آیا ورزش می‌تواند آسیب‌های الکل را جبران کند؟

ورزش منظم یکی از مؤثرترین ابزارهای سبک زندگی برای کاهش خطر بیماری‌های مزمن است، اما آیا می‌تواند بخشی از آسیب‌های ناشی از مصرف الکل را نیز خنثی کند؟ پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که تناسب اندام قلبی‌تنفسی و فعالیت بدنی ممکن است بخشی از خطرات مرتبط با الکل، از جمله مرگ‌ومیر، بیماری کبدی و برخی سرطان‌ها را کاهش دهد؛ بااین‌حال، ورزش هرگز الکل را بی‌خطر نمی‌کند.

ورزش و کاهش خطر مرگ مرتبط با الکل

مصرف بیش از حد الکل یکی از عوامل مهم و قابل پیشگیری مرگ‌ومیر است و می‌تواند با بیماری‌هایی مانند اختلال مصرف الکل، سرطان، بیماری قلبی و بیماری‌های کبدی ارتباط داشته باشد.

در یک مطالعه بزرگ که ۲۴ هزار و ۸۵۳ فرد سالم را طی تقریباً ۱۷ سال بررسی کرد، ارتباط میان میزان مصرف الکل، آمادگی قلبی‌تنفسی و خطر مرگ مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نیز مانند بسیاری از پژوهش‌های قبلی نشان دادند که مصرف بیشتر الکل با افزایش خطر مرگ همراه است.

بااین‌حال، افرادی که آمادگی قلبی‌تنفسی بالاتری داشتند، افزایش خطر کمتری را تجربه کردند. حتی در این مطالعه، تناسب اندام قلبی‌تنفسی در پیش‌بینی خطر مرگ نقش پررنگ‌تری نسبت به میزان مصرف الکل داشت.

فعالیت‌هایی مانند دویدن، دوچرخه‌سواری، تمرینات تناوبی پرفشار و سایر ورزش‌های هوازی می‌توانند آمادگی قلبی‌تنفسی را افزایش دهند. با این وجود، نباید این یافته را به معنای وجود سطحی «ایمن» از مصرف الکل تفسیر کرد.

نکته مهم: ارتباط مشاهده‌شده میان تناسب اندام و کاهش خطر به این معنا نیست که ورزش می‌تواند آسیب‌های الکل را خنثی کند یا فرد می‌تواند با ورزش بیشتر، الکل بیشتری مصرف کند.

ورزش و خطر سرطان‌های مرتبط با الکل

شواهد علمی درباره ارتباط مصرف الکل با سرطان قابل توجه است و الکل در بالاترین گروه عوامل سرطان‌زا قرار دارد. مصرف الکل با افزایش خطر ابتلا و مرگ ناشی از چندین نوع سرطان ارتباط دارد.

در مطالعه‌ای در بریتانیا، عادات مصرف الکل و فعالیت بدنی بیش از ۳۶ هزار فرد بالای ۴۰ سال بررسی شد. افرادی که حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی در هفته داشتند، خطر مرگ ناشی از سرطان‌های مرتبط با الکل پایین‌تری نشان دادند.

علت دقیق این ارتباط هنوز مشخص نیست، اما یکی از فرضیه‌ها این است که مصرف الکل می‌تواند برخی مسیرهای التهابی را فعال کند، درحالی‌که فعالیت بدنی منظم می‌تواند التهاب مزمن را کاهش دهد. البته این توضیح هنوز قطعی نیست و نمی‌توان نتیجه گرفت که اثرات سرطان‌زای الکل مستقیماً با ورزش خنثی می‌شود.

ورزش چه تأثیری بر بیماری کبدی مرتبط با الکل دارد؟

مصرف طولانی‌مدت یا زیاد الکل می‌تواند به کبد آسیب بزند و یکی از عوامل مهم بیماری‌های کبدی محسوب می‌شود. آسیب کبدی ممکن است از تغییرات چربی در کبد آغاز شود و در برخی افراد به التهاب، فیبروز و مراحل پیشرفته‌تر بیماری کبدی منجر شود.

در مطالعه‌ای آمریکایی، بیش از ۶۰ هزار بزرگسال برای بیش از ۱۲ سال مورد بررسی قرار گرفتند تا مشخص شود فعالیت بدنی و الگوی غذایی سالم چه ارتباطی با مرگ ناشی از بیماری کبدی مرتبط با الکل دارند. نتایج نشان داد افرادی که فعالیت بدنی بیشتری داشتند، در سطوح مختلف مصرف الکل، خطر مرگ پایین‌تری بر اثر بیماری کبدی داشتند.

بنابراین، فعالیت بدنی ممکن است حتی در افرادی که الکل مصرف می‌کنند، با پیش‌آگهی بهتر بیماری‌های کبدی همراه باشد. بااین‌حال، این یافته به معنای آن نیست که ورزش می‌تواند از کبد در برابر تمام آسیب‌های ناشی از الکل محافظت کند.

تغذیه سالم نیز اهمیت دارد

همان مطالعه نشان داد که داشتن الگوی غذایی سالم نیز با کاهش خطر مرگ ناشی از بیماری کبدی مرتبط با الکل همراه بود. الگوی غذایی سالم در این پژوهش شامل مقدار بیشتری سبزیجات، میوه‌ها، غذاهای دریایی، غلات کامل، منابع پروتئین گیاهی و چربی‌های غیراشباع بود.

جالب اینکه مزایای فعالیت بدنی و تغذیه سالم از نظر بقا در زنان بیشتر از مردان مشاهده شد. این یافته اهمیت توجه هم‌زمان به تغذیه، فعالیت بدنی و میزان مصرف الکل را نشان می‌دهد.

البته باید توجه داشت که این مطالعات عمدتاً مشاهده‌ای هستند و نمی‌توان از آن‌ها نتیجه گرفت که ورزش یا رژیم غذایی سالم مستقیماً آسیب ناشی از الکل را درمان می‌کنند. آنچه می‌توان گفت این است که سبک زندگی سالم‌تر با پیامدهای بهتر سلامت در افراد مصرف‌کننده الکل همراه است.

چه مقدار ورزش برای سلامت توصیه می‌شود؟

توصیه‌های عمومی فعالیت بدنی برای بزرگسالان شامل موارد زیر است:

• حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته
• یا حداقل ۷۵ دقیقه فعالیت بدنی شدید در هفته
• حداقل دو روز تمرینات تقویت عضلات در هفته

افزایش فعالیت بدنی به بیش از ۳۰۰ دقیقه در هفته نیز می‌تواند مزایای بیشتری برای سلامت ایجاد کند. میزان مناسب فعالیت به سن، سطح آمادگی جسمانی، وضعیت سلامت و هدف فرد بستگی دارد.

پژوهش‌های مربوط به ارتباط ورزش و پیامدهای مصرف الکل نیز در مجموع با همین توصیه‌های عمومی فعالیت بدنی هم‌راستا هستند. بنابراین، افزایش فعالیت بدنی برای فردی که الکل مصرف می‌کند اقدامی مفید است، اما نباید آن را ابزاری برای افزایش میزان مصرف الکل دانست.

چه مقدار الکل زیاد محسوب می‌شود؟

مهم‌ترین نکته این است که ورزش مجوز مصرف بیشتر الکل نیست. حتی مقادیر پایین مصرف الکل نیز می‌توانند با افزایش خطر برخی بیماری‌ها، به‌ویژه بعضی سرطان‌ها، همراه باشند.

برای افرادی که الکل مصرف می‌کنند، در برخی دستورالعمل‌های رایج، مصرف متوسط به‌صورت حداکثر دو نوشیدنی در روز برای مردان و یک نوشیدنی در روز برای زنان تعریف شده است. بااین‌حال، این اعداد به معنای «بی‌خطر بودن» این میزان مصرف نیستند و نباید به‌عنوان هدف مصرف در نظر گرفته شوند.

افرادی که در حال حاضر الکل مصرف نمی‌کنند نیز نباید برای برخورداری از مزایای احتمالی، مصرف آن را شروع کنند. از نظر سلامت، افزایش فعالیت بدنی بسیار منطقی‌تر از شروع مصرف الکل است.

آیا ورزش می‌تواند آسیب کبدی الکل را برطرف کند؟

خیر؛ شواهد موجود چنین نتیجه‌ای را تأیید نمی‌کنند. ورزش می‌تواند سلامت متابولیک و قلبی‌تنفسی را بهبود دهد و با پیامدهای بهتر در افراد مصرف‌کننده الکل همراه باشد، اما کاهش مصرف یا قطع الکل همچنان اقدام اصلی برای کاهش آسیب ناشی از آن است.

آیا اگر ورزش کنم، می‌توانم الکل بیشتری مصرف کنم؟

خیر. این یکی از رایج‌ترین برداشت‌های نادرست از نتایج این مطالعات است و هیچ مبنای علمی برای محاسبه میزان الکل قابل‌مصرف بر اساس مقدار ورزش وجود ندارد.

ورزش باید به‌عنوان یک رفتار مستقل برای ارتقای سلامت در نظر گرفته شود، نه وسیله‌ای برای جبران مصرف الکل.

آیا رژیم غذایی سالم اثر الکل را خنثی می‌کند؟

رژیم غذایی سالم می‌تواند وضعیت تغذیه‌ای و سلامت عمومی را بهبود دهد و در برخی مطالعات با خطر کمتر پیامدهای نامطلوب در مصرف‌کنندگان الکل همراه بوده است. اما تغذیه سالم نیز نمی‌تواند اثرات بالقوه سرطان‌زا، کبدی و قلبی عروقی الکل را به‌طور کامل خنثی کند.

اگر الکل مصرف می‌کنیم، چه کاری بیشترین فایده را دارد؟

اولویت اصلی، کاهش میزان و دفعات مصرف الکل است و پس از آن، ایجاد یک سبک زندگی فعال و تغذیه باکیفیت اهمیت دارد. ترکیب فعالیت هوازی منظم، تمرین قدرتی، رژیم غذایی سرشار از غذاهای کم‌فرآوری‌شده و خواب کافی می‌تواند مجموعه‌ای از عوامل خطر بیماری‌های مزمن را هدف قرار دهد.

جمع‌بندی

ورزش منظم، به‌ویژه فعالیت‌هایی که آمادگی قلبی‌تنفسی را افزایش می‌دهند، ممکن است بخشی از افزایش خطر مرتبط با مصرف الکل را کاهش دهد. شواهد موجود همچنین نشان می‌دهند که فعالیت بدنی و تغذیه سالم با خطر کمتر مرگ ناشی از بیماری کبدی مرتبط با الکل و برخی سرطان‌های مرتبط با الکل همراه هستند.

اما این یافته‌ها به هیچ عنوان به معنای بی‌خطر شدن الکل نیستند. ورزش نمی‌تواند آسیب‌های الکل را خنثی کند و نباید از آن به‌عنوان مجوزی برای مصرف بیشتر استفاده شود؛ اگر الکل مصرف می‌کنید، افزایش فعالیت بدنی یک انتخاب سالم است، اما کاهش مصرف الکل همچنان اهمیت اساسی دارد.