رژیم مدیترانهای، DASH یا AHEI: کدامیک بیشترین تأثیر را در کاهش خطر دیابت دارد؟
کدام نوع رژیم غذایی کمترین خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را به همراه دارد؟
بر اساس یک فراتحلیل جدید، سه رژیم غذایی مدیترانهای، DASH و AHEI همگی میتوانند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش دهند. این یافته نشان میدهد که تغییر سبک تغذیهای میتواند نقشی اساسی در پیشگیری از این بیماری مزمن ایفا کند.
محققانی که این پژوهش را انجام دادند، سوابق پزشکی بیش از ۸۰۰ هزار نفر را از ۳۳ مطالعه مختلف بررسی کردهاند. این حجم بالای دادهها اعتبار نتایج را افزایش میدهد و زمینه را برای توصیههای کاربردی و گستردهتری فراهم میسازد.
هر سه رژیم غذایی بر یک اصل مشترک تأکید دارند: کاهش مصرف چربیهای ناسالم، قندهای افزوده و غذاهای فرآوریشده. این سه عامل از عوامل اصلی در ایجاد مقاومت به انسولین و افزایش سطح قند خون محسوب میشوند.
مطابق با نتایج این فراتحلیل، پیروی از هر یک از سه رژیم یادشده میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش دهد. این مسئله بهویژه برای افرادی که در معرض ریسک بالای دیابت قرار دارند، اهمیت زیادی دارد.
افرادی که رژیم غذاییشان با الگوهای تغذیهای رژیم مدیترانهای، DASH و AHEI تطابق بیشتری داشت، با احتمال کمتری به دیابت مبتلا شدند. این موضوع نشان میدهد که حتی تغییرات تدریجی در عادات غذایی میتواند تأثیرات پیشگیرانه داشته باشد.
بیشترین کاهش خطر ابتلا، معادل ۲۳٪، مربوط به رژیم DASH بود، پس از آن رژیم AHEI با ۲۱٪ و رژیم مدیترانهای با ۱۷٪ قرار گرفتند. این تفاوتها شاید به دلیل تأکیدات خاص هر رژیم روی برخی مواد مغذی یا اجتناب از مواد غذایی خاص باشد.
محققان یافتههای ۳۳ گزارش را که به بررسی ارتباط بین رژیم غذایی و دیابت پرداخته بودند، تحلیل کردند که در مجموع بیش از ۸۰۰ هزار نفر را دربر میگرفت. این میزان نمونهگیری وسیع کمک میکند نتایج حاصل برای جمعیتهای گستردهتری قابل تعمیم باشند.
یکی از یافتههای مهم این فراتحلیل آن است که نتایج آن برای گروههای قومی متنوعی مانند آفریقاییها، آسیاییها، اروپاییها و لاتینتبارها نیز صادق بوده است. این مسئله از آن جهت قابلتوجه است که فرهنگهای غذایی و الگوهای خطر در میان این گروهها تفاوت زیادی دارند.
با این حال، یکی از محدودیتهای این تحلیل آن است که کاهش خطر، اگرچه مشهود بود، اما در مورد افراد لاتینتبار یا گروههای مختلط از نظر آماری معنادار نشد. این نکته بهویژه در هنگام طراحی راهبردهای تغذیهای برای جمعیتهای خاص باید در نظر گرفته شود.
محققان پیشنهاد میکنند که علت این امر ممکن است کمبود دادهها در مورد این گروههای خاص در مطالعات اولیه باشد. آنها بر نیاز به انجام تحقیقات بیشتر، بهویژه برای این جمعیتها، تأکید کردهاند.
نتایج این فراتحلیل قرار است در سپتامبر ۲۰۲۵ در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت (EASD) در وین، اتریش ارائه شود. این یافتهها هنوز در مجلهای با داوری تخصصی منتشر نشدهاند و در انتظار بررسی علمی هستند.
Image credit: Laura Olivas/Getty Images
رژیمهای مدیترانهای، DASH و AHEI چه ویژگیهای مشترکی دارند؟
شاید شناختهشدهترین رژیم در میان این سه، رژیم مدیترانهای باشد که بر اساس الگوهای غذایی مردمانی شکل گرفته که در نواحی اطراف دریای مدیترانه زندگی طولانیتری دارند. این رژیم با تأکید بر مصرف مواد غذایی تازه، طبیعی و غیرصنعتی شهرت یافته است.
این رژیم بر مصرف میوهها، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و منابع پروتئینی کمچرب تأکید دارد. این نوع مواد غذایی میتوانند التهاب را کاهش داده، عملکرد متابولیک را بهبود بخشند و از بروز مقاومت به انسولین جلوگیری کنند.
رژیم DASH، همانطور که از نام کامل آن (رویکردهای غذایی برای توقف پرفشاری خون) پیداست، به کاهش مصرف سدیم و افزایش دریافت منیزیم، کلسیم و پتاسیم کمک میکند. این ویژگیها به تنظیم فشار خون و حفظ سلامت عروق کمک میکنند که با دیابت ارتباط مستقیم دارند.
از بسیاری جهات، رژیم DASH تفاوت زیادی با رژیم مدیترانهای ندارد، چراکه هر دو رژیم بر تغذیه سالم و متعادل تأکید دارند. با این حال، تمرکز DASH روی مواد معدنی خاص باعث میشود مزایای خاصی برای کنترل قند خون نیز فراهم شود.
