راشیتیسم (نرمی استخوان)
راشیتیسم یک بیماری است که باعث نرم و ضعیف شدن استخوانهای کودک شما میشود. این نرم شدن استخوانها باعث میشود استخوانها خمیده و تغییر شکل پیدا کنند که اغلب به شکل پاهای پرانتزی نمایان میشود. نرم شدن استخوانها همچنین باعث درد استخوان و شکستگی آسانتر آنها میگردد. علت شایع راشیتیسم، کمبود ویتامین D است. این کمبود زمانی اتفاق میافتد که کودک شما از طریق غذاهایی که میخورد یا نور خورشید، ویتامین D کافی دریافت نکند.
راشیتیسم چیست؟
علائم راشیتیسم شامل پاهای پرانتزی و مشکلات دیگر در رشد استخوانها مانند انحنا در ستون فقرات یا شکل غیرطبیعی سر است. این بیماری موجب نرم شدن و تضعیف استخوانهای کودک شده و باعث میشود استخوانها به راحتی خم شوند، تغییر شکل دهند و احتمال شکستگی آنها بیشتر شود. ویتامین D نقش کلیدی در جذب کلسیم و فسفر دارد که این مواد معدنی برای ساخت استخوانهای سخت و سالم ضروری هستند.
منابع ویتامین D
کودک شما میتواند ویتامین D را از دو منبع دریافت کند: نور خورشید و غذا. پوست کودک در واکنش به تابش نور خورشید، ویتامین D تولید میکند. اما افراد زیادی، به خصوص کسانی که در مناطق شمالی زندگی میکنند، از این طریق ویتامین D کافی دریافت نمیکنند. برخی غذاها مانند انواع خاصی از ماهیهای چرب و روغنهای ماهی به طور طبیعی ویتامین D دارند، اما تعداد این غذاها کم است. بنابراین بیشتر افراد در آمریکا ویتامین D خود را از غذاهای غنی شده مانند شیر، شیرخشک، غلات و آب پرتقال دریافت میکنند.
اهمیت درمان
راشیتیسم بیماری نادری است اما قابل درمان است. اگر نگران میزان دریافت ویتامین D کودک خود هستید، حتماً با پزشک کودکتان مشورت کنید. درمان زودهنگام میتواند از عوارض جدی و مشکلات بلندمدت جلوگیری کند.
علائم و علل راشیتیسم
راشیتیسم باعث نرم شدن و تضعیف استخوانهای کودک شده و این تغییرات منجر به خمیدگی و بدشکلی آنها میشود. شایعترین علامت راشیتیسم، پاهای پرانتزی است. سایر علائم ممکن است شامل درد استخوان، مشکلات دندانی مانند پوسیدگی، تأخیر در رشد، ضعف عضلانی، تشنج، تورم در انتهای دندهها، انحنای غیرطبیعی ستون فقرات یا شکل غیرمعمول جمجمه، کاهش تون عضلانی و گشاد شدن زانوها، مچها یا مچدستها در کودکان باشد.
علل اصلی راشیتیسم
کمبود ویتامین D شایعترین علت راشیتیسم است که به آن راشیتیسم تغذیهای گفته میشود. کودک شما برای جذب کلسیم و فسفر به ویتامین D نیاز دارد. اگر کودک شما به دلایلی مانند تحمل نداشتن لاکتوز، رژیم گیاهخواری، تغذیه انحصاری با شیر مادر یا بیماریهایی مثل کرون، سلیاک یا کولیت اولسراتیو که جذب ویتامین D را مختل میکنند، دچار کمبود ویتامین D شود، ممکن است به راشیتیسم مبتلا شود.
عوامل ژنتیکی و بیماریهای زمینهای
اگرچه نادر است، برخی بیماریهای ژنتیکی میتوانند در جذب فسفر یا ویتامین D اختلال ایجاد کنند. همچنین بیماریهای کبد، کلیه، روده و ریه میتوانند باعث کمبود ویتامین D و در نتیجه راشیتیسم شوند. این عوامل نشان میدهد که علاوه بر کمبود تغذیهای، بیماریهای پیچیدهتر هم میتوانند نقش داشته باشند.
عوامل خطر
هر کودکی میتواند راشیتیسم تغذیهای بگیرد، اما برخی گروهها در خطر بیشتری هستند. نوزادانی که فقط با شیر مادر تغذیه میشوند (بخصوص بیش از ۶ ماه)، نوزادان و کودکان بین ۶ تا ۲۴ ماه، نوزادان نارس، کودکان با پوست تیره که جذب ویتامین D از نور خورشید در آنها کندتر است و کودکانی که زمان کمی را در معرض نور مستقیم خورشید میگذرانند، بیشتر در معرض این بیماری هستند.
عوارض راشیتیسم
اگر راشیتیسم درمان نشود، ممکن است باعث مشکلات بلندمدت شود که رشد طبیعی استخوانها را مختل میکند. عوارض ممکن شامل شکستگی استخوان، درد مزمن و بدشکلیهای اسکلتی است که کیفیت زندگی کودک را تحت تاثیر قرار میدهد.
تشخیص و آزمایشها
پزشک کودک شما ابتدا در مورد سابقه خانوادگی و علائم فرزندتان سوال میکند و معاینه فیزیکی انجام میدهد. برای تایید تشخیص، احتمالاً آزمایشهای تصویربرداری مانند رادیوگرافی و آزمایشهای خونی و ادراری درخواست خواهد شد که میتواند میزان ویتامین D، کلسیم و فسفر را مشخص کند.
مدیریت و درمان راشیتیسم
بیشتر موارد راشیتیسم ناشی از کمبود ویتامین D است. درمان شامل افزایش مصرف ویتامین D و کلسیم از طریق غذاهای غنی مانند شیر، غلات و ماهیهای چرب است. پزشک ممکن است مکملهای ویتامین D و کلسیم روزانه نیز تجویز کند تا کمبود سریعتر جبران شود.
نور خورشید
از آنجا که پوست کودک میتواند با تماس با نور خورشید ویتامین D تولید کند، پزشک معمولاً توصیه میکند کودک زمان مناسبی را در فضای باز و در معرض نور خورشید بگذراند. این روش طبیعی و موثر برای افزایش ویتامین D است ولی میزان آن بستگی به محل جغرافیایی، رنگ پوست و استفاده از کرم ضدآفتاب دارد.
بریس و جراحی
معمولاً استخوانهای کودک به تدریج و با درمان به حالت طبیعی برمیگردند، اما گاهی اوقات استفاده از بریس برای تصحیح خمیدگیها لازم است. در موارد شدیدتر، ممکن است جراحی برای اصلاح تغییر شکل استخوانها پیشنهاد شود.
حالات خاص
اگر راشیتیسم ناشی از بیماری ژنتیکی یا شرایط خاص پزشکی باشد، پزشک ممکن است شما را به متخصص ارجاع دهد تا درمانهای تخصصیتر انجام شود.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
اگر کودک شما بیماری دارد که جذب ویتامین D را مختل میکند، یا علائم راشیتیسم مانند گشاد شدن مچها یا خمیدگی پاها را مشاهده کردید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام و درمان به موقع اهمیت زیادی دارد.
پیشگیری از راشیتیسم
راشیتیسم تغذیهای قابل پیشگیری است. اگر کودک شما فقط با شیر مادر تغذیه میشود، باید روزانه قطره ویتامین D به او داده شود زیرا شیر مادر به تنهایی ویتامین D کافی ندارد. معمولاً نوزادان به ۴۰۰ واحد بینالمللی ویتامین D۳ نیاز دارند، که بهتر است با مشورت پزشک تعیین شود.
تغذیه مناسب و نور خورشید
برای کودکان بزرگتر، خوردن غذاهای غنی از ویتامین D مانند ماهیهای چرب (مثل سالمون و قزلآلا) و مصرف مواد غذایی غنی شده مانند شیر، آب پرتقال و غلات به پیشگیری کمک میکند. همچنین زمان مناسب در معرض نور خورشید بودن برای تولید طبیعی ویتامین D بسیار مفید است، اگرچه عوامل جغرافیایی و رنگ پوست در این مورد مؤثر هستند.
موارد ژنتیکی
راشیتیسم ناشی از اختلالات ژنتیکی قابل پیشگیری نیست. اگر باردار هستید یا قصد بارداری دارید، مشورت با مشاور ژنتیک و انجام آزمایشهای لازم میتواند به شناسایی و مدیریت بهتر شرایط کمک کند.
آینده بیماری و پیشآگهی
درمان راشیتیسم تغذیهای معمولاً طی چند هفته تا چند ماه نتیجه میدهد و علائم مانند درد استخوان و ضعف عضلات بهبود مییابد. کمبود ویتامین D معمولاً ظرف ۶ تا ۸ هفته برطرف میشود، اما اصلاح کامل خمیدگیها ممکن است ماهها طول بکشد و در برخی موارد نیاز به بریس یا جراحی دارد.
راشیتیسم ناشی از بیماریهای دیگر
اگر راشیتیسم به دلیل بیماری زمینهای غیرتغذیهای باشد، کمبود ویتامین D قابل درمان است اما بیماری اصلی ممکن است مادامالعمر باشد. پزشک و متخصصان میتوانند به شما کمک کنند تا شرایط را مدیریت کنید و کیفیت زندگی کودک را بهبود بخشید.
پیشآگهی کلی
برای کودکان مبتلا به راشیتیسم تغذیهای، پیشآگهی عموماً خوب است و با درمان کامل بهبود مییابند. آنها میتوانند به بزرگسالی سالم و بدون عوارض رشد کنند. در موارد دیگر، بسته به بیماری زمینهای، ممکن است نیاز به مراقبتهای بلندمدت باشد اما اکثر کودکان میتوانند زندگی سالم و کامل داشته باشند.
سؤالات متداول
فرق راشیتیسم و استئومالاسی چیست؟
استئومالاسی همان راشیتیسم در بزرگسالان است. کمبود ویتامین D شایعترین علت هر دو است. راشیتیسم باعث اختلال در رشد استخوانهای کودک میشود و به شکل پاهای پرانتزی ظاهر میگردد. در بزرگسالان، استخوانها رشدشان کامل شده و این علامت وجود ندارد، اما درد استخوان و شکنندگی آنها دیده میشود.
یادداشتی از کلینیک کلیولند
اگر متوجه خمیدگی پاهای کودک یا گشاد شدن مچها شدید، وقت ملاقات با پزشک کودک را تعیین کنید. این علائم میتواند نشانه راشیتیسم باشد. هرچند این موضوع ممکن است نگرانکننده باشد، اما بیماری قابل درمان و قابل بهبودی است. همچنین، از پزشک فرزندتان درباره گروههای حمایتی کودکان مبتلا به راشیتیسم سوال کنید. ارتباط با کسانی که تجربه مشابه دارند، میتواند به شما و کودک کمک کند از نظر عاطفی و روانی بهتر کنار بیایید و روشهای بهتری برای مدیریت بیماری یاد بگیرید.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
