گرفتگی صدا، خشونت صدا و احساس تحریک یا خراشیدگی در گلو از مشکلاتی هستند که ممکن است پس از سرماخوردگی، استفاده بیش از حد از صدا یا قرار گرفتن در معرض مواد محرک ایجاد شوند. یکی از علل شایع این علائم، التهاب حنجره یا لارنژیت (Laryngitis) است.
التهاب حنجره زمانی اتفاق میافتد که بافت حنجره، بهویژه تارهای صوتی، دچار التهاب و تورم شود. این وضعیت میتواند باعث تغییر کیفیت صدا، کاهش قدرت صوتی یا حتی از دست دادن موقت صدا شود.
اما یک سؤال مهم وجود دارد: آیا التهاب حنجره مسری است؟ پاسخ به علت ایجاد آن بستگی دارد. خود التهاب حنجره مستقیماً قابل انتقال نیست، اما ویروسها و برخی باکتریهایی که باعث ایجاد آن میشوند، میتوانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند.
التهاب حنجره چیست و چرا باعث گرفتگی صدا میشود؟
حنجره یا جعبه صوتی (Larynx) بخشی از دستگاه تنفسی است که در ناحیه گردن قرار دارد و تارهای صوتی را در خود جای داده است.
تولید صدا به ارتعاش تارهای صوتی هنگام عبور هوا از میان آنها وابسته است. هنگامی که این تارها ملتهب و متورم میشوند، ارتعاش طبیعی آنها مختل شده و کیفیت صدا تغییر میکند.
در نتیجه ممکن است فرد با علائمی مانند گرفتگی صدا، خشونت صوتی، ضعف صدا یا حتی بیصدایی موقت (Aphonia) مواجه شود.
التهاب در واقع بخشی از پاسخ طبیعی سیستم ایمنی به عفونت یا آسیب بافتی است. در این فرایند، مواد شیمیایی التهابی باعث گشاد شدن عروق خونی کوچک میشوند تا سلولهای دفاعی راحتتر به محل آسیب برسند. افزایش نفوذپذیری عروق نیز موجب خروج مایع به بافتهای اطراف و ایجاد تورم، درد و احساس گرما میشود.
التهاب حنجره از نظر مدت و نحوه بروز به دو نوع اصلی تقسیم میشود:
- لارنژیت حاد: بهصورت ناگهانی شروع میشود و معمولاً طی مدت کوتاهی برطرف میشود.
- لارنژیت مزمن: بهتدریج ایجاد میشود و بیش از سه هفته ادامه پیدا میکند یا بهصورت مکرر عود میکند.

علائم شایع التهاب حنجره
مهمترین نشانه التهاب حنجره، تغییر کیفیت صداست؛ اما علائم میتوانند فراتر از گرفتگی صدا باشند.
علائم شایع عبارتاند از:
- گرفتگی یا خشونت صدا
- ضعیف شدن صدا یا از دست دادن موقت آن
- خشکی، درد یا احساس خراشیدگی در گلو
- احساس قلقلک یا تحریک در گلو
- صاف کردن مکرر گلو
- سرفه خشک
- درد خفیف هنگام صحبت کردن یا بلعیدن
اگر علت التهاب حنجره یک عفونت ویروسی باشد، ممکن است علائم دیگری مانند آبریزش بینی، گرفتگی بینی و تب خفیف نیز مشاهده شوند.
شدت علائم به علت التهاب و میزان درگیری تارهای صوتی بستگی دارد.
آیا التهاب حنجره مسری است؟
خود التهاب حنجره یک واکنش التهابی است و مستقیماً از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود؛ اما عامل ایجادکننده آن ممکن است مسری باشد.
این موضوع بهویژه در لارنژیت حاد ویروسی اهمیت دارد.
ویروسهای عامل عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی میتوانند از طریق تماس مستقیم با ترشحات تنفسی، تماس با سطوح آلوده یا استنشاق قطرات تنفسی منتشرشده هنگام سرفه و عطسه منتقل شوند.
بنابراین، فردی که به دلیل عفونت ویروسی دچار التهاب حنجره شده است، ممکن است عامل عفونت را به دیگران منتقل کند؛ حتی اگر علامت اصلی او فقط گرفتگی صدا باشد.
کدام ویروسها باعث التهاب حنجره میشوند؟
ویروسهای مختلفی میتوانند با ایجاد عفونت دستگاه تنفسی فوقانی، موجب التهاب حنجره شوند.
مهمترین آنها عبارتاند از:
| ویروس | بیماری یا وضعیت مرتبط |
|---|---|
| راینوویروسها | سرماخوردگی معمولی |
| آدنوویروسها | سرماخوردگی و برونشیت |
| ویروسهای آنفلوانزا | آنفلوانزا |
| ویروس پاراآنفلوانزا | عفونتهای تنفسی و خروسک |
| ویروس سنسیشیال تنفسی (RSV) | عفونتهای تنفسی، بهویژه در کودکان |
| ویروس کرونا (SARS-CoV-2) | کووید-۱۹ |
التهاب حنجره در کودکان و ارتباط آن با خروسک
برخی ویروسهای تنفسی، از جمله پاراآنفلوانزا، آنفلوانزا، آدنوویروس و RSV، میتوانند در کودکان باعث بروز خروسک (Croup) شوند.
خروسک با التهاب حنجره و نواحی اطراف آن همراه است و ممکن است علائم مشخصی ایجاد کند:
- سرفه شبیه پارس سگ
- گرفتگی صدا
- تنفس صدادار
- صدای زیر و خشن هنگام دم که استریدور (Stridor) نام دارد.
استریدور میتواند نشانه تنگ شدن مسیر هوایی فوقانی باشد و بهخصوص در کودکان نیازمند توجه فوری پزشکی است.
سایر علل التهاب حنجره؛ از عفونت تا آسیب تارهای صوتی
همه موارد التهاب حنجره منشأ عفونی ندارند. عوامل محیطی، حساسیتها و استفاده نامناسب یا بیش از حد از صدا نیز میتوانند موجب التهاب شوند.
علل التهاب حنجره حاد
التهاب حاد معمولاً در ارتباط با عفونت یا آسیب مستقیم تارهای صوتی ایجاد میشود.
مهمترین علل عبارتاند از:
- عفونتهای ویروسی
- عفونتهای باکتریایی
- عفونتهای قارچی
- فریاد زدن و صحبت کردن با صدای بلند
- آواز خواندن طولانی یا استفاده بیش از حد از تارهای صوتی
علل التهاب حنجره مزمن
در التهاب مزمن، معمولاً یک عامل تحریککننده یا بیماری زمینهای بهصورت مداوم وجود دارد.
عوامل مهم عبارتاند از:
- آلرژیها
- بیماری رفلاکس معده به مری (GERD)
- سینوزیت مزمن
- مصرف زیاد سیگار
- مصرف بیش از حد الکل
- فشار مکرر به تارهای صوتی، بهویژه در خوانندگان حرفهای و افرادی که استفاده زیادی از صدا دارند
- بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید و سارکوئیدوز
در برخی موارد، آسیب ساختاری یا عصبی تارهای صوتی، از جمله پولیپ، ندول یا آسیب اعصاب حنجره، میتواند در تداوم اختلالات صوتی نقش داشته باشد.
التهاب حنجره باکتریایی و قارچی
اگرچه عفونتهای ویروسی از علل شایع التهاب حنجره حاد هستند، برخی باکتریها و قارچها نیز میتوانند باعث این بیماری شوند.
التهاب حنجره باکتریایی
عفونت باکتریایی ممکن است بهتنهایی ایجاد شود یا پس از یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی بهعنوان عفونت ثانویه بروز کند.
برخی باکتریها از طریق انتقال فردبهفرد منتشر میشوند، درحالیکه برخی دیگر از میکروارگانیسمهای فرصتطلب هستند و معمولاً زمانی بیماریزا میشوند که سیستم ایمنی تضعیف شده باشد.
در بعضی موارد نیز عفونت باکتریایی پس از اقدامات درمانی یا بستری در بیمارستان و از طریق تماس با ابزار آلوده ایجاد میشود.
باکتریهای مرتبط با التهاب حنجره عبارتاند از:
- استرپتوکوک پنومونیه (Streptococcus pneumoniae)
- موراکسلا کاتارالیس (Moraxella catarrhalis)
- هموفیلوس آنفلوانزا (Haemophilus influenzae)
- استافیلوکوک اورئوس (Staphylococcus aureus)
- بوردتلا پرتوسیس (Bordetella pertussis)، عامل سیاهسرفه
- کورینهباکتریوم دیفتریه (Corynebacterium diphtheriae)، عامل دیفتری
- مایکوباکتریوم توبرکلوزیس (Mycobacterium tuberculosis)، عامل سل
یکی از عوامل مهم در محیطهای درمانی، استافیلوکوک اورئوس مقاوم به متیسیلین یا MRSA است که میتواند عفونتهای دشوارتر و مقاوم به درمان ایجاد کند.
التهاب حنجره قارچی
برخلاف عفونتهای ویروسی و برخی عفونتهای باکتریایی، التهاب حنجره قارچی معمولاً از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود.
برخی قارچها از طریق استنشاق اسپورهای موجود در محیط، بهویژه خاک آلوده، وارد بدن میشوند. برخی دیگر نیز بهطور طبیعی در بدن حضور دارند و در شرایط ضعف سیستم ایمنی میتوانند موجب عفونت شوند.
قارچهای مرتبط با این بیماری عبارتاند از:
- هیستوپلاسما (Histoplasma)
- بلاستومایسس (Blastomyces)
- کاندیدا (Candida)
- کریپتوکوکوس (Cryptococcus)
- کوکسیدیوئیدس (Coccidioides)
عفونت حنجره با کاندیدا بیشتر در شرایطی مطرح میشود که سیستم ایمنی تضعیف شده باشد یا زمینه رشد بیش از حد این قارچ فراهم شود.
درمان التهاب حنجره و مراقبتهای خانگی
درمان التهاب حنجره به علت ایجادکننده آن بستگی دارد.
بیشتر موارد ویروسی خودمحدودشونده هستند؛ یعنی با گذشت زمان و مراقبت مناسب، بدون نیاز به درمان اختصاصی برطرف میشوند.
در مقابل، عفونتهای باکتریایی و قارچی ممکن است به درمان دارویی اختصاصی نیاز داشته باشند.
مهمترین اقدامات خانگی
در التهاب حنجره، هدف اصلی کاهش تحریک و التهاب و فراهم کردن شرایط مناسب برای ترمیم تارهای صوتی است.
۱. استراحت صوتی
مهمترین اقدام در التهاب حنجره، کاهش استفاده از صداست.
صحبت کردن طولانی، فریاد زدن و آواز خواندن میتوانند فشار بیشتری به تارهای صوتی وارد کنند و روند بهبودی را به تأخیر بیندازند.
نکته مهم اینکه پچپچ کردن نیز لزوماً جایگزین مناسبی برای صحبت کردن نیست و میتواند به تارهای صوتی فشار وارد کند. بهتر است در صورت نیاز، با صدای آرام و طبیعی صحبت کنید و مدت صحبت کردن را کاهش دهید.
۲. مصرف مایعات کافی
تأمین آب کافی به حفظ رطوبت مخاط دستگاه تنفسی کمک میکند و میتواند احساس خشکی و تحریک گلو را کاهش دهد.
۳. استنشاق بخار و استفاده از دستگاه بخور
هوای مرطوب ممکن است به کاهش خشکی و تحریک گلو کمک کند. استفاده از دستگاه بخور تمیز یا دوش آب گرم میتواند برای برخی افراد تسکیندهنده باشد.
۴. غرغره آبنمک
غرغره آبنمک ولرم ممکن است به کاهش ناراحتی و تحریک گلو کمک کند؛ البته اثر مستقیم آن بر التهاب تارهای صوتی بهخوبی اثبات نشده است.
۵. چای گرم همراه عسل
مصرف نوشیدنی گرم و عسل میتواند به تسکین گلودرد و کاهش سرفه کمک کند. عسل برای کودکان زیر یک سال ممنوع است.
۶. داروهای مسکن بدون نسخه
در صورت نیاز، داروهایی مانند استامینوفن، ایبوپروفن یا ناپروکسن ممکن است برای کاهش درد استفاده شوند.
انتخاب دارو باید با توجه به شرایط فرد، بیماریهای زمینهای و احتمال تداخل دارویی انجام شود.
۷. داروهای ضدسرفه
در برخی موارد، داروهایی مانند دکسترومتورفان برای کاهش سرفه خشک استفاده میشوند.
بااینحال، در افراد سیگاری مبتلا به سرفه مزمن باید احتیاط کرد؛ زیرا سرکوب سرفه ممکن است به تجمع ترشحات در ریهها منجر شود.
همچنین مصرف استامینوفن در افرادی که الکل زیادی مصرف میکنند، به دلیل نگرانی از آسیب کبدی نیازمند احتیاط ویژه است.
چه زمانی آنتیبیوتیک یا داروی ضدقارچ لازم است؟
آنتیبیوتیکها برای درمان عفونتهای باکتریایی استفاده میشوند و در التهاب حنجره ویروسی کاربردی ندارند.
در صورت تشخیص عفونت باکتریایی، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک مناسب تجویز کند.
التهاب حنجره قارچی نیز ممکن است به درمان ضدقارچ نیاز داشته باشد که گاهی باید برای مدت طولانیتری ادامه پیدا کند.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک نهتنها به درمان التهاب ویروسی کمکی نمیکند، بلکه میتواند خطر مقاومت میکروبی و عوارض دارویی را افزایش دهد.
چرا سیگار کشیدن التهاب حنجره را تشدید میکند؟
سیگار یکی از مهمترین عوامل تحریککننده حنجره است و میتواند هم در ایجاد التهاب مزمن و هم در تشدید التهاب حاد نقش داشته باشد.
دود سیگار حاوی ترکیبات تحریککنندهای مانند فرمالدهید و نیکوتین است که میتوانند التهاب مخاط گلو و حنجره را افزایش دهند.
از طرف دیگر، تحریک مجاری تنفسی موجب افزایش سرفه میشود. سرفههای مکرر نیز فشار مکانیکی بیشتری به تارهای صوتی وارد میکنند.
در نتیجه، سیگار کشیدن ممکن است شدت علائم و مدت زمان بهبودی را افزایش دهد.
در دوران التهاب حنجره، قطع مصرف سیگار و دوری از دود آن یکی از مهمترین اقدامات برای کمک به بهبودی است.
التهاب حنجره چقدر طول میکشد؟
مدت زمان بهبودی به علت بیماری و شدت التهاب بستگی دارد.
از نظر تعریف بالینی، التهاب حنجره حاد معمولاً حداکثر تا سه هفته طول میکشد. ادامه علائم بیش از سه هفته یا عود مکرر آنها، نیازمند بررسی از نظر التهاب مزمن یا سایر مشکلات حنجره است.
مدت زمان تقریبی بهبودی بر اساس علت:
| نوع التهاب حنجره | مدت زمان احتمالی |
|---|---|
| ویروسی | اغلب حدود یک هفته |
| باکتریایی | معمولاً تا دو هفته با درمان مناسب |
| قارچی | متغیر و گاهی طولانیتر |
| مزمن | وابسته به علت زمینهای |
در التهاب حنجره ویروسی، استراحت صوتی و مراقبت حمایتی معمولاً به بهبودی کمک میکنند.
اما در موارد مزمن، حتی با درمان مناسب نیز ممکن است علائم در افرادی که دچار آلرژی فصلی، رفلاکس معده، آرتریت روماتوئید یا سارکوئیدوز هستند، بهصورت دورهای بازگردند.
مصرف سیگار و الکل نیز احتمال عود التهاب و تشدید تدریجی علائم را افزایش میدهد.
چرا التهاب حنجره گاهی بهبود پیدا نمیکند؟
اگر گرفتگی صدا یا سایر علائم التهاب حنجره برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، باید علت زمینهای بررسی شود.
یکی از عوامل احتمالی در برخی موارد مقاوم به درمان، عفونت با باکتری MRSA است؛ باکتریای که به برخی آنتیبیوتیکها مقاومت دارد و میتواند در محیطهای بیمارستانی منتشر شود.
در مقاله منبع، به مطالعاتی اشاره شده است که نشان میدهند این باکتری ممکن است در حدود ۳۰ درصد افراد مبتلا به عفونت اکتسابی مرتبط با آن، باعث التهاب حنجره شود.
در چنین شرایطی، ممکن است دوره طولانیتری از درمان آنتیبیوتیکی لازم باشد. در گزارشهای مورد اشاره، کوتریموکسازول (Trimethoprim/Sulfamethoxazole) برای برخی موارد استفاده شده است و آموکسیسیلین/کلاوولانات ممکن است اثربخشی کمتری داشته باشد.
البته انتخاب آنتیبیوتیک باید بر اساس تشخیص پزشک و در صورت لزوم نتایج کشت و بررسی حساسیت میکروبی انجام شود.
در موارد نادر، داروهای کورتیکواستروئیدی مانند دگزامتازون نیز برای کاهش التهاب حنجره تجویز میشوند. این رویکرد بهویژه در کودکان مبتلا به خروسک همراه با اختلال شدید تنفسی مطرح است.
مصرف کورتون برای هر فرد مبتلا به گرفتگی صدا توصیه نمیشود و باید بر اساس علت و شدت بیماری تصمیمگیری شود.
چه زمانی التهاب حنجره نیازمند مراجعه به پزشک است؟
بیشتر موارد التهاب حنجره حاد بدون درمان اختصاصی و با گذشت زمان بهبود پیدا میکنند؛ اما برخی علائم میتوانند نشاندهنده یک مشکل جدیتر باشند.
علائم هشداردهنده و نیازمند مراجعه فوری
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، باید فوراً مراقبت پزشکی دریافت شود:
- دشواری در تنفس
- تنفس صدادار یا استریدور
- سرفه همراه با خون
- درد شدید یا بهسرعت تشدیدشونده گلو
- ناتوانی در بلع مایعات
- علائم کمآبی بدن
بهخصوص در کودکان، بروز سرفه پارسی، استریدور یا تشدید مشکلات تنفسی باید جدی گرفته شود.
چه زمانی باید برای بررسی بیشتر به پزشک مراجعه کرد؟
در شرایط زیر بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود:
- گرفتگی صدا بیش از ۲ تا ۳ هفته ادامه پیدا کند.
- علائم بهطور مکرر بازگردند.
- تب بالا ایجاد شود.
- علائم بهجای بهبود، تشدید شوند.
- فرد سیگاری باشد یا استفاده شغلی و سنگین از صدا داشته باشد و علائم مطابق انتظار برطرف نشوند.
تداوم گرفتگی صدا، بهویژه در افراد سیگاری، نباید صرفاً به التهاب ساده حنجره نسبت داده شود؛ زیرا گاهی مشکلات ساختاری تارهای صوتی یا بیماریهای جدیتر نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
جمعبندی
التهاب حنجره یکی از علل شایع گرفتگی صدا و خشونت صوتی است که میتواند در اثر عفونتهای ویروسی، باکتریایی و قارچی یا عوامل غیرعفونی مانند سیگار، رفلاکس و استفاده بیش از حد از صدا ایجاد شود.
خود التهاب حنجره مسری نیست، اما عوامل عفونی ایجادکننده آن، بهویژه ویروسهای تنفسی، ممکن است به دیگران منتقل شوند.
در بیشتر موارد حاد، استراحت صوتی، مصرف مایعات کافی و کاهش عوامل تحریککننده برای بهبودی کافی هستند. بااینحال، تداوم گرفتگی صدا بیش از ۲ تا ۳ هفته، عود مکرر علائم یا بروز مشکلات تنفسی و بلع، نیازمند بررسی پزشکی است.
مهمترین نکته در مدیریت این بیماری، تشخیص علت التهاب است؛ زیرا درمان التهاب ویروسی، عفونت باکتریایی، عفونت قارچی و آسیب ناشی از استفاده بیش از حد از تارهای صوتی یکسان نیست.
- Pham LL, Bourayou R, Maghraoui-Slim V, Kone-Paut I. Laryngitis, epiglottitis and pharyngitis, Infect Dis. 2017:229–235.e1. doi:10.1016/B978-0-7020-6285-8.00025-3
- Chen L, Deng H, Cui H. Inflammatory responses and inflammation-associated disease in organs. Oncotarget. 2018;9(6):7204-7218. doi:10.18632/oncotarget.23208
- Jette M. Toward an understanding of the pathophysiology of chronic laryngitis. Perspect ASHA Spec Interest Groups. 2016;1(3):14–25. doi:10.1044/persp1.sig3.14
- MedlinePlus. Laryngitis.
- Centers for Disease Control and Prevention. About common cold.
- Merck Manual. Laryngitis.
- Barrett B. Viral upper respiratory infection. Integrative Med. 2018:170–179.e7. doi:10.1016/B978-0-323-35868-2.00018-9
- Calderaro A, Buttrini M, Farina B, Montecchini S, De Conto F, Chezzi C. Respiratory tract infections and laboratory diagnostic methods: A review with a focus on syndromic panel-based assays. Microorganisms. 2022;10(9):1856. doi:10.3390/microorganisms10091856
- Kimura Y, Hirabayashi E, Yano M, Fujitani S, Shioiri S. COVID-19 Omicron variant-induced laryngitis. Auris Nasus Larynx. 2023;50(4):637-640. doi:10.1016/j.anl.2022.08.007
- Bower J, McBride JT. Croup in children (acute laryngotracheobronchitis). Mandell Douglas Bennett Princ Pract Infect Dis. 2015;762–766.e1. doi:10.1016/B978-1-4557-4801-3.00061-8
- Caserta MT. Acute laryngitis. Mandell Douglas Bennett Princ Pract Infect Dis. 2015:760–761.e1. doi:10.1016/B978-1-4557-4801-3.00060-6
- Wood JM, Athanasiadis TA, Jacqui A. Laryngitis. BMJ. 2014:349:g5827. doi:10.1136/bmj.g5827
- Carpenter PS, Kendall KA. MRSA chronic bacterial laryngitis: a growing problem. Laryngoscope. 2018;128(4):921-925. doi:10.1002/lary.26955
- Toyoshima H, Yamada H, Tanigawa M, Sakabe S. Chronic bacterial laryngitis: A diagnostic pitfall for clinicians. Intern Med. 2022;61(4):597-598. doi:10.2169/internalmedicine.7796-21
- Wijesekera A, Ekanayake M, Wijesekera N, Lee YH, Hodge E. Fungal laryngitis management in immunocompetent patients: a systematic review. Aust J Otolaryngol. 2024;7:26-26. doi:10.21037/ajo-24-8
- Department of Otorhinolaryngology-Head and Neck Surgery, Faculty of Medicine, Universiti Kebangsaan Malaysia, Jalan Yaacob Latif, Bandar Tun Razak, 56000 Cheras, Kuala Lumpur, Malaysia. Chronic infectious laryngitis: the role of empirical therapy and biopsy: a report of 5 cases. MH. 2023;18(2):644-651. doi:10.17576/MH.2023.1802.25
- Centers for Disease Control and Prevention. Influenza antiviral medications: summary for clinicians.
- National Library of Medicine: MedlinePlus. Dextromethorphan.
- Hayward KL, Powell EE, Irvine KM, Martin JH. Can paracetamol (acetaminophen) be administered to patients with liver impairment?. Br J Clin Pharmacol. 2016;81(2):210–222. doi:10.1111/bcp.12802
- Zhukhovitskaya A, Verma SP. Identification and management of chronic laryngitis. Otolaryngol Clin North Am. 2019;52(4):607-16. doi:10.1016/j.otc.2019.03.004
- Canadian Paediatric Society. Acute management of croup in the emergency department.
- Centers for Disease Control and Prevention. About respiratory illnesses.
- National Institute on Deafness and Other Communication Disorders. Hoarseness.
- https://www.verywellhealth.com/laryngitis-7501055
