خطر ابتلا به اچ‌آی‌وی از طریق رابطه جنسی واژینال

رابطه جنسی واژینال یکی از متداول‌ترین راه‌های انتقال ویروس HIV در میان شرکای جنسی است. این نوع رابطه، هرچند که در مقایسه با برخی روش‌های دیگر خطر کمتری دارد، همچنان سلامت هر دو طرف، چه زن و چه مرد، را در صورت عدم استفاده از کاندوم به خطر می‌اندازد. در این میان، زنان در معرض آسیب‌پذیری‌های بیشتری قرار دارند و احتمال ابتلای آن‌ها به HIV از طریق این روش دو برابر مردان است.

توجه به این نکته مهم است که عوامل خطرآفرین متعددی وجود دارند که برخی از آن‌ها میان هر دو شریک جنسی مشترک بوده، در حالی که برخی دیگر مختص مردان یا زنان هستند. این مقاله به بررسی دلایل خطرآفرین بودن رابطه جنسی واژینال برای انتقال HIV در مردان و زنان می‌پردازد و تفاوت‌های آناتومیک، هنجارهای فرهنگی و تأثیر داروهای درمانی را بر این میزان خطر توضیح می‌دهد.

خطر بر اساس نوع فعالیت جنسی

در ایالات متحده، در سال ۲۰۲۲، ۷ درصد از موارد جدید تشخیص HIV مربوط به مردان دگرجنس‌گرا و ۱۵ درصد مربوط به زنان دگرجنس‌گرا بوده است. با این حال، اکثریت مطلق موارد جدید ابتلا در مردانی رخ می‌دهد که با سایر مردان رابطه جنسی دارند (MSM).¹

هنگام بحث در مورد خطر HIV، افراد اغلب انواع رابطه جنسی (واژینال، مقعدی و دهانی) را با هم مقایسه می‌کنند و همچنین به تفاوت بین رابطه جنسی مفعولی (شریک، آلت تناسلی را وارد می‌کند) و رابطه جنسی فاعلی (شما آلت تناسلی را وارد می‌کنید) توجه می‌کنند. بر اساس آمارها، رابطه جنسی مقعدی مفعولی پرخطرترین فعالیت جنسی محسوب می‌شود؛ خطر ابتلا به HIV از طریق این روش بیش از ۱۷ برابر بیشتر از رابطه جنسی واژینال مفعولی است.²

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

بر اساس مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۴، میزان خطر انتقال HIV در هر ۱۰,۰۰۰ بار مواجهه جنسی به شرح زیر است:

رابطه جنسی مقعدی مفعولی: ۱۳۸
رابطه جنسی مقعدی فاعلی: ۱۱
رابطه جنسی واژینال مفعولی: ۸
رابطه جنسی واژینال فاعلی: ۴
رابطه جنسی دهانی (مفعولی یا فاعلی): خطر پایین

آمارها نمی‌توانند تصویر کاملی از وضعیت فردی ارائه دهند. درست است که رابطه جنسی واژینال در مجموع خطر “پایین‌تری” نسبت به رابطه مقعدی دارد، اما این داده‌ها نمی‌توانند بگویند که چگونه خطر ابتلا به HIV ممکن است در میان مردان و زنان درگیر در رابطه واژینال متفاوت باشد. به‌طور کلی، زنان حدود دو برابر بیشتر از مردان در یک عمل دگرجنس‌گرایانه در معرض ابتلا به عفونت HIV قرار دارند.³ به‌این‌ترتیب، احتمال ابتلای یک زن به HIV در اولین مواجهه جنسی با یک مرد، بیشتر از شریک مرد او است. برخی از مردان نیز در مقایسه با دیگران در معرض خطر بیشتری قرار دارند؛ مطالعات نشان می‌دهند که مردان ختنه نشده پس از رابطه جنسی واژینال، در مقایسه با مردان ختنه‌شده، در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به HIV هستند.⁴

عوامل خطر در زنان

خطر ابتلا به HIV از طریق رابطه جنسی واژینال بدون کاندوم در میان زنان به دلایل متعددی بالاتر است که مهم‌ترین آن‌ها تفاوت‌های آناتومیکی بدن زنان با مردان است. به طور طبیعی، سیستم ایمنی بدن ویروس مهاجم را تشخیص داده و به آن پاسخ می‌دهد، اما HIV این کارکرد را معکوس می‌کند. سلول‌های CD4 T که وظیفه خنثی کردن تهدید را دارند، در عوض مورد حمله ویروس قرار می‌گیرند. یکی از عوامل تشدیدکننده این است که سطح بافت‌های واژینال که در معرض تماس قرار می‌گیرند، بسیار بیشتر از سطح مجرای ادرار (پیشابراه) است.

سایر آسیب‌پذیری‌های مرتبط با تفاوت‌های جنسیتی شامل موارد زیر است:

وجود یک عفونت مقاربتی (STI) مانند کلامیدیا یا ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) خطر را افزایش می‌دهد.
زنانی که عفونت مجرای تناسلی دارند، چه ناشی از باکتری، ویروس یا قارچ، در معرض خطر فزاینده HIV قرار می‌گیرند. برخی مطالعات نشان داده‌اند که واژینوز باکتریایی با افزایش خطر ابتلای به HIV در هنگام رابطه محافظت‌نشده با شریک HIV مثبت مرتبط است.⁵
رابطه جنسی بدون کاندوم می‌تواند خطر HIV را در زن افزایش دهد، به‌ویژه اگر مرد مایع منی را در واژن او انزال کند. در این حالت، میزان آلودگی به طول زمان مواجهه و مقدار مایع عفونی بستگی دارد.
زخم‌های باز یا ضایعات ناشی از STIs مانند سیفلیس می‌توانند خطر را در هر دو جنس افزایش دهند، اما در زنان، این زخم‌ها کمتر از آلت تناسلی مردان قابل مشاهده هستند و ممکن است نادیده گرفته شوند.
برخی شواهد نشان می‌دهند که شست‌وشوی واژن (دوش واژینال) می‌تواند فلور باکتریایی “خوب” واژن را تغییر دهد، هرچند که این موضوع هنوز در دست بحث است.
استفاده روزانه از داروی پروفیلاکسی پیش از مواجهه (PrEP) می‌تواند خطر HIV را در شریک جنسی غیرآلوده کاهش دهد.

آسیب‌پذیری‌های اجتماعی نیز می‌توانند زنان را در معرض خطر بیشتری قرار دهند. این عوامل شامل خشونت جنسی در روابط است. در چنین مواردی، توانایی زنان برای محافظت از خود محدود شده و احتمال آسیب‌دیدگی بافت حساس واژن بالاتر می‌رود. فقر، هنجارهای اجتماعی و نابرابری‌های جنسیتی نیز ممکن است به امتیاز مردانه در روابط کمک کنند. سلطه مرد در سایر زمینه‌ها احتمالاً به اتاق خواب نیز گسترش می‌یابد. مجموع این عوامل در نرخ بالاتر ابتلا به HIV در زنان مؤثر است.⁶

عوامل خطر در مردان

با وجود اینکه مردان دگرجنس‌گرا در برابر HIV نسبت به زنان آسیب‌پذیری کمتری دارند، این واقعیت نباید این نکته را کم‌اهمیت جلوه دهد که آن‌ها نیز به‌صورت فردی می‌توانند در معرض خطر بالاتری باشند. به‌عنوان مثال، آلت تناسلی ختنه نشده دارای پوست ختنه‌گاه دست‌نخورده است. این ویژگی می‌تواند به تجمع آسان‌تر باکتری‌ها زیر پوست و ایجاد عفونت منجر شود. در پاسخ به این عفونت، بدن سلول‌هایی به نام سلول‌های لانگرهانس را برای کمک به کنترل باکتری تولید می‌کند.⁷