کمآشناترین رژیم در میان این سه، رژیم AHEI است که توسط دانشگاه هاروارد توسعه یافته است. این رژیم مبتنی بر سیستم امتیازدهی علمی است که کیفیت رژیم غذایی را بر اساس تطابق آن با الگوهای پیشگیری از بیماریهای مزمن ارزیابی میکند.
میشل روتنشتاین، کارشناس تغذیه و متخصص سلامت قلب که در این تحقیق نقشی نداشته، توضیح میدهد که این رژیم چگونه عمل میکند. او به بررسی عمیقتری از اجزای سازنده این الگوی تغذیهای پرداخته و آن را بهعنوان روشی علمی برای بهینهسازی رژیم غذایی معرفی میکند.
ویژگیهای رژیم AHEI
- مصرف زیاد غذاهای سرشار از فیبر مانند سبزیجات، میوههای کامل (غیر از آبمیوه)، غلات کامل، آجیل و حبوبات
- تأکید بر چربیهای سالم مانند چربیهای چندغیراشباع و پروتئینهای بدون چربی مانند ماهی و مرغ
- محدود کردن مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده، غلات تصفیهشده، سدیم و نوشیدنیهای شیرینشده با شکر
جیسون نگ، پزشک و استاد غدد درونریز در دانشگاه پیتسبرگ که در این تحقیق مشارکت نداشت، میگوید همهی این رژیمها مفاهیم مشترکی دارند. او به این نکته اشاره میکند که انتخاب غذاهای گیاهی، پرهیز از مواد قندی و چربیهای ناسالم از پایههای اصلی مدیریت دیابت نوع ۲ است.
او میافزاید که تمرکز این رژیمها بر چربیهای سالم و اجتناب از غذاهای فرآوریشده، ستونهای کلیدی برای پیشگیری و کنترل دیابت هستند. این اصول میتوانند نقش حیاتی در حفظ حساسیت به انسولین و سلامت متابولیک ایفا کنند.
رابطه تغذیه با دیابت چگونه است؟
نگ معتقد است که انتخابهای غذایی افراد یکی از مهمترین عوامل مؤثر در ایجاد دیابت است. وی تأکید میکند که دیابت نوع ۲ ناشی از افزایش مقاومت به انسولین در بدن است که در نتیجه فشار متابولیکی مداوم ایجاد میشود.
او توضیح میدهد که کربوهیدراتها، بهویژه قندهای فرآوریشده، بدن را وادار میکنند تلاش بیشتری برای پردازش آنها انجام دهد. این مسئله در بلندمدت منجر به خستگی پانکراس و کاهش توانایی آن در تولید انسولین کافی برای کنترل قند خون میشود.
روتنشتاین میگوید برخی غذاهای پرمصرف احتمال بروز این فرآیند را افزایش میدهند، از جمله نوشیدنیهای شیرین، غلات تصفیهشده مانند نان سفید و شیرینیها، گوشتهای فرآوریشده و غذاهای سرخشده یا فستفود. این مواد غذایی منجر به التهاب، افزایش وزن و مقاومت به انسولین میشوند.
او همچنین اشاره میکند که رژیمهای سرشار از قند و سدیم و درعینحال فقیر از فیبر، التهاب را افزایش داده، حساسیت انسولینی را کاهش میدهند و سلامت روده را مختل میکنند. همهی این عوامل باعث اختلال در تنظیم قند خون و افزایش خطر دیابت میشوند.
چرا رژیم DASH بیشترین تأثیر را در کاهش خطر دیابت دارد؟
نگ فرض میکند که تمرکز رژیم DASH بر کاهش مصرف سدیم ممکن است بهصورت غیرمستقیم حساسیت به انسولین را بهبود بخشد. کاهش مصرف سدیم میتواند از طریق تأثیر بر فشار خون و التهاب، متابولیسم گلوکز را بهبود دهد.
روتنشتاین از زاویهای دیگر به این موضوع نگاه میکند و معتقد است که این رژیم با تأکید خاص بر برخی ریزمغذیها مثل پتاسیم و منیزیم متمایز است. این عناصر نه تنها به سلامت قلب کمک میکنند بلکه نقش اساسی در جذب گلوکز توسط سلولها و تنظیم انسولین دارند.
او توضیح میدهد که وجود پتاسیم و منیزیم کافی در رژیم DASH به حفظ فشار خون، بهبود حساسیت انسولینی و کاهش التهاب سیستمیک کمک میکند. این محیط متابولیکی سالمتر، زمینه را برای جلوگیری از دیابت فراهم میسازد.
آیا این رژیمها برای افراد دیابتی نیز مفید هستند؟
نگ میگوید هنوز مشخص نیست که این رژیمها میتوانند دیابت را پس از بروز آن معکوس کنند یا خیر، اما قطعاً پیروی از آنها ارزش امتحانکردن را دارد. حتی در صورت عدم معکوسسازی، این رژیمها میتوانند روند پیشرفت بیماری را کند کنند.
او تأکید میکند که اگرچه برگشتپذیری دیابت نوع ۲ فرایندی پیچیده است، اما هر رژیمی که تغذیه سالم را تقویت کند میتواند به کنترل بهتر قند خون و بهبود حساسیت انسولینی منجر شود. این رویکرد برای مدیریت بلندمدت دیابت اهمیت زیادی دارد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
