
- برخی از غذاها، نوشیدنی‌ها و عادات می‌توانند باعث افزایش میزان گاز شوند.
- گاز بیش از حد یا همراه با درد می‌تواند نشانه‌ای از مشکل در روده باشد. در صورتی که خروج گاز با علائم جدید یا شدید همراه است، باید به پزشک مراجعه کنید.
عبور گاز از بدن، که به نام «نفخ شکمی» یا «فلَتولِنس» نیز شناخته می‌شود، بخشی طبیعی از فرایند گوارش است و زمانی رخ می‌دهد که هوای بلعیده‌شده یا گازهای تولیدشده توسط باکتری‌های روده از طریق روده‌ها عبور کرده و از بدن خارج می‌شوند. بیشتر افراد بین ۵ تا ۱۵ بار در روز گاز دفع می‌کنند، بنابراین اگر احساس می‌کنید بیش از حد معمول دچار گاز هستید، معمولاً علت آن به رژیم غذایی، عادات خوردن یا تغییرات در وضعیت روده مرتبط است.
۱. بلعیدن هوا
هوایی که هنگام خوردن و نوشیدن بلعیده می‌شود یکی از علل شایع ایجاد گاز روده است. این حالت زمانی رخ می‌دهد که خیلی سریع غذا می‌خورید، با نی مایعات می‌نوشید یا هنگام غذا خوردن صحبت می‌کنید. اگر این هوا از طریق آروغ خارج یا جذب نشود، از مسیر دستگاه گوارش عبور کرده و در نهایت به صورت گاز روده (فلاتوس) از بدن دفع می‌شود.¹
۲. غذاهای سرشار از فیبر
در حالی که فیبر برای سلامت روده ضروری است، اما توسط باکتری‌های موجود در روده بزرگ تخمیر می‌شود و این فرایند گاز تولید می‌کند.² برخی از غذاهای غنی از فیبر عبارت‌اند از:
- لوبیا
- بروکلی
- کلم بروکسل
- کلم
- گل‌کلم
- عدس
- غلات کامل
۳. عدم تحمل لاکتوز
در برخی افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز، لبنیات می‌تواند تأثیری مشابه فیبر داشته باشد. اگر بدن شما آنزیم لاکتاز کافی برای تجزیه قند شیر (لاکتوز) تولید نکند، لاکتوز به روده بزرگ می‌رسد و در آنجا تخمیر باکتریایی رخ می‌دهد. این فرایند باعث تولید گاز شده و می‌تواند موجب نفخ و دفع گاز پس از مصرف محصولات لبنی مانند شیر، پنیر، ماست یا بستنی شود.³
۴. شیرین‌کننده‌های مصنوعی (الکل‌های قندی)
محصولات بدون قند گاهی می‌توانند باعث افزایش گاز شوند. الکل‌های قندی (پولیول‌ها) شیرین‌کننده‌های کم‌کالری هستند که تنها بخشی از آن‌ها در روده باریک جذب می‌شود. بخشی که جذب نمی‌شود، به روده بزرگ می‌رسد، جایی که توسط باکتری‌های روده تخمیر شده و گاز تولید می‌کند.⁴
**الکل‌های قندی رایجی که ممکن است باعث گاز شوند:**⁵
- اریتریتول
- هیدروژنه استارچ هیدرولیزات‌ها (HSH)
- ایزومالت
- لاکتی‌تول
- مانیتول (Osmitrol)
- سوربیتول (Dulcitol)
- زایلیتول (XyloSweet)
سایر شیرین‌کننده‌های مصنوعی مانند ساخارین (Sweet’n Low) و آسپارتام (Equal) به طور کامل جذب می‌شوند و معمولاً باعث ایجاد گاز نمی‌گردند.⁶
۵. عدم تعادل میکروبیوم روده
تریلیون‌ها باکتری در روده شما نقش بزرگی در میزان گازی که تولید می‌کنید دارند. زمانی که میکروبیوم در تعادل باشد، فرایند گوارش به‌خوبی انجام می‌شود.⁷
اما اگر این تعادل به دلیل مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، تغییرات رژیم غذایی یا بیماری‌ها بر هم بخورد، ممکن است دفعات بیشتر یا بوی ناخوشایندتری از گاز را تجربه کنید.⁸
۶. اختلالات گوارشی که باعث گاز می‌شوند
گاهی گاز تنها نتیجه عادات غذایی نیست. برخی از بیماری‌ها مانند سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)، بیماری سلیاک یا رشد بیش‌ازحد باکتری‌ها در روده باریک (SIBO) می‌توانند باعث افزایش تولید گاز شوند.⁹
این شرایط بر نحوه هضم و جذب غذا تأثیر می‌گذارند و می‌توانند باعث افزایش دفعات یا ناراحتی هنگام دفع گاز شوند.¹⁰
۷. تغییرات هورمونی
هورمون‌ها نیز بر حرکت غذا در دستگاه گوارش تأثیر می‌گذارند. تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی، بارداری یا یائسگی می‌توانند فرایند گوارش را کند کرده و منجر به افزایش گاز شوند.¹¹
به عنوان مثال، افزایش سطح پروژسترون در دوران بارداری یا قبل از قاعدگی می‌تواند عضلات صاف دستگاه گوارش را شل کرده و حرکت غذا را آهسته‌تر کند، در نتیجه فرد دچار نفخ و گاز بیشتری می‌شود.¹²
با افزایش سن، تغییرات در سطح هورمون‌ها و تونوس عضلات دستگاه گوارش نیز می‌تواند حرکات روده را کاهش داده و باعث افزایش گاز شود.¹³
چه زمانی باید برای گاز به پزشک مراجعه کرد
بیشتر موارد خروج گاز بی‌ضرر هستند، اما گاهی می‌تواند نشانه یک مشکل جدی‌تر باشد.
در صورتی که گاز جدید، شدید یا همراه با کاهش وزن، درد شکمی، وجود خون در مدفوع یا تغییر در حرکات روده باشد، باید به پزشک مراجعه کنید.
در حالی که نفخ یا خروج بیش از حد گاز یک نگرانی رایج است، عدم خروج گاز به‌طور کامل—به‌ویژه زمانی که با درد یا نفخ شکمی همراه است—نیز می‌تواند نشانه‌ای باشد که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.⁹
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- American College of Gastroenterology. Belching, bloating, and flatulence overview.
- UCLA Health. Increasing fiber in your diet may increase gas.
- Catanzaro R, Sciuto M, Marotta F. Lactose intolerance: an update on its pathogenesis, diagnosis, and treatment. Nutr Res. 2021;89:23–34. doi:10.1016/j.nutres.2021.02.003
- Posta E, Fekete I, Gyarmati E, Stündl L, Zold E, Barta Z. The effects of artificial sweeteners on intestinal nutrient-sensing receptors: Dr. Jekyll or Mr. Hyde? Life. 2023;14(1):10. doi:10.3390/life14010010
- Xu Y, Zhang Y, Zhang X, et al. Expanding sugar alcohol industry: Microbial production of sugar alcohols and associated chemocatalytic derivatives. Biotechnol Adv. 2023;64:108105 doi:10.1016/j.biotechadv.2023.108105
- Spencer M, Gupta A, Van Dam L, Shannon C, Menees S, Chey WD. Artificial sweeteners: a systematic review and primer for gastroenterologists. J Neurogastroenterol Motil. 2016;22(2):168‑180. doi:10.5056/jnm15206
- Mutuyemungu E, Singh M, Liu SX, Rose DJ. Intestinal gas production by the gut microbiota: a review. J Funct Foods. 2023;100:105367. doi:10.1016/j.jff.2022.105367
- Crucillà S, Caldart F, Michelon M, Marasco G, Costantino A. Functional abdominal bloating and gut microbiota: an update. Microorganisms. 2024;12(8):1669. doi:10.3390/microorganisms12081669
- Niriella MA, Jayasundara HD, Samarawickrama VT, Prabagar K, De Silva HJ. Belching, bloating, and flatulence: pitfalls and challenges in evaluating and managing symptoms of intestinal gas and how to avoid them. Expert Rev Gastroenterol Hepatol. 2025;19(7):805‑815. doi:10.1080/17474124.2025.251423
- Masoodi M, Mokhtare M, Agah S, Sina M, Soltani-Kermanshahi M. Frequency of celiac disease in patients with increased intestinal gas (flatulence). Glob J Health Sci. 2015;8(6):147‑153. doi:10.5539/gjhs.v8n6p147
- Triadafilopoulos G, Finlayson MA, Grellet C. Bowel dysfunction in postmenopausal women. Women Health. 1998;27(4):55‑66. doi:10.1300/J013v27n04_04
- Moore J, Barlow D, Jewell D, Kennedy S. Do gastrointestinal symptoms vary with the menstrual cycle? BJOG. 1998;105(12):1322‑1325. doi:10.1111/j.1471-0528.1998.tb10014.x
- UCLA Health. Many people become more flatulent as they age.
- https://www.verywellhealth.com/why-do-we-fart-11796567
Additional Reading
- Chemistry World. Explainer: The chemistry of farts.
- Chemistry World. Explainer: The chemistry of farts.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