هنگامی که یک مرد با یک زن HIV مثبت بدون کاندوم رابطه برقرار می‌کند، سلول‌های لانگرهانس که در حالت عادی وظیفه انتقال ویروس برای از بین بردن توسط سلول‌های CD4 T را دارند، ممکن است در مواجهه با HIV، احتمال انتقال ویروس را افزایش دهند. همچنین، وجود STIs و عفونت‌های مجرای تناسلی می‌تواند خطر ابتلا به HIV را در مردان بیشتر کند.⁸

در بسیاری از جوامع، هنجارهای فرهنگی که تعریف‌کننده مردانگی است، ماجراجویی جنسی را تشویق می‌کند. در نتیجه، مردان ممکن است شرکای جنسی بیشتری نسبت به زنان داشته باشند و رفتارهایی را در پیش بگیرند که خطر ابتلا به HIV را افزایش می‌دهد.

آسیب‌پذیری‌های مشترک

برخی آسیب‌پذیری‌ها در مورد ابتلا به HIV، بین مردان و زنان مشترک هستند:

مصرف الکل یا مواد مخدر می‌تواند توانایی هر دو جنس برای انتخاب‌های ایمن را تحت تأثیر قرار دهد. این امر ممکن است منجر به رابطه جنسی بدون کاندوم شود یا توانایی فرد برای پایبندی به برنامه درمانی HIV خود را مختل کند.
اگر شریک جنسی آلوده (چه زن و چه مرد) مقدار بیشتری ویروس HIV در خون (بار ویروسی بالا) داشته باشد، خطر انتقال برای شریک جنسی سالم افزایش می‌یابد.⁹ بار ویروسی بالا در طول عفونت حاد که بلافاصله پس از مواجهه رخ می‌دهد، با افزایش خطر انتقال HIV همراه است.
در مقابل، افرادی که بار ویروسی آن‌ها به قدری پایین است که قابل تشخیص نیست، نمی‌توانند HIV را از طریق رابطه جنسی به شریک خود منتقل کنند.¹⁰

خطر در هر مواجهه و مدیریت مواجهه تصادفی

میزان خطر HIV را می‌توان بر اساس خطر در هر مواجهه اندازه‌گیری کرد. این خطر بر اساس جنسیت، بار ویروسی شریک HIV مثبت و حتی منطقه جغرافیایی متفاوت است.⁹ به‌طور مثال، خطر ابتلا در هر ۱۰,۰۰۰ بار رابطه جنسی واژینال برای زنانی که با مردان رابطه دارند، هشت مورد است، در حالی که این خطر برای مردان چهار مورد در هر ۱۰,۰۰۰ بار است. اگرچه این آمار ممکن است پایین به نظر برسد، اما باید توجه داشت که این ارقام واقعیت این امر را که رابطه جنسی واژینال محافظت‌نشده، حتی برای یک بار، می‌تواند منجر به عفونت HIV شود، منعکس نمی‌کند.

به خاطر داشته باشید که آمار خطر در هر مواجهه، سایر عواملی را که می‌توانند ریسک را افزایش دهند، در نظر نمی‌گیرد. این عوامل شامل:

وجود STI
استفاده از مواد مخدر تزریقی
عفونت زمینه‌ای مانند هپاتیت C

داروهایی به نام پروفیلاکسی پس از مواجهه (PEP) می‌توانند خطر ابتلا به عفونت را در صورت مواجهه احتمالی با HIV به شدت کاهش دهند.¹¹ PEP شامل یک دوره ۲۸ روزه داروهای ضدویروسی است که باید به طور کامل و بدون وقفه مصرف شوند. برای به حداقل رساندن خطر عفونت، مصرف PEP باید در اسرع وقت آغاز شود و این شروع حداکثر می‌تواند تا ۷۲ ساعت پس از مواجهه احتمالی به تعویق بیفتد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: