آنچه باید در مورد تصلب شرایین بدانید

علائم آترواسکلروز

آترواسکلروز وضعیتی است که در آن پلاک‌ها یا رسوبات چربی در دیواره سرخرگ‌ها تجمع پیدا می‌کنند و باعث سفتی و تنگی آن‌ها می‌شوند. این فرآیند می‌تواند جریان خون به قلب، مغز و سایر اندام‌ها را کند یا حتی مسدود کند¹.

علائم آترواسکلروز بسته به محل و شدت تنگی یا انسداد شریان‌ها می‌توانند متفاوت باشند. در بسیاری از موارد، علائم تا زمانی که تجمع پلاک شدید نشود، قابل‌تشخیص نیستند².

برخی از علائم رایج ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• درد در قفسه سینه (آنژین)
• تنگی نفس
• سرگیجه
• درد در پاها هنگام راه‌رفتن
• ضعف عمومی
• بی‌حسی ناگهانی در یک طرف بدن
• سردرگمی
• اختلال در صحبت‌کردن

این علائم معمولاً به دلیل کاهش اکسیژن‌رسانی به بافت‌های بدن رخ می‌دهند. تشخیص سریع این نشانه‌ها می‌تواند به جلوگیری از عوارض شدیدتر مانند حمله قلبی یا سکته مغزی کمک کند.

rudi_suardi / Getty Images

علت آترواسکلروز چیست؟

آترواسکلروز اغلب پس از آسیب به دیواره داخلی سرخرگ‌ها و ایجاد التهاب آغاز می‌شود. این التهاب باعث جذب کلسترول، چربی و مواد زائد سلولی شده و درنهایت پلاک تشکیل می‌شود⁵.

عوامل متعددی می‌توانند باعث آسیب به دیواره عروق شوند که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد^{6 5 7}:

• سطح بالای کلسترول
• سطح بالای تری‌گلیسرید (چربی خون)
• فشار خون بالا
• قند خون بالا ناشی از دیابت
• بیماری‌های التهابی مانند آرتریت روماتوئید یا پسوریازیس
• مصرف یا قرارگرفتن در معرض دود سیگار
• وراثت و عوامل ژنتیکی

در واقع، تشکیل پلاک نتیجه یک فرآیند پیچیده ایمنی و متابولیکی است که به مرور زمان تشدید می‌شود. کنترل این عوامل زمینه‌ساز، کلید پیشگیری و درمان بیماری است.

عوامل خطر آترواسکلروز

علاوه بر علل مستقیم، عوامل خطر متعددی نیز وجود دارند که احتمال ابتلا به آترواسکلروز را افزایش می‌دهند. شناسایی و کنترل این عوامل می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند⁵.

این عوامل شامل موارد زیر می‌شوند:

• سابقه خانوادگی: اگر اعضای نزدیک خانواده دچار بیماری قلبی یا کلسترول بالا باشند، احتمال ابتلای شما بیشتر است.
• کم‌تحرکی: نداشتن فعالیت بدنی کافی می‌تواند باعث افزایش کلسترول ناسالم و تشدید بیماری شود.
• افزایش سن: خطر آترواسکلروز بعد از ۴۵ سال در مردان و ۵۵ سال در زنان افزایش می‌یابد.
• اضافه‌وزن یا چاقی: این شرایط می‌تواند به مشکلاتی مانند دیابت نوع ۲ و فشار خون بالا منجر شود.
• نژاد: آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار ممکن است بیشتر در معرض خطر بیماری قلبی باشند.
• رژیم غذایی ناسالم: مصرف چربی‌های اشباع و الکل زیاد می‌تواند سطح کلسترول را بالا ببرد.

در نظر گرفتن همه این عوامل به‌طور همزمان، به پزشکان کمک می‌کند تا راهکارهای درمانی شخصی‌سازی‌شده ارائه دهند. این کار برای جلوگیری از عوارض خطرناک بسیار حیاتی است.

تشخیص آترواسکلروز

اگر فردی علائم یا عوامل خطر آترواسکلروز را داشته باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌هایی برای بررسی تجمع پلاک در شریان‌ها تجویز کند. این بررسی‌ها شامل معاینه فیزیکی و آزمایش‌های تخصصی خواهد بود⁸.

روش‌های تشخیصی رایج عبارتند از:

• آزمایش خون: برای بررسی سطح کلسترول، تری‌گلیسرید، قند خون و شاخص‌های التهابی.
• نوار قلب (ECG یا EKG): بررسی ریتم و فعالیت الکتریکی قلب با استفاده از الکترودها.
• تصویربرداری: شامل آنژیوگرافی، ام‌آر‌آی قلبی، و سونوگرافی برای مشاهده پلاک‌ها و جریان خون.
• آزمایش استرس: ارزیابی عملکرد قلب در هنگام فعالیت شدید مانند ورزش.

ترکیب این آزمایش‌ها به تشخیص دقیق و تصمیم‌گیری درباره شروع درمان مناسب کمک می‌کند. بررسی به‌موقع می‌تواند جلوی پیشرفت بیماری را بگیرد.

درمان آترواسکلروز

بهترین راه مدیریت آترواسکلروز، درمان عوامل خطر زمینه‌ای مانند کلسترول بالا، فشار خون بالا و دیابت است. انجام اقدامات درمانی و تغییر سبک زندگی می‌تواند روند بیماری را کند نماید^{4 9}.

مهم‌ترین گام‌ها برای درمان عبارتند از:

ورزش و فعالیت بدنی

هدف‌گذاری برای ۱۵۰ دقیقه ورزش متوسط یا ۷۵ دقیقه ورزش شدید در هفته توصیه می‌شود. فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری و هر نوع حرکت بدنی مناسب هستند^{10 9}.

ورزش منظم باعث بهبود عملکرد قلب، کاهش فشار خون و کنترل سطح قند و چربی خون می‌شود. همچنین به بهبود خلق و کاهش استرس نیز کمک می‌کند.

مدیریت تغذیه

رژیم غذایی مناسب قلب باید کم‌چربی‌های اشباع، ترانس و نمک باشد. همچنین مصرف مواد غذایی زیر توصیه می‌شود⁹:

• فیبر زیاد
• میوه‌ها و سبزیجات
• چربی‌های سالم مانند روغن زیتون و آووکادو
• ماهی‌های چرب مانند سالمون

تغذیه مناسب می‌تواند از تشکیل پلاک جلوگیری کرده و حتی روند معکوس آن را تسهیل کند. تغییر عادات غذایی بخش جدایی‌ناپذیر از درمان مؤثر است.

داروها

در صورت نیاز، پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش کلسترول، کنترل قند خون یا پایین آوردن فشار خون تجویز کند. این داروها به کاهش التهاب عروق نیز کمک می‌کنند^{9 11 12 13}.

استفاده منظم از داروها و پیروی دقیق از دستور پزشک، شانس پیشگیری از حمله قلبی و سکته مغزی را افزایش می‌دهد. بررسی دوره‌ای اثربخشی داروها نیز ضروری است.

روش‌های جراحی و مداخله‌ای

در موارد پیشرفته، برای باز کردن عروق مسدود یا بهبود جریان خون ممکن است اقدامات زیر انجام شود⁹:

• مداخله کرونری از راه پوست (PCI): باز کردن شریان قلب با یا بدون استنت.
• جراحی بای‌پس کرونری (CABG): استفاده از رگ سالم برای دور زدن انسداد.
• اندآرترکتومی کاروتید: حذف پلاک از شریان‌های کاروتید که خون را به مغز می‌برند¹⁴.
• استنت‌گذاری کاروتید: قرار دادن استنت برای افزایش جریان خون به مغز¹⁵.
• آنژیوپلاستی محیطی: باز کردن شریان‌های مسدود در پاها¹⁶.
• جراحی چاقی: در افراد مبتلا به چاقی شدید، برای کاهش التهاب و خطر آترواسکلروز مؤثر است.

این روش‌ها معمولاً زمانی انجام می‌شوند که درمان‌های غیردارویی کافی نباشند. انتخاب مناسب‌ترین روش بسته به وضعیت بالینی فرد متفاوت است.

پیشگیری از آترواسکلروز

آترواسکلروز تا حد زیادی قابل پیشگیری است و این کار با مدیریت عوامل خطر آن آغاز می‌شود. ایجاد عادت‌های سالم قلبی در سنین پایین اهمیت دارد، زیرا تشکیل پلاک‌های چربی در شریان‌ها معمولاً از دوران کودکی شروع شده و با گذشت زمان پیشرفت می‌کند^{4 17}.

پیشگیری مؤثر شامل داشتن رژیم غذایی سرشار از میوه و سبزی، ورزش منظم، حفظ وزن سالم و پرهیز از مصرف دخانیات است. در صورتی که تغییرات سبک زندگی کافی نباشد، مشورت با پزشک درباره داروهای پیشگیرانه نیز توصیه می‌شود¹⁷.

همچنین، انجام غربالگری‌های منظم برای بررسی فشار خون، قند خون و کلسترول نقش حیاتی در پیشگیری از این بیماری دارد. تنظیم این شاخص‌ها در محدوده سالم می‌تواند خطر پیشرفت آترواسکلروز را به‌طور چشمگیری کاهش دهد¹⁸.

اقدام زودهنگام در راستای تغییر سبک زندگی نه تنها مانع از بروز این بیماری می‌شود، بلکه کیفیت زندگی فرد را نیز در بلندمدت ارتقا می‌بخشد. توجه به پیشگیری، سرمایه‌گذاری بلندمدتی بر سلامت قلبی‌عروقی است.

بیماری‌های مرتبط با آترواسکلروز

آترواسکلروز ممکن است با بیماری‌های دیگر همراه باشد یا به ایجاد آن‌ها منجر شود. درک این ارتباط‌ها به پزشکان کمک می‌کند تا درمان را جامع‌تر و مؤثرتر برنامه‌ریزی کنند¹⁹.

برخی از بیماری‌های مرتبط عبارتند از:

• بیماری عروق کرونر: در این بیماری، شریان‌هایی که خون را به عضله قلب می‌رسانند باریک یا مسدود می‌شوند².
• بیماری شریان محیطی: افراد مبتلا ممکن است در حین ورزش دچار درد یا گرفتگی عضلات شوند که با توقف فعالیت کاهش می‌یابد²⁰.
• بیماری شریان مهره‌ای: این بیماری در صورت انسداد یا تنگی رگ‌های خون‌رسان به مغز از طریق ستون فقرات رخ می‌دهد و می‌تواند با اختلال شناختی، ضعف یا بی‌حسی در یک طرف بدن همراه باشد²¹.
• بیماری شریان کاروتید: تجمع پلاک در رگ‌هایی که از قلب به مغز می‌روند باعث افزایش خطر سکته مغزی می‌شود²².
• ایسکمی مزانتریک: در صورت کاهش جریان خون به روده کوچک، درد شدید پس از غذا خوردن، کاهش وزن و اسهال ممکن است ظاهر شود²³.
• اختلال نعوظ: این مشکل در مردان گاهی اولین نشانه آترواسکلروز است و نیاز به بررسی سلامت قلبی دارد¹.
• حمله قلبی: زمانی رخ می‌دهد که عضله قلب اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند که می‌تواند در نتیجه انسداد شریانی باشد⁵.
• سکته مغزی: اگر پلاک منجر به تشکیل لخته خون شود و اکسیژن‌رسانی به مغز مختل گردد، سکته مغزی ایجاد می‌شود⁵.

وجود این شرایط می‌تواند به‌صورت هم‌زمان تشخیص داده شود یا در پی پیشرفت آترواسکلروز بروز یابد. کنترل بیماری پایه می‌تواند خطر بروز این عوارض را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.

زندگی با آترواسکلروز

بسیاری از افراد با آترواسکلروز زندگی طولانی و فعالی دارند، به شرط آنکه درمان مناسب را به‌موقع آغاز کنند. تغییر سبک زندگی، مصرف دقیق داروها و پیگیری منظم پزشکی باعث کندشدن روند بیماری می‌شود⁴.

مدیریت استرس، حفظ تحرک روزانه، و رعایت توصیه‌های دارویی از جمله اقداماتی هستند که کیفیت زندگی افراد مبتلا را بهبود می‌بخشند. آگاهی از بیماری و همکاری فعال با پزشک از مهم‌ترین عوامل موفقیت در کنترل این بیماری مزمن است.

پرسش‌های متداول

آترواسکلروز به چه بیماری‌هایی منجر می‌شود؟

آترواسکلروز می‌تواند به مشکلات جدی دیگری مانند لخته خون منجر شود. نوع عارضه بستگی به شریانی دارد که مسدود شده است؛ انسداد در شریان‌های قلب باعث حمله قلبی و در شریان‌های مغزی موجب سکته یا زوال عقل عروقی می‌شود¹.

انسداد در سایر نواحی بدن نیز می‌تواند باعث آسیب جدی به اندام‌ها شود. این تنوع در عوارض باعث می‌شود که مدیریت آترواسکلروز از اهمیت بالایی برخوردار باشد.

در صورت ابتلا به آترواسکلروز، چه چیزهایی را باید پرهیز کرد؟

برای جلوگیری از پیشرفت بیماری، پرهیز از دخانیات، دود دست‌دوم و کم‌تحرکی اهمیت دارد. همچنین نباید بدون مشورت با پزشک داروها را قطع یا دوز آن‌ها را تغییر داد¹⁹.

رعایت رژیم غذایی توصیه‌شده توسط پزشک و کنترل استرس نیز بخش مهمی از مراقبت فردی است. توجه به سلامت روان و حفظ آرامش نیز نقش غیرقابل انکاری در بهبود وضعیت قلب و عروق دارد.

آیا آترواسکلروز ارثی است؟

بله، آترواسکلروز می‌تواند در خانواده‌ها منتقل شود. برخی ژن‌ها مانند پروتئین آپولیپوپروتئین E در کنترل کلسترول خون نقش دارند، و در برخی افراد این پروتئین به‌درستی عمل نمی‌کند که باعث تجمع کلسترول در خون می‌شود²⁴.

همچنین، وجود لیپوپروتئین A نیز یکی دیگر از عوامل ژنتیکی افزایش‌دهنده خطر بیماری قلبی است²⁵. شناسایی این عوامل از طریق آزمایش ژنتیکی ممکن است به تعیین خطر فرد کمک کند.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید:

عضویت در کانال بله

کانال‌های دیگر ما:

واتساپ اینستاگرام تلگرام

مطالب مرتبط

مولتیپل اسکلروزیس و تصلب شرایین: چه ارتباطی بین آنها وجود...

✍️ واحد محتوای علمی rdiet.ir

📅 ۳۰ تیر ۱۴۰۴