بیماری‌های عفونی: انواع، علل و درمان‌ها

بیماری‌های عفونی
بیماری‌های عفونی به بیماری‌هایی گفته می‌شود که توسط میکروب‌های مضر (پاتوژن‌ها) ایجاد می‌شوند و وارد بدن شما می‌شوند. شایع‌ترین عوامل ایجادکننده این بیماری‌ها ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها هستند. بیماری‌های عفونی معمولاً از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شوند، یا از طریق مصرف غذای یا آب آلوده و همچنین از طریق نیش حشرات.

تعریف بیماری‌های عفونی

بیماری‌های عفونی، بیماری‌هایی هستند که بر اثر ورود موجودات زنده‌ی مضر (که به آن‌ها پاتوژن یا میکروب گفته می‌شود) به بدن ایجاد می‌شوند. این میکروب‌ها می‌توانند ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها، انگل‌ها و به ندرت پریون‌ها باشند. پریون‌ها پروتئین‌های ناقصی هستند که باعث ناقص شدن سایر پروتئین‌ها می‌شوند و بسیار نادرند.

ما همه ممکن است به بیماری‌های عفونی دچار شویم. این بیماری‌ها می‌توانند از طریق استنشاق ذرات معلق در هوا که حاوی میکروب است (مثلاً پس از سرفه یا عطسه فرد بیمار)، نیش حشرات، مصرف غذای آلوده و محیط اطراف منتقل شوند. نمونه‌هایی از بیماری‌های عفونی شامل عفونت‌های دستگاه تنفسی مثل سرماخوردگی، آنفلوآنزا و کووید-۱۹، عفونت‌های معده و روده، بیماری‌های منتقله جنسی و حتی قارچ‌های پوستی مانند قارچ پا هستند.

تمایز بیماری‌های عفونی و غیرعفونی

در مقابل، بیماری‌های غیرعفونی به دلایلی غیر از میکروب ایجاد می‌شوند، مانند عوامل ژنتیکی، تفاوت‌های آناتومیکی یا فرآیند طبیعی پیری. این بیماری‌ها قابلیت انتقال از فردی به فرد دیگر یا از طریق نیش حشرات و غذا را ندارند. نمونه‌هایی از بیماری‌های غیرعفونی شامل سرطان، دیابت، نارسایی قلبی و آلزایمر هستند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

انواع بیماری‌های عفونی

عفونت‌های ویروسی: ویروس‌ها قطعاتی از اطلاعات ژنتیکی (DNA یا RNA) هستند که در یک پوشش محافظ قرار دارند. ویروس‌ها برای تکثیر نیاز به سلول‌های میزبان دارند و به همین دلیل موجب بیماری می‌شوند.
عفونت‌های باکتریایی: باکتری‌ها موجودات تک‌سلولی هستند که دارای اطلاعات ژنتیکی روی قطعه‌ای کوچک از DNA می‌باشند. برخی باکتری‌ها می‌توانند باعث عفونت و بیماری شوند.
عفونت‌های قارچی: قارچ‌ها معمولاً به صورت طبیعی روی پوست و در محیط زندگی ما حضور دارند، اما در صورت رشد بیش از حد یا نفوذ به نواحی غیرمعمول بدن، می‌توانند بیماری‌زا شوند.
عفونت‌های انگلی: انگل‌ها موجوداتی هستند که از بدن موجودات دیگر تغذیه می‌کنند و می‌توانند باعث بیماری شوند.
بیماری‌های پریونی: پریون‌ها پروتئین‌های معیوبی هستند که می‌توانند باعث معیوب شدن سایر پروتئین‌ها شده و منجر به بیماری‌های نادری به نام انسفالوپاتی‌های اسفنجی انتقال‌پذیر شوند. این نوع بیماری‌ها بسیار نادر هستند.

بیماری‌های عفونی شایع

بیماری‌های عفونی بسیار متنوع و متعدد هستند. برخی از بیماری‌های شایع عبارتند از:
سرماخوردگی، کووید-۱۹، آنفلوآنزا، کرم‌های قلاب‌دار (هوک‌ورم)، ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، نوروویروس، کرم‌های روده‌ای (پین‌ورم)، قارچ‌های پوستی مانند کچلی (مثل قارچ پا)، ویروس سینسیشیال تنفسی (RSV)، گلودرد استرپتوکوکی، سل و غیره. این بیماری‌ها هر سال میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار می‌دهند.

علائم و علت‌ها

علائم بیماری‌های عفونی بستگی به نوع بیماری دارد. عفونت‌های قارچی معمولاً علائم محدود به نواحی خاصی از بدن مانند ایجاد ضایعه و خارش را ایجاد می‌کنند. در مقابل، عفونت‌های ویروسی و باکتریایی ممکن است علائم گسترده‌تری در بدن ایجاد کنند که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

لرز
سرفه
علائم گوارشی مانند اسهال، تهوع و استفراغ
خستگی و بی‌حالی
تب
سردرد
درد عضلانی
آبریزش یا گرفتگی بینی

علت اصلی بیماری‌های عفونی، ورود میکروب‌ها به بدن است. راه‌های ورود معمول شامل دهان، بینی و زخم‌های روی پوست است. میکروب‌ها انواع مختلفی دارند مانند ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها، انگل‌ها و پریون‌ها. علائم زمانی ایجاد می‌شوند که میکروب‌ها سلول‌ها را آسیب زده یا تخریب کنند و وقتی سیستم ایمنی بدن به عفونت پاسخ دهد.

چگونگی انتقال بیماری‌های عفونی

روش‌های انتقال بیماری‌ها بسیار متنوع است:

انتقال از فردی به فرد دیگر از طریق سرفه یا عطسه
تماس نزدیک با فرد مبتلا مثل بوسیدن یا روابط جنسی دهانی، مقعدی یا واژینال
به اشتراک گذاشتن وسایل خوردن یا نوشیدن
تماس با سطوح آلوده مانند دستگیره درها، تلفن‌ها و میزها
تماس با مدفوع فرد یا حیوان بیمار
نیش حشرات یا حیوانات
مصرف غذای آلوده یا نادرست آماده شده
تماس با خاک یا شن آلوده (مانند باغبانی)
انتقال از مادر باردار به جنین یا نوزاد (انتقال عمودی)
انتقال از طریق تزریق خون، پیوند عضو یا سایر اقدامات پزشکی

عوامل خطر

هر کسی می‌تواند به بیماری عفونی مبتلا شود، اما برخی افراد در معرض خطر بیشتری هستند، از جمله:

کسانی که سیستم ایمنی ضعیف دارند (مثلاً بیماران سرطانی، مبتلایان به HIV یا کسانی که داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کنند)
زنان باردار
افراد بالای ۶۰ سال
کارکنان حوزه سلامت
کسانی که در مناطق گرمسیری زندگی می‌کنند یا به آنجا سفر می‌کنند
کودکان زیر ۵ سال، زیرا سیستم ایمنی آن‌ها به طور کامل تکامل نیافته است

عوارض بیماری‌های عفونی

بسیاری از بیماری‌های عفونی را می‌توان بدون بیماری شدید پشت سر گذاشت، اما در برخی موارد عوارض جدی رخ می‌دهد، مانند:

کم‌آبی بدن
پنومونی (عفونت ریه)
سپسیس (واکنش شدید بدن به عفونت که ممکن است تهدیدکننده زندگی باشد)
التهاب مغز و نخاع یا پرده‌های آن‌ها (انسفالیت یا مننژیت)
برخی ویروس‌ها می‌توانند به سرطان‌هایی مانند سرطان کبد یا سرطان گردن رحم منجر شوند.

