ترکیب برخی مواد غذایی همیشه یکی از موضوعات جذاب در تحقیقات علوم اعصاب بوده است. در سالهای اخیر، توجه زیادی به نقش آنتیاکسیدانهای چای سبز و ویتامینهای گروه ب در سلامت مغز شده است. یکی از ترکیبهایی که اخیراً مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته، ترکیب عصاره چای سبز با ویتامین ب۳ است.
مطالعات اولیه روی حیوانات نشان میدهد این ترکیب ممکن است بر عملکرد سلولهای مغزی و فرآیندهای مرتبط با پیری مغز تأثیر بگذارد. با این حال، هنوز شواهد انسانی کافی برای توصیه مصرف مکملی آن وجود ندارد.
یافتههای جدید درباره چای سبز و ویتامین ب۳
در یک مطالعه آزمایشگاهی روی سلولهای مغزی موشها، ترکیب یک آنتیاکسیدان موجود در چای سبز به نام EGCG با نوعی از ویتامین ب۳ (نیکوتینآمید) بررسی شد.
نتایج نشان داد این ترکیب توانست سطح یک مولکول انرژی مهم در سلولهای مغزی را افزایش دهد. این مولکول که نقش کلیدی در تولید انرژی سلولی دارد، با افزایش سن کاهش پیدا میکند و کاهش آن با بیماریهایی مانند آلزایمر مرتبط دانسته شده است.
اثر بر انرژی سلولهای مغزی
پس از ۲۴ ساعت درمان، سلولهای مغزی موشها سطح انرژی مشابه سلولهای جوانتر را نشان دادند. این تغییر با کاهش استرس اکسیداتیو همراه بود و همچنین به کاهش تجمع پروتئینهای آسیبزا در مغز کمک کرد.
این پروتئینها در بیماری آلزایمر نقش دارند و تجمع آنها میتواند باعث اختلال در عملکرد سلولهای عصبی شود.

چرا این یافتهها به معنای درمان قطعی نیست؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، متخصصان تأکید میکنند که این تحقیقات هنوز در مرحله آزمایشگاهی و حیوانی است. بنابراین نمیتوان بر اساس آنها مصرف مکمل چای سبز و ویتامین ب۳ را برای پیشگیری یا درمان بیماریهای مغزی توصیه کرد.
مشکل جذب ویتامین ب۳
یکی از چالشهای مهم این است که ویتامین ب۳ خوراکی ممکن است بهخوبی به مغز نرسد. برخی پژوهشگران معتقدند این ویتامین در مسیر گوارشی تا حد زیادی تجزیه میشود و مقدار کمی از آن به بافت مغز میرسد.
به همین دلیل، حتی اگر این ترکیب در آزمایشگاه مؤثر باشد، در بدن انسان ممکن است اثر مشابهی نداشته باشد.
مسیرهای احتمالی آینده
محققان در حال بررسی روشهای جایگزین برای رساندن این مواد به مغز هستند، مانند:
- پچهای پوستی
- اسپریهای بینی
- روشهای زیرزبانی
این روشها میتوانند جذب مستقیمتری ایجاد کنند و اثر بالقوه این ترکیبات را افزایش دهند.
آیا نوشیدن چای سبز به تنهایی مفید است؟
چای سبز بهتنهایی یکی از سالمترین نوشیدنیهای گیاهی محسوب میشود. این نوشیدنی سرشار از آنتیاکسیدانها و ترکیبات ضدالتهابی است که میتوانند از سلولهای عصبی محافظت کنند.
برخی تحقیقات نشان دادهاند مصرف منظم چای سبز ممکن است با کاهش خطر زوال شناختی و بهبود برخی عملکردهای مغزی همراه باشد.
اثرات احتمالی چای سبز بر مغز
مصرف چای سبز ممکن است با موارد زیر مرتبط باشد:
- بهبود حافظه
- کاهش استرس و اضطراب
- حمایت از سلامت عروق مغزی
- کاهش خطر زوال شناختی در بلندمدت
با این حال، اثرات آن معمولاً ملایم و تدریجی هستند و بهتنهایی برای پیشگیری از بیماریهای عصبی کافی نیستند.
نکته مهم درباره ترکیب مواد مغذی
برخی پژوهشگران معتقدند اثرات محافظتی واقعی زمانی دیده میشود که ترکیب مناسبی از انرژی و آنتیاکسیدانها در کنار هم وجود داشته باشد. به همین دلیل، هیچ ماده غذایی بهتنهایی نمیتواند سلامت مغز را تضمین کند.
آیا رژیم غذایی میتواند از مغز محافظت کند؟
تحقیقات گسترده نشان دادهاند که الگوی کلی تغذیه نقش بسیار مهمتری نسبت به یک ماده غذایی خاص دارد. به همین دلیل، متخصصان تغذیه بر الگوهای غذایی سالم تمرکز میکنند نه مکملهای تکمادهای.
یکی از الگوهای شناختهشده در این زمینه، رژیم غذایی MIND است که برای کاهش خطر آلزایمر طراحی شده است.
اجزای مهم رژیم MIND
این رژیم شامل مواد غذایی زیر است:
- سبزیجات برگ سبز
- انواع توتها
- غلات کامل
- مغزها و دانهها
- حبوبات
- ماهی و غذاهای دریایی
- مرغ
- روغن زیتون فرابکر
بسیاری از این مواد غذایی بهطور طبیعی حاوی ویتامین ب۳ و سایر ترکیبات مفید برای مغز هستند.
مزیت رویکرد غذایی کلی
به جای تمرکز بر یک مکمل خاص، این الگوهای غذایی:
- التهاب بدن را کاهش میدهند
- از سلولهای عصبی محافظت میکنند
- جریان خون مغز را بهبود میبخشند
- خطر بیماریهای عصبی را در بلندمدت کاهش میدهند
جمعبندی
ترکیب چای سبز و ویتامین ب۳ در مطالعات اولیه آزمایشگاهی نتایج جالبی نشان داده و ممکن است بر تولید انرژی سلولهای مغزی و کاهش آسیبهای مرتبط با آلزایمر تأثیر داشته باشد. با این حال، این یافتهها هنوز در مراحل ابتدایی هستند و برای توصیه مصرف مکملی در انسان کافی نیستند.
چای سبز بهتنهایی میتواند بخشی از یک سبک زندگی سالم باشد، اما مهمترین عامل برای سلامت مغز، یک رژیم غذایی متعادل و الگوهای غذایی سالم مانند رژیم MIND است. در نهایت، ترکیب تغذیه مناسب، فعالیت ذهنی و سبک زندگی سالم بهترین راهکار برای حفظ سلامت مغز در طول زمان محسوب میشود.
- Santana RA, McWhirt JM, Brewer GJ. Treatment of age-related decreases in GTP levels restores endocytosis and autophagy. GeroScience. 2025. doi:10.1007/s11357-025-01786-4
- Shibata S, Noguchi-Shinohara M, Shima A, et al. Green tea consumption and cerebral white matter lesions in community-dwelling older adults without dementia. NPJ Sci Food. 2025;9(1):2. doi:10.1038/s41538-024-00364-w
- UC Irvine. UC Irvine researchers find combination of natural compounds for brain cleaning.
- Ketron GL, Grun F, Grill JD, Feldman HH, Rissman RA, Brewer GJ. Pharmacokinetic and pharmacodynamic assessment of oral nicotinamide in the NEAT clinical trial for early Alzheimer’s disease. Alz Res Therapy. 2025;17(1):59. doi:10.1186/s13195-025-01693-y
- Zhang R, Zhang L, Li Z, et al. Green tea improves cognitive function through reducing AD-pathology and improving anti-oxidative stress capacity in Chinese middle-aged and elderly people. Front Aging Neurosci. 2022;14:919766. doi:10.3389/fnagi.2022.919766
- Shen X, Yang L, Liu YY, Jiang L, Huang JF. Association between dietary niacin intake and cognitive function in the elderly: evidence from NHANES 2011–2014. Food Sci Nutr. 2023;11(8):4651-4664. doi:10.1002/fsn3.3428
- Academy of Dietetics and Nutrition. What is the MIND diet?
- https://www.verywellhealth.com/green-tea-b3-brain-health-11986990
