ملاتونین یک مکمل محبوب برای خواب است که عملکرد هورمونی را تقلید میکند که مغز به طور طبیعی برای تنظیم چرخه خواب تولید میکند. این مکمل معمولاً ۳۰ دقیقه تا یک ساعت قبل از زمان خواب مورد نظر مصرف میشود تا بهترین اثر را داشته باشد. با این حال، زمانبندی ایدهآل ممکن است بر اساس دوز، نوع فرمولاسیون و پاسخ بدن فرد متفاوت باشد.
مصرف صحیح ملاتونین میتواند به تنظیم خواب در افرادی که دچار اختلالات خواب خاصی هستند، کمک کند. از آنجایی که ملاتونین یک درمان قطعی برای تمام مشکلات خواب نیست و برای همه مناسب نیست، رعایت دوز و زمان مصرف توصیه شده برای ایمنی و اثربخشی بسیار ضروری است.
برای مشکلات گهگاهی خواب
ملاتونین اغلب برای کمک به رفع بیخوابیهای گهگاهی یا موقت استفاده میشود. این مکمل به القای خواب و تنظیم مجدد چرخه خواب کمک میکند تا فرد بتواند راحتتر به خواب رود. در این موارد، زمانبندی نقش اساسی در به حداکثر رساندن اثر خوابآور آن دارد.
برای کمک به به خواب رفتن سریعتر، عموماً توصیه میشود که ملاتونین را ۳۰ دقیقه تا یک ساعت قبل از زمان خواب مورد نظر خود مصرف کنید. این بازه زمانی به ملاتونین فرصت میدهد تا در جریان خون جذب شده و سطح خوابآلودگی را افزایش دهد.
برای اختلال خواب ناشی از شیفت کاری
کار در شیفت شب میتواند باعث اختلال خواب ناشی از شیفت کاری (SWSD) شود و به طور قابل توجهی چرخه طبیعی خواب و بیداری بدن که به عنوان ریتم شبانهروزی (Circadian Rhythm) شناخته میشود، را مختل کند. ملاتونین میتواند در تنظیم مجدد این ریتم کمککننده باشد.
برای مدیریت SWSD، توصیه میشود ملاتونین را ۳۰ دقیقه تا یک ساعت قبل از زمان خواب برنامهریزی شده خود مصرف کنید. این زمانبندی به بدن کمک میکند تا خود را با برنامه خواب جدید هماهنگ کند و خوابی عمیقتر در ساعات غیر معمول روز داشته باشد.
برای اختلال پرواززدگی (Jet Lag)
پرواززدگی یک اختلال موقتی خواب است که زمانی رخ میدهد که ساعت داخلی بدن فرد با زمان محلی مقصد سفر همگام نیست. ملاتونین به تنظیم مجدد ریتم شبانهروزی بدن برای سازگاری با منطقه زمانی جدید کمک میکند.
اگر به سمت شرق پرواز کردهاید، توصیه میشود ملاتونین را در شب در منطقه زمانی جدید مصرف کنید تا زمانی که با ساعت محلی سازگار شوید. اگر به سمت غرب پرواز کردهاید، مصرف ملاتونین در صبحها در منطقه زمانی جدید میتواند به تنظیم ریتم شبانهروزی کمک کند. در هر صورت، ملاتونین باید ۳۰ دقیقه تا یک ساعت قبل از زمانی که قصد دارید در مقصد جدید بخوابید، مصرف شود.
عواملی که بر زمان مصرف ملاتونین تأثیر میگذارند
مدت زمان دقیق مورد نیاز برای شروع اثر ملاتونین، میتواند بر اساس دوز و شکل مکمل متفاوت باشد. ملاتونین پس از مصرف، معمولاً به مدت چهار تا پنج ساعت در بدن باقی میماند. با این حال، فرآیند متابولیسم و مدت زمان باقی ماندن آن در افراد مختلف بر اساس عوامل متعددی متغیر است.
ملاتونین با آزادسازی طولانیمدت (که به آرامی در مدت زمان طولانیتری در بدن آزاد میشود) ممکن است نسبت به ملاتونین با آزادسازی فوری (که سریعتر در بدن آزاد میشود) مدت زمان بیشتری برای شروع اثر نیاز داشته باشد. به همین دلیل، برای تعیین زمان دقیق مصرفی که بهترین نتیجه را برای شما دارد، ممکن است نیاز به کمی آزمون و خطا باشد.
- سن
- وضعیت سلامتی فرد
- مقدار دوز مصرفی
- شکل دوز مصرفی (آزادسازی فوری یا طولانیمدت)
- مصرف همزمان با سایر داروها، در صورت وجود
دوز مصرفی ملاتونین چقدر است؟
هیچ دوز مشخص و ثابتی برای ملاتونین وجود ندارد، اما دوزهای خاصی در مطالعات توصیه شده و مورد استفاده قرار گرفتهاند. برای اطمینان از ایمنی، بهتر است مصرف را با کمترین دوز مؤثر آغاز کنید.
- دوز توصیه شده: آکادمی پزشکی خواب آمریکا توصیه میکند که برای بیخوابی، ۲ میلیگرم (mg) ملاتونین ۳۰ دقیقه قبل از خواب مصرف شود. مطالعات نشان دادهاند که دوزهایی بین ۱ تا ۶ میلیگرم برای بهبود خواب عملکرد خوبی دارند. برخی تحقیقات نیز نشان میدهند که دوزهای کمتر از ۱ میلیگرم نیز ممکن است مؤثر باشند.
- حداکثر دوز: حداکثر دوز برای بزرگسالان تعریف نشده است، اما ملاتونین معمولاً در دوزهای تا ۱۰ میلیگرم به فروش میرسد.
- دوز در کودکان: دوز در کودکان به طور کلی نباید از ۳ میلیگرم تجاوز کند.
فرمولاسیونهای مختلفی از ملاتونین در دسترس هستند. رایجترین فرمولاسیون مورد استفاده برای بزرگسالان، قرصهای جویدنی یا پاستیلها هستند، اما گزینههای مایع نیز برای کودکان وجود دارد.
چند وقت یکبار باید ملاتونین مصرف کرد؟
ملاتونین به طور کلی برای مصرف کوتاهمدت بیخطر تلقی میشود. بزرگسالان با خیال راحت تا ۶ ماه، روزانه تا ۸ میلیگرم مصرف کردهاند، در حالی که کودکان ممکن است روزانه تا ۳ میلیگرم را برای حداکثر سه ماه مصرف کنند. با این حال، استفاده طولانیمدت از آن به خوبی مورد مطالعه قرار نگرفته است.
بهتر است ملاتونین تحت نظارت یک پزشک و فقط در صورت لزوم مصرف شود. استفاده از ملاتونین به عنوان یک راهحل دائمی برای بیخوابی مزمن توصیه نمیشود و بهتر است در مورد گزینههای درمانی دیگر با پزشک خود صحبت کنید.
اشتباهات رایج در مصرف ملاتونین
برخی اشتباهات رایج هنگام مصرف ملاتونین میتواند اثربخشی آن را کاهش داده یا منجر به عوارض جانبی ناخواسته شود. آگاهی از این خطاها به بهبود تجربه خواب کمک میکند.
- استفاده به عنوان یک راهحل دائمی: ملاتونین نباید به عنوان یک درمان مستمر برای بیخوابی مزمن استفاده شود، زیرا اثربخشی آن در درمان این وضعیت نامشخص است.
- مصرف در زمان اشتباه: زمانبندی دوز ملاتونین برای زمان مناسب، مانند هنگام آماده شدن برای خواب، بسیار مهم است. باید از مصرف خیلی زود یا خیلی نزدیک به زمان خواب اجتناب شود.
- فرض ایمنی برای همه: مشخص نیست که ملاتونین در دوران بارداری یا شیردهی ایمن است یا خیر. همچنین میتواند برخی شرایط سلامتی مانند افسردگی، فشار خون بالا و اختلالات خونریزی را تشدید کند.
- مصرف دوزهای بالا: شواهد نشان میدهند که دوزهای مؤثر ملاتونین بین ۱ تا ۶ میلیگرم است. بهتر است مصرف را با کمترین دوز مؤثر شروع کنید.
- مصرف طولانیمدت: اگرچه استفاده طولانیمدت و با دوز پایین ممکن است ایمن باشد، اما به طور کلی توصیه میشود از مصرف طولانیمدت خودداری شود زیرا تحقیقات بیشتری در این زمینه مورد نیاز است.
چه کسانی نباید ملاتونین مصرف کنند؟
ملاتونین یک مکمل نسبتاً ایمن است، به خصوص زمانی که در کوتاهمدت استفاده شود. با این حال، برای افرادی که شرایط سلامتی خاصی دارند، توصیه نمیشود. این شرایط عبارتند از:
- بارداری یا شیردهی
- اختلالات خونریزی
- فشار خون بالا
- دریافت کنندگان پیوند عضو
- صرع
- سابقه شخصی یا خانوادگی افسردگی
ملاتونین معمولاً توسط کودکان و نوجوانان به خوبی تحمل میشود. با این حال، ممکن است در دوران نوجوانی در رشد اختلال ایجاد کند. به همین دلیل، باید فقط در کودکان با نیاز پزشکی و تحت نظارت متخصص سلامت استفاده شود. استفاده طولانیمدت از ملاتونین در کودکان توصیه نمیشود.
تداخلات دارویی ملاتونین
ملاتونین ممکن است با برخی داروها تداخل داشته باشد و به طور بالقوه باعث عوارض جانبی شود. این تداخلات میتوانند اثر ملاتونین یا داروی دیگر را افزایش یا کاهش دهند. برخی از داروهایی که ممکن است با ملاتونین تداخل داشته باشند، عبارتند از:
- داروهای ضدافسردگی، مانند لوواکس (فلووکسامین)
- آرامبخشها یا خوابآورها، مانند والیوم (دیازپام)
- قرصهای ضد بارداری، مانند یاز (دروسپیرنون و اتینیل استرادیول)
- کافئین
- داروهای دیابت، مانند این ووکانا (کاناگلیفلوزین)
- داروهای ضد فشار خون، مانند لوتنسین (بنازپریل)
- داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی، مانند هومیرا (آدالیموماب)
- داروهای ضد انعقاد/ضد پلاکت، مانند جنتوون (وارفارین)
- داروهای ضد تشنج، مانند لامیکتال (لاموتریژین)
همچنین، مصرف الکل قبل از خواب باعث اختلال در خواب و کاهش تولید طبیعی ملاتونین میشود و باید از آن اجتناب کرد.

جمعبندی
ملاتونین مکمل محبوبی برای کمک به تنظیم خواب و غلبه بر بیخوابیهای موقت یا پرواززدگی است. برای کسب بهترین نتایج، باید آن را ۳۰ دقیقه تا یک ساعت قبل از زمان خواب مورد نظر مصرف کرد. هیچ دوز واحدی برای ملاتونین وجود ندارد، اما دوزهای ۱ تا ۶ میلیگرم اغلب مؤثر در نظر گرفته میشوند. ملاتونین یک درمان دائمی نیست و باید تحت نظارت پزشک و با آگاهی از تداخلات دارویی و محدودیتهای مصرف در برخی افراد استفاده شود.
- Tordjman S, Chokron S, Delorme R, et al. Melatonin: pharmacology, functions and therapeutic benefits. Curr Neuropharmacol. 2017;15(3):434-443. doi:10.2174/1570159X14666161228122115
- Sateia MJ, Buysse DJ, Krystal AD, et al. Clinical practice guideline for the pharmacologic treatment of chronic insomnia in adults: an American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. J Clin Sleep Med. 2017;13(2):307-349. doi:10.5664/jcsm.6470
- Carriedo-Diez B, Tosoratto-Venturi JL, Cantón-Manzano C, et al. The effects of the exogenous melatonin on shift work sleep disorder in health personnel: a systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022;19(16):10199. doi:10.3390/ijerph191610199
- Sadeghniiat-Haghighi K, Bahrami H, Aminian O, et al. Melatonin therapy in shift workers with difficulty falling asleep: a randomized, double-blind, placebo-controlled crossover field study. Work. 2016;55(1):225-230. doi:10.3233/WOR-162376
- Roach GD, Sargent C. Interventions to minimize jet lag after westward and eastward flight. Front Physiol. 2019;10:927. doi:10.3389/fphys.2019.00927
- Harpsøe NG, Andersen LPH, Gögenur I, Rosenberg J. Clinical pharmacokinetics of melatonin: a systematic review. Eur J Clin Pharmacol. 2015;71(8):901-909. doi:10.1007/s00228-015-1873-4
- Mun JG, Wang D, Doerflein Fulk DL, et al. A randomized, double-blind, crossover study to investigate the pharmacokinetics of extended-release melatonin compared to immediate-release melatonin in healthy adults. J Diet Suppl. 2024;21(2):182-194. doi:10.1080/19390211.2023.2206475
- Zisapel N. New perspectives on the role of melatonin in human sleep, circadian rhythms and their regulation. Br J Pharmacol. 2018;175(16):3190-3199. doi:10.1111/bph.14116
- Pierce M, Linnebur SA, Pearson SM, Fixen DR. Optimal melatonin dose in older adults: a clinical review of the literature. Sr Care Pharm. 2019;34(7):419-431. doi:10.4140/TCP.n.2019.419
- Givler D, Givler A, Luther PM, et al. Chronic administration of melatonin: physiological and clinical considerations. Neurol Int. 2023;15(1):518-533. doi:10.3390/neurolint15010031.
- Boutin JA, Kennaway DJ, Jockers R. Melatonin: facts, extrapolations and clinical trials. Biomolecules. 2023;13(6):943. doi:10.3390/biom13060943
- MedlinePlus. Melatonin
- DailyMed. Melatonin liquid.
- DailyMed: Label: Safrel melatonin tablets
- National Institutes of Health. Use of melatonin supplements rising among adults.
- Gray C, Ryce A. Melatonin for the treatment of insomnia: a review of clinical effectiveness, cost-effectiveness, and guidelines [Internet]. Ottawa (ON): Canadian Agency for Drugs and Technologies in Health; 2019.
- Givler D, Givler A, Luther PM, et al. Chronic administration of melatonin: physiological and clinical considerations. Neurol Int. 2023;15(1):518-533. doi:10.3390/neurolint15010031
- https://www.verywellhealth.com/best-time-to-take-melatonin-11862517