تشخیص و آزمایش‌ها

پزشکان معمولاً بر اساس علائم بیمار، آزمایش‌های آزمایشگاهی و گاهی تصویربرداری، بیماری‌های عفونی را تشخیص می‌دهند. نمونه‌هایی که برای تشخیص گرفته می‌شود ممکن است شامل موارد زیر باشد:

نمونه‌برداری از بینی یا گلو (سوآب)
گرفتن نمونه خون، ادرار، مدفوع یا بزاق
بیوپسی یا خراشیدن پوست یا بافت
تصویربرداری مانند عکس رادیولوژی، سی‌تی‌اسکن یا MRI از نواحی آسیب‌دیده

درمان

درمان بیماری‌های عفونی بستگی به عامل ایجادکننده دارد. گاهی پزشک توصیه می‌کند فقط علائم تحت نظر گرفته شوند و دارویی مصرف نشود. درمان‌ها می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

آنتی‌بیوتیک‌ها برای عفونت‌های باکتریایی
داروهای ضدویروسی برای عفونت‌های ویروسی (اگرچه بسیاری از موارد ویروسی را می‌توان با داروهای بدون نسخه در خانه مدیریت کرد)
داروهای ضدقارچی به صورت کرم، لوسیون یا خوراکی برای عفونت‌های قارچی
داروهای ضدانگلی برای عفونت‌های انگلی
گاهی جراحی برای درمان عفونت‌های قارچی یا باکتریایی مورد استفاده قرار می‌گیرد
بیماری‌های پریونی درمانی ندارند

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت داشتن علائم بیماری عفونی، به ویژه اگر بعد از یک تا دو هفته بهبود نیافتید، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین اگر عفونت مزمن دارید، پیگیری منظم با پزشک برای جلوگیری از تشدید بیماری اهمیت دارد.
اگر قصد سفر به خارج از کشور دارید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا اقدامات پیشگیرانه مناسب به شما توصیه شود. همچنین در صورت داشتن علائم پس از سفر، اطلاع دادن به پزشک به تشخیص بهتر کمک می‌کند.

پیشگیری

مدل پنیر سوئیسی، مفهومی است که نشان می‌دهد چگونه واکسیناسیون، شست‌وشوی دست‌ها، نگهداری ایمن غذا و تمیزکاری می‌توانند به کاهش خطر بیماری کمک کنند.
هیچ روش واحدی به تنهایی صددرصد در پیشگیری از بیماری‌های عفونی مؤثر نیست، اما ترکیب چندین اقدام پیشگیرانه شانس ابتلا را بسیار کاهش می‌دهد. این روش‌ها شامل:

دریافت واکسن‌های توصیه شده توسط پزشک
رعایت بهداشت و ایمنی در تهیه و مصرف غذا، مانند نپختن یا ناپاستوریزه مصرف نکردن، نگهداری و گرم کردن غذا در دماهای مناسب، شستن یا پوست کندن میوه و سبزیجات، و شستن ظروف و ابزار آشپزی
شستن کامل دست‌ها با آب و صابون به ویژه قبل از خوردن و آماده‌سازی غذا، بعد از استفاده از توالت، تماس با مدفوع و پس از باغبانی یا کار با خاک
رعایت بهداشت فردی مانند پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه یا عطسه، دوری از افراد بیمار، استفاده از ماسک در صورت لزوم، و عدم به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی
ضدعفونی کردن سطوحی که بیشتر لمس می‌شوند مانند تلفن، دستگیره درها، میزها و اسباب‌بازی‌ها
داشتن روابط جنسی ایمن با استفاده از کاندوم یا سد دندانی
جلوگیری از نیش حشرات با استفاده از مواد دورکننده حشرات، پوشیدن لباس مناسب و بررسی وجود کنه بعد از حضور در مناطق جنگلی یا چمن‌زار

سوالات رایج

بیماری‌های عفونی نوظهور چیستند؟
بیماری‌های عفونی نوظهور بیماری‌هایی هستند که جدیداً ظهور کرده‌اند یا تعداد مبتلایان آن‌ها افزایش یافته است. تحقیقات ویژه‌ای برای بررسی این بیماری‌ها انجام می‌شود.
بیماری‌های عفونی شایع در کودکان کدام‌اند؟
کودکان به دلیل سیستم ایمنی در حال رشد و عدم توانایی کامل در رعایت بهداشت، بیشتر مستعد بیماری‌های عفونی هستند. برخی از بیماری‌های شایع کودکان عبارتند از:
سرماخوردگی، بیماری پنجم (فیفث دیزیز)، بیماری دست، پا و دهان، آنفلوآنزا، کرم روده، ویروس سینسیشیال تنفسی، کچلی، روزئولا، گلودرد استرپتوکوکی و سیاه‌سرفه (پرتوسیس).

سخنی از کلینیک کلیولند

ما هر روز در محیطی پر از ویروس‌ها، باکتری‌ها، قارچ‌ها و انگل‌ها زندگی می‌کنیم. در واقع، تعداد باکتری‌های داخل بدن ما ده برابر تعداد سلول‌های انسانی است و بدون آن‌ها قادر به زندگی نیستیم. با این حال، برخی از این موجودات بسیار کوچک می‌توانند مضر باشند.
خوشبختانه، بسیاری از عادات ساده می‌توانند به حفظ سلامت شما و اطرافیانتان کمک کنند. شستن دست‌ها، پوشاندن دهان هنگام سرفه و عطسه و دیگر عادات ساده می‌توانند از ابتلای اطرافیان به بیماری‌های جدی جلوگیری کنند. عادت‌های کوچک شما می‌تواند برای دیگران نجات‌بخش باشد.

اگر بخواهیم بیشتر علمی و تخصصی‌تر به این موضوع نگاه کنیم، باید توجه کنیم که بیماری‌های عفونی از نظر ساختار مولکولی و زیستی هر گروه پاتوژن، مکانیزم‌های متفاوتی برای ایجاد بیماری دارند. به عنوان مثال، ویروس‌ها که ساختاری بسیار کوچک و ساده دارند، برای تکثیر حتماً باید وارد سلول میزبان شوند و از ماشین‌آلات سلولی آن استفاده کنند، در حالی که باکتری‌ها موجودات زنده مستقل‌تری هستند که می‌توانند خارج از سلول‌ها رشد کنند و تکثیر یابند.
سیستم ایمنی بدن ما در برابر این انواع پاتوژن‌ها پاسخ‌های متفاوتی ارائه می‌دهد. پاسخ ایمنی به ویروس‌ها معمولاً شامل فعال شدن لنفوسیت‌های T و تولید آنتی‌بادی است، در حالی که برای باکتری‌ها، سلول‌های ایمنی مانند نوتروفیل‌ها و ماکروفاژها نقش کلیدی دارند. این تفاوت‌ها در تشخیص و درمان نیز تأثیرگذار است؛ به همین دلیل است که برای عفونت‌های باکتریایی از آنتی‌بیوتیک استفاده می‌شود، ولی این داروها برای ویروس‌ها اثرگذار نیستند. همچنین در مواجهه با قارچ‌ها و انگل‌ها نیز داروهای خاصی به کار می‌رود که اثرشان روی ساختار سلولی این موجودات متمرکز است.
پیشگیری، یکی از مؤثرترین روش‌ها برای کنترل بیماری‌های عفونی است. واکسیناسیون یکی از پیشرفته‌ترین دستاوردهای پزشکی در این زمینه است که با تحریک سیستم ایمنی بدن باعث ایجاد حافظه‌ای می‌شود که در مواجهه با عامل بیماری، پاسخ سریع و مؤثری ارائه دهد. همچنین رعایت بهداشت فردی و جمعی، از جمله شست‌وشوی دست‌ها، نقش مهمی در کاهش انتقال بیماری‌ها دارد.

منبع

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: