بسیاری از افراد به محض رسیدن تاریخ درج‌شده روی بسته‌بندی، مواد غذایی را دور می‌ریزند؛ در حالی که در بسیاری از موارد این تاریخ تنها نشان‌دهنده بهترین کیفیت محصول است، نه پایان ایمنی آن. شناخت تفاوت میان انواع تاریخ‌های درج‌شده روی بسته‌بندی می‌تواند هم از هدررفت مواد غذایی جلوگیری کند و هم ایمنی مصرف را حفظ نماید.

با این حال، هیچ تاریخ انقضایی جایگزین بررسی ظاهر، بو، بافت و شرایط نگهداری مواد غذایی نمی‌شود. اگر ماده غذایی علائم فساد داشته باشد، حتی پیش از رسیدن تاریخ درج‌شده نیز نباید مصرف شود.

۷ ماده غذایی که معمولاً پس از تاریخ درج‌شده نیز قابل مصرف هستند

۱. گوشت منجمد

اگر گوشت، مرغ یا ماهی به‌طور مداوم در دمای حدود منفی ۱۸ درجه سانتی‌گراد یا پایین‌تر نگهداری شود، رشد باکتری‌های بیماری‌زا تقریباً متوقف می‌شود. به همین دلیل، بسیاری از گوشت‌های منجمد حتی پس از تاریخ درج‌شده همچنان از نظر ایمنی قابل مصرف هستند.

البته با گذشت زمان، کیفیت، طعم و بافت گوشت کاهش می‌یابد و ممکن است خشک‌تر یا سفت‌تر شود، اما این موضوع الزاماً به معنای فساد آن نیست.

مدت نگهداری انواع گوشت در فریزر

نکته متخصص: اگر گوشت دچار سوختگی انجمادی شده یا کریستال‌های یخ زیادی روی آن تشکیل شده باشد، معمولاً هنوز از نظر ایمنی مشکلی ندارد اما کیفیت و طعم آن کاهش یافته است.

۲. کنسروها

کنسروهای سالم یکی از ماندگارترین مواد غذایی محسوب می‌شوند. اگر قوطی سالم، بدون زنگ‌زدگی، نشتی، تورم یا فرورفتگی شدید باشد، محتویات آن معمولاً ماه‌ها یا حتی سال‌ها پس از تاریخ درج‌شده نیز قابل مصرف هستند.

مواد غذایی کنسروی که معمولاً ماندگاری بالایی دارند عبارت‌اند از:

• لوبیا و حبوبات
• انواع سس
• سوپ
• خورش‌های کنسروی
• سبزیجات
• میوه‌ها
• ماهی
• گوشت‌های کنسروی

۳. ماکارونی و برنج خشک

مواد غذایی خشک مانند ماکارونی، برنج و بسیاری از غلات در صورت نگهداری در محیط خشک و خنک، ماندگاری بسیار بالایی دارند.

در بسیاری از موارد، ماکارونی و برنج خشک تا حدود دو سال پس از تاریخ بهترین کیفیت نیز قابل مصرف هستند. تنها ممکن است به‌تدریج کیفیت، عطر یا بافت آن‌ها کاهش یابد.

مخلوط‌های خشک آماده غذا نیز معمولاً تا حدود دو سال ماندگاری دارند، در حالی که انواع طعم‌دار ممکن است حدود شش ماه کیفیت مطلوب خود را حفظ کنند.

۴. نان

نان تا زمانی که علائم فساد نداشته باشد، معمولاً قابل مصرف است. اما مشاهده هرگونه کپک سفید، سبز، آبی یا سیاه به معنای فساد کامل نان است و باید کل آن دور ریخته شود.

نان‌های صنعتی به دلیل وجود مواد نگهدارنده معمولاً ماندگاری بیشتری نسبت به نان‌های سنتی یا نانوایی دارند.

چگونه ماندگاری نان را افزایش دهیم؟

بهترین روش، نگهداری نان در فریزر است. بیشتر انواع نان تا حدود دو تا سه ماه کیفیت مناسبی در فریزر حفظ می‌کنند.

۵. میوه‌ها و سبزیجات منجمد

میوه‌ها و سبزیجات منجمد معمولاً بین ۸ تا ۱۲ ماه کیفیت مناسبی دارند و پس از تاریخ درج‌شده نیز در صورت حفظ زنجیره سرما، اغلب قابل مصرف هستند.

بیشتر این محصولات مدت کوتاهی پس از برداشت شسته و منجمد می‌شوند و همین موضوع به حفظ ارزش غذایی آن‌ها کمک می‌کند.

البته برخی سبزیجات و میوه‌های پرآب مانند موارد زیر پس از انجماد بافت نرم‌تری پیدا می‌کنند:

• کرفس
• خیار
• سیب‌زمینی

این تغییر بافت لزوماً نشانه فساد نیست، اما ممکن است از نظر حسی مطلوب نباشد.

۶. شیر و سایر لبنیات

روی بیشتر بسته‌های شیر، تاریخ فروش درج می‌شود، نه تاریخ فساد. بنابراین اگر شیر در تمام مدت در یخچال نگهداری شده باشد، معمولاً چند روز پس از این تاریخ نیز قابل مصرف است.

شیرهای استریلیزه با فرآوری دمای بسیار بالا معمولاً ماندگاری بیشتری دارند. پس از باز شدن بسته، شیر معمولاً حدود یک تا دو هفته در یخچال قابل مصرف است.

چه زمانی باید شیر را دور بریزیم؟

در صورت مشاهده موارد زیر از مصرف شیر خودداری کنید:

• بوی ترش
• لخته شدن
• تغییر شدید بافت

سایر لبنیات

بسیاری از محصولات لبنی نیز پس از تاریخ درج‌شده همچنان قابل مصرف هستند.

• ماست و خامه ترش: تا حدود سه هفته پس از تاریخ درج‌شده، در صورت نگهداری صحیح
• پنیر تازه: حدود ۱۰ روز پس از باز شدن بسته
• پنیرهای سخت مانند پارمزان: تا چند ماه، مشروط بر اینکه کپک نزده باشند

نکته متخصص: اگر روی پنیرهای نرم کپک مشاهده شود، باید کل محصول دور ریخته شود. اما در پنیرهای سخت، در برخی شرایط می‌توان بخش کپک‌زده را با حاشیه مناسب جدا کرد، هرچند برای مصرف‌کنندگان عادی، دور ریختن محصول ایمن‌تر است.

۷. تخم‌مرغ

تخم‌مرغ در صورت نگهداری صحیح در یخچال معمولاً مدت قابل توجهی پس از تاریخ فروش نیز سالم می‌ماند.

بهتر است تخم‌مرغ در قسمت داخلی یخچال و نه در درِ یخچال نگهداری شود، زیرا دمای آن قسمت پایدارتر است.

در شرایط مناسب، تخم‌مرغ تا حدود پنج هفته در یخچال قابل نگهداری است.

چگونه تازگی تخم‌مرغ را بررسی کنیم؟

اگر از تاریخ آن مطمئن نیستید، می‌توانید تخم‌مرغ را در ظرف آب قرار دهید:

• اگر در کف ظرف بماند، معمولاً تازه است.
• اگر به حالت عمودی قرار گیرد، هنوز قابل مصرف است اما بهتر است زودتر استفاده شود.
• اگر روی آب شناور شود، بهتر است دور ریخته شود.

چه مواد غذایی را باید دور بریزیم؟

صرف‌نظر از تاریخ درج‌شده، در صورت مشاهده علائم فساد، مصرف ماده غذایی ایمن نیست.

علائم مهم فساد عبارت‌اند از:

• وجود کپک
• بوی نامطبوع
• بافت لزج یا بسیار نرم
• تورم یا نشت قوطی کنسرو
• تغییر غیرطبیعی رنگ همراه با بوی فساد

این مواد غذایی را پس از تاریخ مصرف استفاده نکنید

برخی مواد غذایی حتی در صورت ظاهر طبیعی نیز پس از گذشت زمان می‌توانند خطرناک باشند.

