آیا ملاتونین باعث افزایش وزن می‌شود؟

یکی از نگرانی‌های رایج در مورد ملاتونین، احتمال تأثیر آن بر افزایش وزن است. با این حال، پژوهش‌های علمی کنونی هیچ ارتباط قوی و مستقیمی بین ملاتونین و افزایش وزن نشان نمی‌دهند. در واقع، برخی مطالعات حتی حاکی از آن هستند که ملاتونین ممکن است به کاهش وزن و بهبود ترکیب بدن کمک کند.

ملاتونین چیست و چه نقشی در بدن دارد؟

ملاتونین نوعی هورمون طبیعی است که توسط غده صنوبری (پینه‌آل) در مغز تولید می‌شود. وظیفه اصلی آن تنظیم چرخه خواب و بیداری است. هنگامی که سطح ملاتونین در بدن افزایش می‌یابد، به مغز سیگنال می‌دهد که زمان استراحت و خواب فرا رسیده است.

، ملاتونین علاوه بر تولید طبیعی بدن، به‌صورت مکمل غذایی (dietary supplement) نیز در دسترس است و معمولاً برای بهبود کیفیت خواب یا درمان بی‌خوابی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نقش ملاتونین در کنترل وزن و چربی بدن

در سال ۲۰۲۱، یک مرور علمی جامع درباره تأثیر ملاتونین بر چاقی نشان داد که مصرف مکمل ملاتونین باعث کاهش افزایش وزن و کاهش چربی بدن در حیواناتی شده است که رژیم غذایی پرچرب و پرقند داشتند.

همچنین در همان سال، مرور دیگری که شامل ۲۳ مطالعه انسانی بود، گزارش داد که در ۱۱ مورد از این پژوهش‌ها، مصرف ملاتونین باعث بهبود شاخص‌های کاهش وزن، کاهش شاخص توده بدنی (BMI) و کاهش دور کمر نسبت به دارونما (placebo) شده است.
این اثرات مثبت عمدتاً در دوزهای پایین‌تر از ۸ میلی‌گرم در روز مشاهده شدند، که نشان می‌دهد دوز ملایم ملاتونین ممکن است بیشترین تأثیر را در تنظیم وزن داشته باشد.

مکانیزم‌های احتمالی ملاتونین در کاهش وزن

مطالعات نشان می‌دهند که ملاتونین می‌تواند از چند مسیر زیستی در بدن، فرآیند کنترل وزن را تحت تأثیر قرار دهد. برخی از مهم‌ترین این مکانیزم‌ها عبارت‌اند از:

بهبود حساسیت به انسولین که باعث تنظیم بهتر قند خون می‌شود.
افزایش تبدیل گلوکز به گلیکوژن در سلول‌های کبدی، که از افزایش قند خون جلوگیری می‌کند.
افزایش جذب گلوکز در عضلات اسکلتی، که سوخت‌وساز بدن را بهبود می‌بخشد.
تأثیر بر مسیرهای سیگنال‌دهی فاکتور رشد شبه‌انسولین ۱ (IGF-1)، که در رشد و متابولیسم بدن نقش دارد و ممکن است بر وزن اثر بگذارد.
تنظیم ریتم شبانه‌روزی (circadian rhythm) که می‌تواند به ثبات وزن و جلوگیری از چاقی کمک کند.
کاهش استرس اکسیداتیو و رادیکال‌های آزاد، که در ایجاد التهاب و چاقی نقش دارند.

به طور خلاصه، ملاتونین نه تنها بر خواب بلکه بر تعادل متابولیک بدن، قند خون و انرژی مصرفی نیز اثر می‌گذارد؛ همه این عوامل می‌توانند در مدیریت وزن مؤثر باشند.

آیا ملاتونین واقعاً باعث افزایش وزن می‌شود؟

با وجود برخی باورهای عمومی، هیچ مدرک قطعی علمی وجود ندارد که نشان دهد ملاتونین به‌طور مستقیم باعث افزایش وزن می‌شود. با این حال، چند عامل می‌توانند باعث شوند که افراد به اشتباه تصور کنند مصرف ملاتونین موجب چاقی شده است:

۱. مصرف بیش از حد ملاتونین

دوزهای بالاتر از میزان توصیه‌شده ممکن است باعث احساس خواب‌آلودگی یا کم‌تحرکی بیش از حد شوند. این وضعیت سبب می‌شود بدن انرژی کمتری بسوزاند و در نتیجه احتمال افزایش وزن بالا رود.

۲. مصرف ملاتونین در زمان نامناسب

اگر ملاتونین در زمان نادرستی از شبانه‌روز مصرف شود، ممکن است باعث اختلال در ریتم طبیعی بدن شود. این امر می‌تواند باعث احساس خستگی، بی‌حالی یا کاهش تحرک روزانه گردد.

۳. ارتباط غیرمستقیم با مشکلات خواب

افرادی که ملاتونین مصرف می‌کنند معمولاً از بی‌خوابی یا خواب نامنظم رنج می‌برند. از آنجا که خواب ناکافی خود یکی از عوامل افزایش وزن محسوب می‌شود، ممکن است افراد افزایش وزن را به اشتباه به ملاتونین نسبت دهند نه به الگوی خوابشان.

۴. تأثیر ملاتونین بر هورمون‌های اشتها

نوسانات ملاتونین می‌توانند بر هورمون‌های لپتین و گرلین اثر بگذارند؛ این دو هورمون اشتها و احساس سیری را کنترل می‌کنند. به همین دلیل ممکن است برخی افراد بیشتر احساس گرسنگی کنند یا دیرتر سیر شوند.

نکات مهم پیش از مصرف ملاتونین

اگر قصد دارید از ملاتونین برای بهبود خواب یا تنظیم ریتم بدن استفاده کنید، حتماً باید موارد زیر را رعایت نمایید:

با پزشک یا داروساز مشورت کنید تا دوز مناسب برای شما تعیین شود.
ملاتونین را در زمان مشخصی از شب (حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از خواب) مصرف کنید.
از دوزهای بالا و طولانی‌مدت خودداری کنید مگر با نظارت پزشک.
مراقب باشید که با داروهای خواب‌آور، ضدافسردگی یا ضدانعقاد خون تداخل دارد.
در صورت بروز خواب‌آلودگی مفرط یا افزایش وزن غیرمعمول، مصرف را متوقف کرده و با پزشک مشورت کنید.

نتیجه‌گیری

در مجموع، شواهد علمی فعلی نشان می‌دهد که ملاتونین به احتمال زیاد در کاهش وزن و بهبود متابولیسم نقش دارد، نه در افزایش آن.
با این حال، دوز مصرفی، زمان مصرف و وضعیت متابولیکی فرد عوامل تعیین‌کننده‌ای در نوع تأثیر ملاتونین بر بدن هستند.
بهترین راهکار، مصرف آگاهانه و تحت نظر پزشک است تا از مزایای آن برای خواب و سلامت متابولیک بهره‌مند شوید، بدون آنکه نگران افزایش وزن باشید.

🧠 سؤالات متداول (FAQ)

آیا ملاتونین می‌تواند به کاهش وزن کمک کند؟

بله، برخی مطالعات نشان داده‌اند که ملاتونین با بهبود حساسیت به انسولین، افزایش متابولیسم و کاهش چربی بدن می‌تواند به کاهش وزن کمک کند، به‌ویژه در دوزهای کمتر از ۸ میلی‌گرم.

آیا مصرف ملاتونین باعث چاقی می‌شود؟

به‌طور مستقیم خیر. اما مصرف بیش از حد یا در زمان نامناسب می‌تواند باعث کاهش فعالیت روزانه و احساس خستگی شود که ممکن است به‌طور غیرمستقیم منجر به افزایش وزن گردد.

بهترین زمان برای مصرف ملاتونین چه موقع است؟

حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از خواب شبانه، در محیطی کم‌نور و آرام. این زمان بهترین اثر را برای تنظیم ریتم خواب دارد.

آیا ملاتونین بر هورمون‌های اشتها اثر می‌گذارد؟

بله، ملاتونین می‌تواند تعادل بین هورمون لپتین (احساس سیری) و گرلین (احساس گرسنگی) را تحت تأثیر قرار دهد، به همین دلیل زمان‌بندی مصرف آن اهمیت زیادی دارد.

آیا مصرف بلندمدت ملاتونین ایمن است؟

در دوزهای پایین و تحت نظارت پزشک معمولاً بی‌خطر است، اما مصرف بلندمدت بدون نظارت می‌تواند موجب اختلال در خواب طبیعی یا تغییر در متابولیسم بدن شود.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: