ملاتونین سال‌هاست به‌عنوان مکملی برای بهبود خواب شناخته می‌شود، اما نتایج یک پژوهش جدید نشان می‌دهد این هورمون ممکن است در کاهش برخی انواع دردهای مزمن نیز نقش داشته باشد. با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند که شواهد فعلی هنوز برای توصیه ملاتونین به‌عنوان درمان اصلی درد کافی نیست.

نکات کلیدی

• ملاتونین ممکن است شدت دردهای مزمن عضلانی‌اسکلتی را تا حدی کاهش دهد و کیفیت خواب را بهبود ببخشد.
• میزان کاهش درد تقریباً مشابه داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) گزارش شده، اما این بهبود ممکن است برای همه بیماران از نظر بالینی محسوس نباشد.
• ملاتونین به‌طور کلی مکملی ایمن و کم‌هزینه محسوب می‌شود، اما هنوز دوز ایده‌آل و اثربخشی بلندمدت آن برای درد مزمن مشخص نیست.
• این مکمل نباید جایگزین درمان‌های استاندارد شود و مصرف آن باید با نظر پزشک انجام گیرد، زیرا می‌تواند با برخی داروها تداخل داشته باشد.

پژوهش جدید چه نشان داده است؟

در یک فراتحلیل (Meta-analysis) که توسط پژوهشگران دانشگاه سیدنی انجام شد، نتایج ۲۳ کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده بررسی شد تا مشخص شود ملاتونین چه تأثیری بر دردهای مزمن عضلانی‌اسکلتی دارد.

نتایج نشان داد:

• شدت درد در افراد مبتلا به دردهای مزمن عضلات و مفاصل کاهش یافت.
• کیفیت خواب نسبت به گروه دارونما (پلاسبو) به‌طور قابل‌توجهی بهتر شد.
• اما ملاتونین در کاهش درد پس از جراحی نسبت به سایر درمان‌ها برتری معنی‌داری نداشت.

میزان کاهش درد چقدر بود؟

به گفته متخصصان مستقل، میانگین کاهش درد حدود ۷ تا ۱۱ واحد در مقیاس ۱۰۰ امتیازی درد بود.

این میزان از نظر آماری قابل‌توجه است، اما از دیدگاه بالینی ممکن است بسیاری از بیماران تغییر محسوسی احساس نکنند.

در مقابل، بهبود کیفیت خواب در اغلب مطالعات پایدارتر و واضح‌تر از کاهش درد گزارش شد.

آیا ملاتونین به اندازه داروهای ضدالتهاب مؤثر است؟

بررسی‌ها نشان می‌دهد اثر ضددرد ملاتونین تقریباً با برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن قابل مقایسه بوده است.

البته این موضوع به معنای جایگزین شدن ملاتونین با این داروها نیست، زیرا:

• کیفیت مطالعات از پایین تا متوسط ارزیابی شده است.
• نتایج مطالعات مختلف با یکدیگر تفاوت قابل‌توجهی داشته‌اند.
• هنوز مشخص نیست چه بیمارانی بیشترین سود را از مصرف ملاتونین می‌برند.

بنابراین برای تأیید این یافته‌ها، مطالعات بزرگ‌تر با طراحی استاندارد و پیگیری طولانی‌مدت ضروری است.

ملاتونین چگونه ممکن است درد را کاهش دهد؟

اگرچه این فراتحلیل به بررسی مکانیسم اثر نپرداخته بود، مطالعات قبلی چند مسیر احتمالی را مطرح کرده‌اند:

• کاهش التهاب
• کاهش استرس اکسیداتیو
• تنظیم سیستم عصبی و مسیرهای انتقال درد
• بهبود کیفیت خواب که خود می‌تواند تحمل درد را افزایش دهد

بهبود خواب احتمالاً یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش احساس درد در برخی بیماران است، زیرا کم‌خوابی و درد مزمن رابطه‌ای دوطرفه دارند و هر کدام دیگری را تشدید می‌کند.

چه مقدار ملاتونین باید مصرف شود؟

پاسخ قطعی برای این سؤال وجود ندارد.

مطالعات بررسی‌شده از:

• ۱ تا ۱۰ میلی‌گرم ملاتونین
• به مدت چند هفته تا چند ماه

استفاده کرده بودند.

به همین دلیل پژوهشگران نتوانستند دوز بهینه یا مدت زمان مناسب درمان را مشخص کنند.

نکته جالب اینکه افزایش دوز لزوماً با اثربخشی بیشتر همراه نبود، اما مصرف طولانی‌تر در برخی مطالعات نتایج بهتری نشان داد.

عوارض جانبی ملاتونین

در مطالعات موجود، عوارض جانبی معمولاً خفیف و موقتی بودند، از جمله:

• تهوع
• سرگیجه
• سردرد
• خواب‌آلودگی یا احساس گیجی

با این حال، بیشتر مطالعات کوتاه‌مدت بوده‌اند؛ بنابراین اطلاعات کافی درباره ایمنی مصرف طولانی‌مدت ملاتونین در دست نیست.

آیا ملاتونین باید جایگزین درمان‌های معمول شود؟

خیر.

بر اساس شواهد فعلی، ملاتونین را می‌توان در بهترین حالت به‌عنوان یک درمان کمکی (Add-on Therapy) در نظر گرفت، نه درمان اصلی.

درمان‌های مؤثر و دارای پشتوانه علمی برای دردهای مزمن همچنان شامل موارد زیر هستند:

• فعالیت بدنی منظم
• تمرینات درمانی و فیزیوتراپی
• کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن
• داروهای تجویزشده توسط پزشک
• درمان علت زمینه‌ای درد

همچنین رعایت سبک زندگی سالم، مانند:

• محدود کردن مصرف کافئین در ساعات پایانی روز
• مصرف بیشتر میوه، سبزی، غلات کامل، حبوبات و مغزها
• کاهش مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده

می‌تواند به کاهش التهاب و بهبود سلامت عمومی کمک کند.

تداخلات دارویی مهم

پیش از مصرف ملاتونین باید با پزشک یا داروساز مشورت کنید، زیرا این مکمل ممکن است با داروهای زیر تداخل داشته باشد:

• داروهای آرام‌بخش و خواب‌آور
• داروهای رقیق‌کننده خون
• داروهای کنترل فشار خون
• داروهای دیابت

همچنین باید توجه داشت که مکمل‌های غذایی مانند داروها تحت نظارت سخت‌گیرانه تولید نمی‌شوند و ممکن است مقدار واقعی ملاتونین موجود در محصول با مقدار درج‌شده روی برچسب یکسان نباشد.

جمع‌بندی

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند ملاتونین می‌تواند در برخی افراد مبتلا به دردهای مزمن عضلانی‌اسکلتی، علاوه بر بهبود کیفیت خواب، شدت درد را نیز تا حدی کاهش دهد. با این حال، این کاهش درد معمولاً خفیف تا متوسط است و شواهد موجود هنوز برای توصیه گسترده آن به‌عنوان درمان استاندارد کافی نیست.

در حال حاضر، ملاتونین را می‌توان به‌عنوان یک درمان کمکی در کنار روش‌های اثبات‌شده مانند ورزش، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی و درمان دارویی در نظر گرفت؛ اما انتخاب دوز مناسب و ارزیابی تداخلات دارویی باید حتماً با نظر پزشک انجام شود.

دیدگاه مبتنی بر شواهد: اگرچه نتایج این فراتحلیل امیدوارکننده است، اما به دلیل کیفیت پایین تا متوسط شواهد، ناهمگونی زیاد مطالعات و نبود اطلاعات کافی درباره مصرف طولانی‌مدت، هنوز نمی‌توان ملاتونین را به‌عنوان یک درمان روتین برای دردهای مزمن توصیه کرد. بیشترین سود احتمالی آن در بیمارانی است که هم‌زمان از درد مزمن و اختلال خواب رنج می‌برند، نه صرفاً درد مزمن.