از مصرف موارد زیر خودداری کنید:

• گوشت، مرغ و ماهی تازه (غیرمنجمد)
• غذاهای منجمدی که کاملاً یخ‌زدایی شده‌اند و دوباره منجمد شده‌اند
• غذاهایی که ساعت‌ها در دمای محیط مانده‌اند، مانند غذاهای باقی‌مانده در پیک‌نیک یا مهمانی
• شیر خشک و غذای آماده نوزاد پس از پایان تاریخ مصرف

هشدار: شیر خشک نوزاد تنها محصولی است که تاریخ مصرف آن مستقیماً با ایمنی ارتباط دارد و هرگز نباید پس از پایان تاریخ درج‌شده استفاده شود.

تفاوت انواع تاریخ درج‌شده روی بسته‌بندی چیست؟

یکی از دلایل دورریز زیاد مواد غذایی، برداشت نادرست از انواع تاریخ‌های درج‌شده روی بسته‌بندی است.

تاریخ فروش

این تاریخ مشخص می‌کند فروشگاه تا چه زمانی باید محصول را برای فروش عرضه کند و لزوماً به معنای غیرقابل مصرف بودن محصول نیست.

تاریخ بهترین کیفیت

این تاریخ نشان می‌دهد محصول تا چه زمانی بهترین طعم، عطر، بافت و کیفیت را حفظ می‌کند. پس از این تاریخ ممکن است کیفیت کاهش یابد، اما در بسیاری از موارد همچنان از نظر ایمنی قابل مصرف است.

تاریخ مصرف

این تاریخ نشان‌دهنده آخرین زمان توصیه‌شده برای مصرف ایمن برخی محصولات حساس است. در مورد محصولاتی مانند شیر خشک نوزاد، رعایت این تاریخ اهمیت ویژه‌ای دارد.

پرسش‌های متداول

آیا همه مواد غذایی بعد از تاریخ درج‌شده خطرناک هستند؟

خیر. بسیاری از محصولات خشک، منجمد و کنسروی پس از تاریخ بهترین کیفیت نیز در صورت نگهداری صحیح همچنان قابل مصرف هستند.

آیا بوی طبیعی همیشه نشان‌دهنده سالم بودن غذاست؟

خیر. برخی عوامل بیماری‌زا ممکن است بدون ایجاد تغییر در بو یا ظاهر رشد کنند. به همین دلیل، شرایط نگهداری و نوع ماده غذایی نیز اهمیت دارد.

آیا می‌توان قسمت کپک‌زده نان را جدا کرد و بقیه را خورد؟

خیر. کپک در نان به عمق بافت نفوذ می‌کند و باید کل نان دور ریخته شود.

آیا غذاهای منجمد تاریخ انقضا ندارند؟

از نظر ایمنی، در صورت حفظ دمای مناسب، مدت طولانی قابل نگهداری هستند؛ اما کیفیت، طعم و ارزش حسی آن‌ها به‌تدریج کاهش می‌یابد.

جمع‌بندی

تاریخ درج‌شده روی بسیاری از مواد غذایی، به‌ویژه محصولات خشک، منجمد و کنسروی، بیش از آنکه نشان‌دهنده پایان ایمنی باشد، بیانگر بهترین زمان مصرف از نظر کیفیت است. بنابراین، با نگهداری صحیح و بررسی علائم فساد می‌توان از دورریز غیرضروری مواد غذایی جلوگیری کرد.

با این حال، در مورد مواد غذایی فسادپذیر مانند گوشت تازه، ماهی، غذاهای مانده در دمای محیط و شیر خشک نوزاد، رعایت دقیق تاریخ مصرف و اصول ایمنی غذایی اهمیت زیادی دارد. هرگاه نسبت به سلامت یک ماده غذایی تردید داشتید، اصل ایمنی را در اولویت قرار دهید و از مصرف آن خودداری کنید.