آیا دی اکسید سیلیکون در مواد غذایی بی خطر است؟ یک متخصص تغذیه توضیح می دهد

مصرف غذاهایی که حاوی سیلیسیم دی‌اکسید هستند، در صورت رعایت مقادیر مجاز، ایمن محسوب می‌شود.
برای تصمیم‌گیری آگاهانه در مورد مکمل‌ها یا غذاهای فرآوری‌شده، برچسب ترکیبات را مطالعه کرده و در صورت لزوم با پزشک مشورت کنید.
از مواجهه بیش‌ازحد و بلندمدت با سیلیسیم دی‌اکسید به‌ویژه شکل کریستالی آن که از طریق تنفس می‌تواند خطرناک باشد، خودداری نمایید.

آشنایی با استفاده ایمن از سیلیسیم دی‌اکسید

سیلیسیم دی‌اکسید که با نام سیلیکا نیز شناخته می‌شود، ترکیبی شیمیایی طبیعی است که در برخی مواد معدنی، گیاهان خاص و دانه‌ها یافت می‌شود. فرمول شیمیایی آن SiO₂ است و از دو عنصر سیلیسیم و اکسیژن تشکیل شده است¹.

دو نوع اصلی سیلیسیم دی‌اکسید وجود دارد: آمورف و کریستالی، که هر یک در زمینه خاصی استفاده می‌شوند². سیلیس آمورف در غذاها رایج‌تر بوده و به‌عنوان عامل ضدکلوخه‌شدن در مواد فرآوری‌شده به‌کار می‌رود، در حالی‌که فرم کریستالی آن اغلب در طبیعت و صنایع دیده می‌شود.

آیا دی اکسید سیلیکون در مواد غذایی بی خطر است؟ یک متخصص تغذیه توضیح می دهد rdiet.ir

ArtistGNDphotography / Getty Images

مقررات ایمنی سازمان غذا و دارو (FDA)

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) اعلام کرده است که سیلیس آمورف، در صورتی که به‌درستی تولید و استفاده شود، در غذا ایمن است. این ماده ممکن است به‌عنوان عامل ضدکلوخه، تثبیت‌کننده در آبجو یا جاذب در مکمل‌های غذایی و غذاهای غلیظ به‌کار رود³.

بر اساس مقررات FDA، مقدار مجاز سیلیسیم دی‌اکسید در هر محصول غذایی نباید از ۲٪ وزن کل ماده غذایی تجاوز کند. این محدودیت برای حفظ ایمنی مصرف‌کننده و پیشگیری از تجمع بیش‌ازحد این ترکیب در بدن وضع شده است.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

جذب، دفع و سمیت

بر اساس ارزیابی سازمان ایمنی غذایی اتحادیه اروپا (EFSA)، مقدار بسیار کمی از سیلیس آمورف پس از مصرف جذب بدن می‌شود و بیشتر آن به‌راحتی دفع می‌گردد. این ویژگی باعث شده است که حتی در مقادیر بالا نیز سمیت آن بسیار پایین گزارش شود⁴.

در مقابل، نوع کریستالی که عمدتاً در صنایع ساختمانی کاربرد دارد، اگر به‌صورت ذرات استنشاق شود، ممکن است منجر به آسیب ریوی شود. با این حال، شواهدی در مورد خطرناک‌بودن سیلیس آمورف برای انسان وجود ندارد و این فرم در غذا بی‌خطر تلقی می‌شود².

کاربردهای غذایی سیلیسیم دی‌اکسید

در صنعت مواد غذایی، سیلیسیم دی‌اکسید به‌عنوان افزودنی برای بهبود بافت، کیفیت و پایداری محصول استفاده می‌شود. این ترکیب از تجمع، گلوله‌شدن یا چسبندگی مواد خشک جلوگیری کرده و موجب جریان بهتر پودرها و ادویه‌ها می‌گردد⁶.

مواد غذایی حاوی سیلیسیم دی‌اکسید عبارتند از:

آبجو
ادویه‌ها
سوپ‌های خشک‌شده
پودرهای پروتئینی
بیکینگ‌پودر
قهوه فوری
پنیر فرآوری‌شده
روغن گیاهی
غلات صبحانه خشک
آدامس
شربت‌ها

علاوه بر غذاهای فرآوری‌شده، برخی مواد غذایی گیاهی مانند جو، جو دوسر، گندم، برنج، گیاهان علفی، هویج، سیب‌زمینی، لوبیا سبز، سیب و موز به‌طور طبیعی حاوی سیلیسیم دی‌اکسید هستند⁷.

کاربردهای دیگر سیلیسیم دی‌اکسید

علاوه بر استفاده در غذاها، سیلیسیم دی‌اکسید در مکمل‌های تغذیه‌ای و همچنین صنایع مختلف کاربرد دارد. این ترکیب در مکمل‌ها به‌منظور افزایش پایداری، جلوگیری از رطوبت‌گیری و حفظ یکدستی پودرها و قرص‌ها استفاده می‌شود⁸.

بیش از نیمی از محصولات حاوی سیلیسیم دی‌اکسید، مکمل‌های غذایی در اشکال مختلف از جمله کپسول، قرص، مایع، جویدنی و شربت هستند⁹. این ترکیب کمک می‌کند تا مکمل‌ها در حین تولید و نگهداری از نظر بافت و کیفیت حفظ شوند.

کاربردهای صنعتی سیلیسیم دی‌اکسید

در صنعت، سیلیسیم دی‌اکسید از مواد خامی مانند کوارتز، ماسه و سنگ‌ها استخراج می‌شود و در تولید شیشه، بتن، سرامیک و محصولات ساختمانی کاربرد دارد². فرم کریستالی این ماده بیشتر با مصارف صنعتی مرتبط است و بافت سخت‌تر و پایدارتر نسبت به نوع آمورف دارد.

افرادی که در صنایع معدن، فولاد، ریخته‌گری، نفت و نظافت کوره‌ها کار می‌کنند، بیشتر در معرض تماس طولانی‌مدت با این ترکیب قرار می‌گیرند. این مواجهه می‌تواند با مشکلات ریوی، کلیوی یا بروز بیماری‌های خودایمنی همراه باشد².

چه مقدار سیلیسیم دی‌اکسید برای مصرف ایمن است؟

سازمان‌های ایمنی غذایی در سطح جهان، از جمله FDA، مقادیر مجاز مصرف سیلیسیم دی‌اکسید را تعیین کرده‌اند تا سلامت مصرف‌کنندگان تضمین شود. بر اساس استاندارد FDA، میزان این ترکیب در محصولات غذایی نباید از ۲٪ وزن کل محصول تجاوز کند³.

علاوه بر این، طبق قانون، درج نام «سیلیسیم دی‌اکسید» در فهرست ترکیبات روی برچسب هر غذایی که حاوی آن باشد، الزامی است¹⁰. برخی مطالعات حیوانی نیز نشان داده‌اند که مصرف روزانه تا ۱۵۰۰ میلی‌گرم سیلیسیم دی‌اکسید از طریق غذا یا مکمل ممکن است برای انسان ایمن باشد، اما این یافته نیازمند تحقیقات انسانی بیشتری است⁴.

آیا سیلیسیم دی‌اکسید خطری برای سلامت دارد؟

برخی انواع سیلیسیم دی‌اکسید می‌توانند مخاطره‌آمیز باشند، در حالی که سایر انواع آن عموماً ایمن در نظر گرفته می‌شوند. خطرات اصلی مربوط به نوع کریستالی است که استنشاق آن ممکن است منجر به بیماری‌هایی مانند سیلیکوزیس، سرطان ریه، بیماری مزمن انسدادی ریه (COPD) و مشکلات کلیوی شود¹¹.

افرادی که در مشاغلی مانند سنگ‌بری، برش بتن، حفاری، یا تولید آجر، سرامیک و سیمان فعالیت دارند، بیشتر در معرض این خطر هستند. با این حال، این نوع تماس اغلب در محیط‌های صنعتی رخ می‌دهد و به مصرف غذایی ارتباطی ندارد¹¹.

مخاطرات احتمالی مصرف بلندمدت

تحقیقات در زمینه اثرات بلندمدت مصرف خوراکی سیلیسیم دی‌اکسید محدود است، اما برخی مطالعات حیوانی به احتمال تجمع سیلیکون در اندام‌ها و ایجاد اختلالات گوارشی اشاره دارند¹². البته مشخص نیست که این اثرات مستقیماً به مصرف این ترکیب مربوط باشند یا به نحوه دوزدهی و مسیر ورود آن در مطالعات مربوط شوند.

نکته مهم این است که این یافته‌ها هنوز در انسان تأیید نشده‌اند و نمی‌توان نتیجه‌گیری قطعی از آن‌ها داشت. بنابراین، رعایت حد مجاز مصرف و استفاده از محصولات مورد تأیید سازمان‌های نظارتی بسیار مهم است.

نکاتی برای شناسایی و استفاده ایمن از سیلیسیم دی‌اکسید

آگاهی از موارد استفاده سیلیسیم دی‌اکسید و بررسی دقیق برچسب‌ها می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر در خرید غذا یا مکمل کمک کند. طبق دستور FDA، وجود این ترکیب در هر محصول غذایی یا مکمل باید روی برچسب ذکر شود و معمولاً به شکل‌هایی مانند «سیلیسیم دی‌اکسید»، «سیلیکا»، «سیلیس آمورف مصنوعی (SAS)» یا کد افزودنی «E551» دیده می‌شود^4,10.

توجه داشته باشید که در اغلب موارد، برچسب‌های تغذیه‌ای مقدار دقیق این ماده را ذکر نمی‌کنند و فقط نام آن در لیست مواد تشکیل‌دهنده قرار دارد. برای کاهش مصرف، می‌توانید غذاهای تازه و فرآوری‌نشده را جایگزین محصولات آماده و صنعتی نمایید⁴.

نکاتی برای انتخاب مکمل‌ها و محصولات ایمن

سیلیسیم دی‌اکسید در مکمل‌ها اغلب با نام «سیلیکا» عرضه می‌شود و در بسیاری از برندها وجود دارد. هنگام خرید، به دنبال محصولاتی باشید که توسط نهادهای مستقل تست‌شده باشند و از برندهای معتبر تهیه شده باشند.

همچنین پیش از مصرف هرگونه مکمل حاوی سیلیسیم دی‌اکسید، مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه توصیه می‌شود. این مشورت می‌تواند اطمینان بیشتری در مورد مناسب‌بودن مکمل برای شرایط بدنی شما فراهم آورد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: