اقداماتی که می‌توانید برای از بین بردن جای سوختگی انجام دهید

اسکارهای (جای زخم) ناشی از سوختگی ممکن است به طور کامل از بین نروند، اما با انجام درمان‌های مناسب و گذشت زمان می‌توانند کمرنگ شوند. حتی سوختگی‌های درجه یک نیز می‌توانند جای زخم بر جای بگذارند، اما مراقبت صحیح می‌تواند از ایجاد یا کاهش آن جلوگیری کند. درمان‌هایی مانند ورقه‌های ژل سیلیکونی و لیزر درمانی به کاهش و بهبود ظاهر جای سوختگی کمک می‌کنند. محو شدن ظاهر جای سوختگی بستگی به عمق سوختگی و نحوه درمان و مدیریت اولیه آن دارد.

چگونه جای سوختگی ایجاد می‌شود؟

جای سوختگی ناحیه‌ای از پوست است که در اثر حرارت آسیب دیده است. سوختگی‌های سطحی که تنها لایه‌های بیرونی پوست را تحت تأثیر قرار می‌دهند، معمولاً اسکارهای کمتر واضحی بر جای می‌گذارند که به مرور زمان محو می‌شوند. سوختگی‌هایی که به لایه‌های عمیق‌تر پوست نفوذ می‌کنند، تمایل به ایجاد اسکارهایی دارند که ضخیم‌تر هستند و ظاهری بسیار برجسته‌تر دارند. عمق آسیب پوستی عامل اصلی تعیین‌کننده شدت و نوع اسکار نهایی است.

تأثیر جای سوختگی بر انواع پوست

افرادی که پوست روشن دارند، معمولاً دچار اسکارهایی به رنگ صورتی یا قرمز می‌شوند، در حالی که افراد با پوست تیره‌تر اغلب دچار اسکارهایی با رنگ تیره می‌شوند. همچنین، افراد دارای پوست تیره بیشتر در معرض ایجاد اسکارهای کم‌رنگ به دلیل از دست دادن رنگدانه (پیگمانتاسیون) یا اسکارهای ضخیم به نام کلوئید هستند. این تفاوت‌ها در نحوه پاسخگویی سلول‌های تولیدکننده رنگدانه به آسیب مشخص می‌شود.

اقداماتی که می‌توانید برای از بین بردن جای سوختگی انجام دهید

شناخت انواع جای سوختگی

نوع اسکارهایی که پس از سوختگی ایجاد می‌شوند، اغلب به شدت سوختگی بستگی دارد. سوختگی‌ها به سه دسته درجه یک، درجه دو یا درجه سه تقسیم می‌شوند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

سوختگی‌های درجه یک: این سوختگی‌ها سطحی هستند و تنها لایه بیرونی پوست (اپیدرم) را تحت تأثیر قرار می‌دهند. سوختگی‌های درجه یک قرمز و دردناک هستند اما تاول نمی‌زنند.
سوختگی‌های درجه دو: این نوع سوختگی‌ها به لایه دوم پوست (درم) می‌رسند. این سوختگی‌ها قرمز روشن، دردناک هستند و تاول ایجاد می‌کنند. همچنین ممکن است تورم قابل توجهی وجود داشته باشد.
سوختگی‌های درجه سه: این سوختگی‌ها از تمام لایه‌های اپیدرم و درم عبور می‌کنند. آن‌ها حتی ممکن است به ماهیچه‌ها، تاندون‌ها و استخوان‌ها آسیب برسانند¹. ظاهر این سوختگی‌ها سیاه و سوخته یا سفید است و در بافت به‌شدت سوخته هیچ حسی وجود ندارد زیرا پایانه‌های عصبی از بین رفته‌اند.

جای سوختگی بر اساس شدت، نوع درمان دریافتی و نحوه ترمیم بدن شما به شیوه‌های متفاوتی التیام می‌یابد.

اسکارهای هیپرتروفیک (Hypertrophic scars): این‌ها اسکارهای برجسته و دارای بافت هستند. آن‌ها در افرادی که دچار سوختگی شدید شده‌اند، به ویژه اگر سوختگی عفونی شده باشد یا فرد دارای سیستم ایمنی ضعیف یا بیماری التهابی مزمن باشد، شایع هستند.
اسکارهای آتروفیک (Atrophic scars): سوختگی همچنین می‌تواند فرورفتگی در پوست ایجاد کند که به عنوان اسکار آتروفیک شناخته می‌شود. این اسکارهای فرورفته به دلیل آسیب به کلاژن زیر پوست ایجاد می‌شوند.
کلوئیدها (Keloids): این نوع اسکار ضخیم و برجسته است و ممکن است فراتر از محل آسیب اصلی گسترش یابد. کلوئیدها توده‌هایی از بافت اسکار هستند که به صورت تهاجمی رشد می‌کنند.

اسکارها همچنین می‌توانند بر اساس رنگشان دسته‌بندی شوند.

اسکارهای هیپرپیگمانته (Hyperpigmented scars): این اسکارها تیره‌تر از پوست اطراف هستند. هیپرپیگمانتاسیون زمانی رخ می‌دهد که تولید ملانین، ماده‌ای که رنگ پوست را ایجاد می‌کند، بیش از حد باشد.
اسکارهای هیپوپیگمانته (Hypopigmented scars): این اسکارها در اثر تولید ناکافی ملانین ایجاد می‌شوند. این اسکارها ممکن است کم‌رنگ یا سفید به نظر برسند.

همچنین ممکن است از متخصصان در مورد اسکارهای انقباضی (Contracture scars) بشنوید. این اصطلاح هر نوع اسکاری را توصیف می‌کند که حرکت را محدود می‌سازد. اسکار انقباضی زمانی تشکیل می‌شود که بافت‌های التیام یافته سفت‌تر و ضخیم‌تر از پوست طبیعی باشند. به عنوان مثال، اسکار انقباضی روی بازو می‌تواند حرکت مچ، ساعد و انگشتان را دشوار کند. بسیاری از سوختگی‌های درجه دو و سه می‌توانند باعث ایجاد اسکارهای انقباضی شوند و به همین دلیل است که درمان مناسب سوختگی در وهله اول اهمیت بالایی دارد².

آیا سوختگی‌های درجه یک اسکار بر جای می‌گذارند؟

سوختگی‌های درجه یک، به ویژه بدون مراقبت مناسب، می‌توانند منجر به اسکار شوند. در اینجا نحوه درمان سوختگی درجه یک و کاهش اسکار آمده است:

سوختگی را با آب خنک (نه سرد) به مدت ۱۰ دقیقه یا تا زمانی که درد فروکش کند، خنک کنید.
ژله نفتی (وازلین) را دو یا سه بار در روز روی ناحیه بمالید.
ناحیه را با یک بانداژ تمیز و غیر چسبنده بپوشانید.
در صورت نیاز برای کاهش درد و التهاب از مسکن‌های بدون نسخه استفاده کنید.
سوختگی را با سایه، لباس محافظ و کرم ضد آفتاب مقاوم در برابر آب با SPF ۳۰ یا بالاتر از نور مستقیم خورشید محافظت کنید³.

گزینه‌های درمانی برای جای سوختگی

درمان‌های جای سوختگی معمولاً تحت چهار دسته اصلی قرار می‌گیرند:

درمان‌های موضعی بدون نسخه
روش‌های تخصصی غیر جراحی
لیزر درمانی
جراحی

گزینه‌های درمانی به این بستگی دارد که آیا هدف شما بهبود ظاهر اسکار است یا اینکه اسکار باعث انقباضات پوستی (نواحی سفت پوست) شده است که بر توانایی شما در حرکت تأثیر می‌گذارد.

درمان بدون نسخه (OTC)

درمان‌های بدون نسخه می‌توانند علائم سوختگی را تسکین داده و به کاهش ظاهر اسکارها کمک کنند:

مرطوب‌کننده‌ها و نرم‌کننده‌ها: سوختگی‌ها می‌توانند به غدد چربی آسیب برسانند و منجر به خشکی و خارش پوست شوند. مرطوب‌کننده‌ها و نرم‌کننده‌ها می‌توانند کمک کننده باشند. کرم‌های بدون عطر و رایحه را انتخاب کنید تا از تحریک پوست جلوگیری شود. مرطوب‌کننده‌ها را به آرامی روی اسکارهای جدید بمالید. با بهبود اسکارها، می‌توانید برای جلوگیری از سفتی و شل شدن ناحیه، فشار بیشتری وارد کنید.
ورقه‌های ژل سیلیکونی (Silicone Gel Sheets): این‌ها قطعات نازکی از سیلیکون درجه پزشکی هستند که برای کمک به کاهش اسکار روی پوست قرار می‌گیرند. این ورقه‌ها بیش از ۳۰ سال است که در درمان اسکارهای سوختگی استفاده می‌شوند و به عنوان یکی از بهترین گزینه‌های غیر جراحی برای اسکارهای سوختگی پذیرفته شده‌اند⁴. ژل سیلیکون ضخامت اسکارهای سوختگی را کاهش می‌دهد و خارش و درد در محل اسکار را کم می‌کند. ورقه‌های ژل سیلیکونی را می‌توان حتی در صورتی که اسکارهای شما باعث سفتی شده و در حرکت اختلال ایجاد می‌کنند، استفاده کرد. برای حداکثر اثربخشی، ورقه‌های ژل سیلیکونی را حداقل به مدت شش تا ۱۲ ماه به طور مداوم روی پوست خود استفاده کنید⁴. هنگام استفاده از ورقه‌های ژل سیلیکونی، پوست خود را تمیز نگه دارید تا از بثورات، تحریک یا عفونت، به ویژه در آب و هوای گرم، جلوگیری شود. از استفاده سیلیکون روی پوست التیام نیافته یا همراه با پمادهای آنتی‌بیوتیک خودداری کنید.

ماساژ درمانی

ماساژ درمانی می‌تواند به کاهش درد، حساسیت و خارش ناشی از اسکارهای سوختگی کمک کند. همچنین ارتفاع و ظاهر اسکارها را کم کرده و سفتی و محدودیت‌های حرکتی را کاهش می‌دهد⁵. اگر در حرکت دادن نواحی آسیب دیده مشکل دارید، ماساژ درمانی که به درستی انجام شود می‌تواند کمک کننده باشد.

مراکز سوختگی از تکنیک‌های مختلف ماساژ مانند ورز دادن، غلتاندن پوست، کشش و نوازش استفاده می‌کنند. پزشک یا کاردرمانگر شما می‌تواند نحوه و زمان انجام این تمرینات را در خانه به شما آموزش دهد. بافت‌های عفونی، شکننده یا پوستی که به طور کامل التیام نیافته است، نباید ماساژ داده شود.

درمان‌های خانگی برای جای سوختگی

گفته می‌شود چند درمان خانگی به کاهش ظاهر اسکارهای سوختگی کمک می‌کنند، مانند:

آلوئه ورا: از ژل برگ یا محصولی بدون رنگ و عطر استفاده کنید. آلوئه ورا دارای خواص ضد التهابی و مرطوب‌کننده است.
عسل: خواص ضد باکتریایی و ضد التهابی برای کمک به بهبودی و به طور بالقوه کاهش اسکار ارائه می‌دهد. عسل می‌تواند محیط زخم را مرطوب نگه دارد.

درمان با فشار (Pressure Therapy)

این روش درمان اسکارهای سوختگی برای دهه‌ها مورد استفاده قرار گرفته است و معمولاً اولین گزینه درمانی برای اسکارهای هیپرتروفیک (اسکارهای برجسته) در مراکز سوختگی است. در این درمان از لباس‌های فشاری (لباس‌های الاستیک) استفاده می‌شود که برای اعمال فشار به نواحی اسکار پوشیده می‌شوند. اگر اسکارهای سوختگی روی صورت شما باشند، فشار با استفاده از ماسک‌های شفاف صورت اعمال خواهد شد. درمان با فشار باید برای شش تا ۱۲ ماه استفاده شود تا مؤثر باشد، و توصیه می‌شود که لباس‌ها را به مدت ۲۳ ساعت در روز بپوشید⁶.

اگرچه این روش، یک روش بسیار مؤثر برای درمان (و حتی پیشگیری) اسکارهای هیپرتروفیک سوختگی است، اما چند مشکل مرتبط با درمان با فشار وجود دارد:

پوشیدن لباس‌های فشاری می‌تواند بسیار ناراحت کننده باشد و به خصوص اگر در آب و هوای گرم و مرطوب زندگی می‌کنید، ممکن است باعث ایجاد تاول شود.
این لباس‌ها می‌توانند باعث گرم شدن بیش از حد، خارش و آسیب به زخم شوند.

پزشک شما درمان با فشار را در بیمارستان شروع خواهد کرد و شما آن را در خانه طبق دستور ادامه خواهید داد. اگرچه به طور گسترده‌ای استفاده می‌شود، ادبیات پزشکی زیادی اثربخشی درمان با فشار را پشتیبانی نمی‌کند⁷.

تزریق استروئید

تزریق استروئید عمدتاً برای درمان اسکارهای کلوئید استفاده می‌شود. این اسکارها برجسته، صاف، ضخیم و گرد هستند و گاهی اوقات از مرزهای آسیب سوختگی اصلی فراتر می‌روند. استروئیدها، مانند کورتیکواستروئیدها، برای نرم شدن و کوچک شدن اسکارها به داخل آن‌ها تزریق می‌شوند⁸. استروئیدهای تزریق شده همچنین می‌توانند به کاهش درد و خارش که به طور کلی با اسکارهای سوختگی مرتبط هستند، کمک کنند. اگر این روش درمانی را دریافت کنید، ممکن است عوارض جانبی مانند تغییر رنگ پوست و نازک شدن پوست را تجربه کنید. واکنش‌های آلرژیک به تزریق استروئید بسیار غیر معمول هستند. تزریق استروئید در بیمارستان یا کلینیک انجام می‌شود و نباید سعی کنید آن‌ها را خودتان در خانه انجام دهید.

لیزر درمانی

درمان‌های لیزری برای کاهش سفتی، ناراحتی و درد ناشی از اسکارهای سوختگی، صاف کردن آن‌ها و کاهش قرمزی استفاده می‌شوند. انواع مختلفی از لیزر درمانی برای درمان اسکارهای سوختگی استفاده می‌شود. اصلی‌ترین آن‌ها لیزر پالس رنگی، لیزر فرکشنال (ابلیتیو و غیر ابلیتیو)، لیزر CO2 و لیزر Q-سوئیچ هستند⁹. اگر در حال بررسی انجام درمان‌های لیزری هستید، با پزشک خود مشورت کنید. قبل و بعد از لیزر درمانی، باید در مورد محافظت در برابر آفتاب کوشا باشید. همچنین، پیروی از دستورالعمل‌های پس از لیزر جراح یا متخصص پوست در مراقبت از محل درمان یک امر ضروری است. با لیزر درمانی، ممکن است به بیش از یک جلسه درمان نیاز داشته باشید و همچنین ممکن است چندین هفته طول بکشد تا شروع به دیدن نتایج کنید. عوارض جانبی رایج درمان‌های لیزری شامل قرمزی، تورم، هیپرپیگمانتاسیون (تیره شدن رنگ پوست)، خارش و تشکیل اسکارهای جدید است. اجماع حاصل از بسیاری مطالعات و آزمایشات بالینی این است که استفاده از لیزر درمانی برای درمان اسکارهای سوختگی به اندازه‌ای ایمن است که مزایای آن بر خطرات احتمالی آن برتری دارد¹⁰.

جراحی

جراحی می‌تواند گزینه‌ای برای درمان اسکار باشد، زمانی که نواحی بزرگی از پوست به شدت آسیب دیده و باعث ایجاد انقباضات، سفتی پوست و محدودیت حرکت شده است. بیشتر جراحی‌هایی که بر روی اسکارهای سوختگی انجام می‌شوند برای بهبود دامنه حرکتی انجام می‌گیرند، و این ممکن است گاهی اوقات نیاز به برداشتن بافت اسکاری که در زیر پوست تشکیل شده است، داشته باشد¹¹. انواع جراحی‌های مورد استفاده برای درمان اسکارهای سوختگی عبارتند از:

فلپ پوستی (Skin flap): این روش بسیار شبیه به پیوند پوست است، با این تفاوت عمده که پوست گرفته شده از قسمت سالم بدن دارای منبع خون‌رسانی خاص خود است. این به این معنی است که رگ‌های خونی، چربی و ماهیچه‌ها به همراه قطعه پوست گرفته می‌شوند. این روش معمولاً زمانی استفاده می‌شود که منبع خون‌رسانی به پوست اسکار دار آسیب دیده باشد.
زد پلاستی (Z plasty): این روش جراحی شامل ایجاد یک برش Z شکل در اسکارهای سوختگی است. این کار تعداد انقباضات را کاهش می‌دهد و در نتیجه انعطاف‌پذیری را بهبود بخشیده و سفتی را کم می‌کند. همچنین ظاهر اسکارها را به حداقل می‌رساند و می‌توان از آن برای تغییر موقعیت اسکارها استفاده کرد تا کمتر به چشم بیایند و بهتر با چین‌های طبیعی در نواحی اطراف پوست ترکیب شوند.
گسترش بافت (Tissue expansion): این روش اغلب علاوه بر جراحی فلپ استفاده می‌شود، زمانی که قرار است اسکارهای سوختگی به طور جزئی یا کامل برداشته شوند⁸. یک شیء بادکنک مانند در زیر یک قسمت غیر درگیر پوست در نزدیکی ناحیه اسکار دار قرار داده می‌شود. این گسترش‌دهنده بافت به طور مداوم با محلول سالین پر می‌شود و باعث کشیدگی پوست در طول زمان می‌شود. هنگامی که پوست جدید کافی وجود دارد، اسکار برداشته شده و پوست کشیده شده برای پوشاندن باز شدگی روی آن کشیده می‌شود.
درم ابریژن (Dermabrasion): درم ابریژن شامل سایش جراحی لایه بالایی اسکارهای سوختگی شما است تا آن‌ها را صاف‌تر کرده و ظاهرشان را بهبود بخشد.
پیوند چربی (Fat graft): اگر اسکارهای سوختگی شما ناهموار و در برخی نقاط فرورفته باشند، می‌توان از این روش جراحی استفاده کرد. این کار شامل پیوند چربی از قسمت سالم بدن به نواحی اسکار دار و فرورفته است تا آن‌ها را بالا آورده و ظاهرشان را صاف‌تر کند.
پیوند پوست (Skin graft): در طول این روش، یک تکه نازک از پوست از قسمت آسیب ندیده بدن (معمولاً باسن یا داخل ران) گرفته می‌شود و برای جایگزینی پوست اسکار دار استفاده می‌گردد. پس از جراحی، پوست شما باید انعطاف‌پذیرتر باشد، اما ممکن است بافت پوست نامنظم یا تغییر رنگ همراه با اسکار داشته باشید¹².

پزشک شما ممکن است شما را ماه‌ها یا حتی سال‌ها منتظر بگذارد تا بدن شما به طور کامل و مناسب بهبود یابد. این بستگی به اندازه و محل سوختگی شما و اینکه چقدر خوب در حال بهبودی است، دارد.

عوارض احتمالی درمان

درمان‌ها و جراحی‌های مختلف با خطرات و عوارض جانبی منحصر به فرد خود همراه هستند که باید قبل از انجام آن‌ها با جراح یا پزشک خود در مورد همه آن‌ها صحبت کنید. برخی از عوارض احتمالی عبارتند از:

واکنش به بی‌حسی جراحی
خونریزی و/یا عفونت
تغییرات رنگدانه
بدتر شدن ظاهر اسکار در برخی افراد، به ویژه کسانی که به راحتی دچار اسکار می‌شوند

بهبودی پس از درمان جای سوختگی

اگرچه نتایج و اثرات متفاوت است، چند مورد وجود دارد که باید پس از انجام جراحی برای اسکارهای سوختگی انتظار داشته باشید:

پزشک یا جراح شما دستورالعمل‌های دقیقی را برای مراقبت از محل جراحی هنگامی که به خانه می‌روید، ارائه می‌دهد. برای جلوگیری از عوارض پس از جراحی، حیاتی است که به این دستورالعمل‌ها پایبند باشید.
برخی از این روش‌های جراحی می‌توانند با درد همراه باشند، به ویژه پس از از بین رفتن اثر بی‌حسی. تورم و قرمزی اطراف ناحیه اسکار نیز شایع هستند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر یک اسکار بزرگ، برجسته یا کلوئید در شما ایجاد شد، با پزشک خود در مورد گزینه‌های درمانی برای کمک به کاهش ظاهر اسکار صحبت کنید. همچنین اگر اسکارهایی در شما ایجاد شده که در دامنه حرکتی طبیعی شما اختلال ایجاد می‌کند، باید به پزشک خود مراجعه نمایید.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: