شواهد علمی فزایندهای وجود دارد که اهمیت میکروبیوتای روده را برای سلامت کلی، از جمله عملکرد ایمنی و دستگاه گوارش، نشان میدهد. از آنجایی که داروهای ضدافسردگی به صورت خوراکی مصرف میشوند، این احتمال وجود دارد که برخی از ترکیبات فعال آنها به روده بزرگ، جایی که بخش عمدهای از میکروبها در آن زندگی میکنند، راه یابند. این موضوع اهمیت بررسی تأثیر این داروها بر این اکوسیستم میکروبی را دوچندان میکند.
علاقه به چگونگی تأثیر داروهای ضدافسردگی بر میکروبیوم روده، یعنی تریلیونها میکروارگانیسمی که در روده ساکن هستند، اخیراً افزایش یافته است. دانشمندان امروزه میدانند که ارتباطات موجود میان مغز و میکروبیوتای روده (محور روده-میکروبیوم-مغز) میتواند بر سلامت روان تأثیر بگذارد، که این امر احتمال تأثیرگذاری ترکیب جامعه میکروبی روده بر میزان کارایی داروهای ضدافسردگی را مطرح میکند.
۱. تأثیر داروهای SSRI بر میکروبیوم روده: شواهد متناقض
پاسخ به این سؤال که چگونه داروهای مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)، که شایعترین داروهای ضدافسردگی تجویزی هستند، بر میکروبیوم روده تأثیر میگذارند، پیچیده است. تحقیقات موجود نشان داده است که افراد مبتلا به اختلال افسردگی اساسی دارای ترکیب میکروبیومی متفاوتی نسبت به افراد سالم هستند؛ این موضوع بدان معناست که صرفاً تجزیه و تحلیل میکروبیوم افرادی که SSRI مصرف میکنند، نمیتواند تصویر کاملی ارائه دهد، زیرا باکتریهای روده آنها احتمالاً قبل از مصرف دارو نیز متفاوت بودهاند.
برخی مطالعات تغییراتی را در سطوح گونههای خاصی از باکتریها در افرادی که SSRI مصرف میکنند شناسایی کردهاند. با این حال، چون این مطالعات تنها یک مقطع زمانی را بررسی کردهاند، نمیتوان مشخص کرد که آیا این تفاوتها پیش از شروع دارو نیز وجود داشتهاند یا خیر. همچنین، اگرچه مطالعاتی تفاوتهایی را میان میکروبیوم افراد مبتلا و غیرمبتلا به افسردگی شناسایی کردهاند، اما هنوز یک اجماع کلی در مورد تفاوتهای دقیق میکروبیومی مرتبط با افسردگی وجود ندارد.
تغییرات مثبت میکروبیوم تحت درمان
یک مطالعه نوآورانه در سال ۲۰۲۱ توانست بینشهای مهمی را فراهم کند. محققان نمونههایی از مدفوع ۳۰ فرد مبتلا به افسردگی که قبلاً هرگز SSRI مصرف نکرده بودند و ۳۰ فرد سالم را قبل از شروع درمان و پس از پاسخدهی به درمان جمعآوری کردند. این طراحی به دانشمندان این امکان را داد که تغییرات مرتبط با مصرف دارو را به صورت اختصاصی بررسی کنند.
نتیجه کلی محققان این بود که داروهای SSRI ساختار میکروبیوم روده افراد مبتلا به افسردگی را تغییر دادند؛ جالب توجه اینکه، در پایان مطالعه، میکروبیوم روده این افراد شباهت بیشتری به میکروبیوم روده افراد کنترل سالم پیدا کرده بود. این امر نشان میدهد که تغییرات ایجاد شده در باکتریهای روده لزوماً منفی نیستند، و نویسندگان معتقدند که میکروبیوتای روده تحت درمان با SSRI، تمایل به بازگشت به ساختار میکروبیوتای “عادی” پیدا میکند، که یک اثر مثبت محسوب میشود.
اثرات ضدباکتریایی موقت
همچنین، برخی از داروهای SSRI دارای خواص ضدباکتریایی هستند که میتواند منجر به تغییرات ناخواسته در میکروبیوم شوند. با این وجود، دکتر جاش لیختمن، یک روانپزشک، توضیح داد که این تغییرات معمولاً در عرض چند هفته در اکثر بیماران تعدیل شده و به سطح پایه عادی خود باز میگردند. وی افزود که رژیم غذایی و سبک زندگی، تأثیر بسیار بزرگتری بر سلامت روده نسبت به مصرف SSRI دارند و شواهدی دال بر آسیب دائمی و ماندگار میکروبیوم توسط این داروها وجود ندارد.
۲. تأثیر میکروبیوم روده بر اثربخشی داروهای ضدافسردگی
اگرچه داروهای SSRI برای برخی افراد مبتلا به افسردگی بسیار مؤثر هستند، اما تخمین زده میشود که حدود چهار نفر از هر ۱۰ نفر هیچ بهبودی را تجربه نکنند. شواهدی وجود دارد که نشان میدهد ترکیب میکروبیوم روده یک فرد ممکن است در تعیین اینکه آیا او به SSRIها پاسخ خوبی خواهد داد یا خیر، نقش داشته باشد.
یک مطالعه مقایسهای بین افراد مبتلا به افسردگی که قبلاً SSRI مصرف نکرده بودند و افراد سالم همسان، نشان داد که برخی از جنسهای رایج میکروبهای روده در افرادی که به درمان پاسخ دادند، در سطوح بالاتری وجود داشتند. این باکتریهای مفید شامل Blautia که با مزایای سلامتی مرتبط است، Bifidobacterium که از سیستم ایمنی و روده حمایت میکند، و Coprococcus که اسید چرب با زنجیره کوتاه بوتیرات تولید میکند، بودند.
دکتر آنوپ سینگ، یک روانپزشک دارای گواهینامه، اظهار داشت که شواهد نوظهور نشاندهنده یک رابطه واقعی و دو طرفه است؛ یعنی میکروبیوم نه تنها به داروهای ضدافسردگی پاسخ میدهد، بلکه ممکن است در تعیین میزان اثربخشی آنها نیز نقش داشته باشد. وی افزود که افرادی که دارای میکروبیوم روده متنوعتر و متعادلتری هستند، معمولاً پاسخ بهتری به داروهای ضدافسردگی نشان میدهند. این ارتباط میان سلامت روده و پاسخ به درمان، حوزه تحقیقاتی هیجانانگیزی است که روز به روز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۳. راهکارهایی برای حمایت از سلامت میکروبیوم روده
برای تقویت سلامت کلی، از جمله عملکرد مغز و پاسخدهی به درمان، متخصصان به بیماران توصیه میکنند که میکروبیوم روده خود را از طریق تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی حمایت کنند. این راهکارها با هدف ایجاد یک جامعه باکتریایی متنوعتر و متعادلتر دنبال میشوند.
به گفته کارشناسان تغذیه، بهترین راه برای حمایت از میکروبیوم روده، داشتن یک رژیم غذایی متنوع، با فیبر بالا و سرشار از غذاهای گیاهی است. این رژیم غذایی باید شامل غذاهای غنی از فیبر باشد که به تغذیه باکتریهای خوب روده کمک میکند. همچنین گنجاندن غذاهای غنی از پروبیوتیک مانند ماست، کفیر یا کیمچی برای جایگزینی برخی از باکتریهای مفید که ممکن است رشدشان مهار شده باشد، توصیه میشود. پیروی از یک رژیم غذایی متعادل، مانند الگوی مدیترانهای که بر گیاهان متمرکز است، همراه با فعالیت بدنی و مدیریت مؤثر استرس، به حمایت از باکتریهای روده کمک میکند که مسئول سلامت گوارشی و روانی هستند.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
