شکستگی‌ها (Fragility Fractures) به شکستگی‌هایی اطلاق می‌شود که در نتیجه اعمال نیروهای مکانیکی ایجاد می‌شوند که به طور معمول منجر به شکستگی نمی‌گردند. این نوع شکستگی‌ها که به عنوان تروما با سطح پایین یا انرژی کم شناخته می‌شوند، از دیدگاه سازمان بهداشت جهانی (WHO) معادل نیروی حاصل از سقوط از ارتفاع ایستاده یا کمتر از آن تعریف شده است¹. این شکستگی‌ها مسئول عوارض و مرگ و میر قابل توجهی هستند و پیشگیری و مدیریت آن‌ها نیازمند همکاری چند رشته‌ای متخصصان است. شکستگی‌های مهره‌ای حتی ممکن است بدون زمین خوردن رخ دهند و توجه ویژه پزشکی را می‌طلبند.
شکستگی چیست؟
شکستگی، شکستگی‌ای است که در اثر نیروهای مکانیکی‌ای ایجاد می‌شود که به طور عادی باعث شکستگی نمی‌شوند. معیار این آسیب، ترومای کم‌انرژی است که معادل سقوط از ارتفاعی برابر یا کمتر از قد ایستاده است¹. با این حال، شکستگی‌های مهره‌ای (ستون فقرات) می‌توانند بدون هیچ‌گونه سقوط یا آسیب ظاهری رخ دهند.
شکستگی استئوپروتیک یک نوع شکستگی است که در نتیجه پوکی استخوان (استئوپروز) ایجاد می‌شود. پوکی استخوان یک عامل خطر عمده برای شکستگی‌ها است، اما عوامل دیگری نیز وجود دارند که بر استحکام استخوان تأثیر می‌گذارند. این عوامل شامل افزایش سن، سایر شرایط مؤثر بر استحکام استخوان مانند آکرومگالی یا استئوژنز ایمپرفکتا (استخوان‌زایی ناقص) و همچنین پیش‌زمینه‌ای برای افتادن به دلیل از دست دادن تعادل یا ضعف عضلانی هستند.
پوکی استخوان بر اساس کاهش تراکم مواد معدنی استخوان (BMD) که با جذب‌سنجی اشعه ایکس دوگانه (DXA) اندازه‌گیری می‌شود، تعریف می‌گردد. با این حال، به دلیل حساسیت پایین این معیار، بیشتر شکستگی‌های استئوپروتیک در افرادی رخ می‌دهند که بر اساس تعریف T-score مبتلا به پوکی استخوان نیستند². این امر نشان می‌دهد که عوامل دیگری علاوه بر تراکم استخوان در خطر شکستگی نقش دارند.
شکستگی‌ها چقدر شایع هستند؟
شکستگی‌ها شیوع بالایی در میان جمعیت بزرگسال دارند. تقریباً از هر ۲ زن بزرگسال، ۱ نفر و از هر ۵ مرد بزرگسال، ۱ نفر در طول زندگی خود یک یا چند شکستگی را تجربه خواهند کرد². این شکستگی‌ها ناشی از ترومای کم‌انرژی هستند که معادل سقوط از ارتفاع ایستاده یا کمتر است و نیاز به توجه فوری پزشکی دارند.
محل‌های شایع شکستگی شامل مهره‌های ستون فقرات، لگن (هیپ)، انتهای استخوان رادیوس (مچ دست)، قسمت پروگزیمال استخوان بازو (شانه) و لگن خاصره هستند. در بریتانیا، شیوع T-Score تراکم مواد معدنی گردن فمور (استخوان ران) کمتر از یا مساوی ۲.۵-، در افراد ۵۰ سال و بالاتر، ۶.۸ درصد در مردان و ۲۱.۸ درصد در زنان است. با این وجود، اکثر افرادی که دچار شکستگی می‌شوند، T-Score گردن فمور بالاتر از ۲.۵- دارند که نشان‌دهنده سهم عوامل متعدد دیگر در خطر شکستگی است.
در حال حاضر در بریتانیا، سالانه تقریباً ۵۴۹,۰۰۰ شکستگی جدید رخ می‌دهد. این آمار شامل ۱۰۵,۰۰۰ شکستگی لگن، ۸۶,۰۰۰ شکستگی مهره‌ای و ۳۵۸,۰۰۰ شکستگی دیگر (لگن، دنده‌ها، بازو، ساعد، درشت‌نی، نازک‌نی، ترقوه، کتف، جناغ سینه و سایر شکستگی‌های فمور) است³. ۳۳ درصد از این شکستگی‌ها در مردان رخ می‌دهد که نشان‌دهنده اهمیت این موضوع در هر دو جنس است.
علل شکستگی‌ها
شکستگی‌ها ممکن است ناشی از زمین خوردن‌های جزئی یا ضربه‌های کوچک باشند که در حالت عادی منجر به آسیب جدی نمی‌شوند. شکستگی‌های مهره‌ای اغلب بدون افتادن ایجاد می‌شوند و می‌توانند پس از فعالیت‌های عادی مانند خم شدن، بلند کردن اجسام یا حتی عطسه کردن رخ دهند. این مسئله تشخیص زودهنگام را دشوارتر می‌سازد.
عوامل خطر
برای ارزیابی خطر شکستگی، شناسایی گروه‌های پرخطر بسیار حیاتی است³. این گروه‌ها باید شامل تمام زنان ۶۵ سال و بالاتر، و تمام مردان ۷۵ سال و بالاتر باشند. همچنین، تمام زنان ۵۰ تا ۶۴ سال و مردان ۵۰ تا ۷۴ سال که دارای هر یک از عوامل خطر زیر هستند، در گروه پرخطر قرار می‌گیرند:
- سابقه شکستگی استئوپروتیک قبلی
- مصرف فعلی یا اخیر کورتیکواستروئیدهای خوراکی به صورت مکرر
- سابقه افتادن
- شاخص توده بدنی پایین (کمتر از ۱۸.۵ کیلوگرم بر متر مربع)
- سیگار کشیدن
- مصرف الکل بیش از ۱۴ واحد در هفته
عوامل خطر ثانویه نیز شامل بیماری‌هایی است که به طور مستقیم بر تراکم استخوان تأثیر می‌گذارند. این موارد عبارت‌اند از: کم‌کاری غدد جنسی در هر دو جنس، بیماری‌های غدد درون‌ریز مانند دیابت شیرین و پرکاری تیروئید، شرایط مرتبط با سوء جذب مانند بیماری التهابی روده و آرتریت روماتوئید. همچنین، کم‌تحرکی و مصرف برخی داروها نیز در این افزایش خطر نقش دارند.
علائم شکستگی‌ها
شایع‌ترین محل‌های شکستگی شامل مهره‌ها، لگن (انتهای پروگزیمال فمور) و مچ دست (انتهای دیستال رادیوس) هستند¹. بروز این شکستگی‌ها معمولاً با درد حاد پس از یک آسیب، در بخش اورژانس گزارش می‌شود. با این حال، شکستگی‌های فشاری مهره‌ها ممکن است به عنوان یک تشدید درد مزمن کمر تشخیص داده نشوند و تا دو سوم از این شکستگی‌های مهره‌ای در زمان وقوع، ناشناخته باقی می‌مانند⁴.
پس از شکستگی، تحرک و استقلال فرد می‌تواند تحت تأثیر قرار گیرد که در برخی موارد منجر به تغییرات شدید زندگی می‌شود. این شرایط پتانسیل کاهش اعتماد به نفس، اضطراب، افسردگی و کاهش کیفیت زندگی را افزایش می‌دهد. شکستگی‌های فشاری مهره‌ها می‌توانند منجر به درد، از دست دادن ارتفاع قد، مشکلات تنفسی، کاهش تحرک و علائم گوارشی شوند⁵.
درمان شکستگی‌ها
مدیریت شکستگی‌ها نیازمند همکاری و مراقبت چند رشته‌ای است⁶. مدیریت آسیب حاد ممکن است نیاز به مداخله ارتوپدی داشته باشد، اما افراد مسن و شکننده ممکن است به مراقبت‌های پزشکی پس از جراحی، فیزیوتراپی و کاردرمانی نیاز داشته باشند. پزشکان عمومی نقشی حیاتی در تشخیص شکستگی‌ها و مدیریت پیشگیری ثانویه دارند.
اجزای مدیریت
مدیریت آسیب حاد شامل تسکین درد، مدیریت بیماری‌های مزمن مرتبط، مدیریت مایعات و تثبیت شکستگی است. تصمیمات جراحی باید با در نظر گرفتن بیماری‌های همراه و وضعیت قبل از شکستگی اتخاذ شوند. برای شکستگی‌های مهره‌ای، در بیشتر موارد مدیریت با تسکین درد و فیزیوتراپی انجام می‌شود، اما گزینه‌های جراحی مانند ورتبروپلاستی برای کسانی که به درمان محافظه‌کارانه پاسخ نمی‌دهند، در دسترس است⁵.
ارزیابی توسط متخصص سالمندان (Geriatrician) برای افراد مسن بستری شده با شکستگی، توصیه می‌شود تا عوارض و مرگ و میر مرتبط با آسیب کاهش یابد. این مراقبت‌های پس از عمل شامل کنترل درد، پیشگیری از عفونت، پایش عملکرد شناختی و تغذیه، و بسیج زودهنگام بیمار است.
ارزیابی خطر شکستگی‌های آتی
این ارزیابی شامل بررسی عوامل خطر و در نظر گرفتن اسکن DXA در صورت لزوم است. برای ارزیابی خطر شکستگی و تصمیم‌گیری در مورد مدیریت، ابزارهایی مانند FRAX® و QFracture® می‌توانند مفید باشند⁹. دستورالعمل‌های بریتانیا در مورد لزوم انجام DXA پس از شکستگی تفاوت دارند؛ برای مثال، NICE توصیه می‌کند که برای افراد بالای ۷۵ سال با سابقه شکستگی، می‌توان پوکی استخوان را فرض کرد و درمان را آغاز نمود¹.
درمان تراکم استخوان پایین
اطمینان از مصرف کافی کلسیم و وضعیت مناسب ویتامین D ضروری است و در صورت لزوم مکمل تجویز می‌شود. در افراد مسنی که خانه‌نشین هستند یا در خانه سالمندان زندگی می‌کنند، ممکن است نیاز به مکمل ویتامین D فرض شود. اگر خطر شکستگی آتی بالا باشد، درمان با هدف بهبود تراکم استخوان مانند بیسفوسفونات‌ها (آلندرونات، ریزدرونات) یا دنوزوماب در نظر گرفته می‌شود². گزینه‌های درمانی تخصصی‌تر مانند تری‌پاراتاید و استرونتیوم رانلات نیز وجود دارند.
پیش‌آگهی (Prognosis)
پیش‌آگهی فردی بسته به سن، بیماری‌های همراه، محل شکستگی و سایر عوامل خطر متفاوت است². شکستگی‌ها بار سنگینی را از نظر بهداشتی و اقتصادی در سطح جهانی تحمیل می‌کنند. تخمین زده می‌شود که ۵۰ درصد از کسانی که دچار شکستگی لگن می‌شوند، نمی‌توانند پس از آن به طور مستقل زندگی کنند و ۲۰ درصد در عرض یک سال پس از حادثه فوت می‌کنند³. شکستگی‌های مهره‌ای نیز می‌توانند باعث درد و ناتوانی طولانی‌مدت و کاهش امید به زندگی شوند.
پیشگیری از شکستگی‌ها
پیشگیری از شکستگی شامل توصیه‌های مربوط به سبک زندگی و مداخلات دارویی برای افراد پرخطر است³.
توصیه‌های سبک زندگی:
- ورزش منظم: پیاده‌روی، تمرینات قدرتی برای گروه‌های عضلانی مختلف (لگن، مچ دست، ستون فقرات) و ترکیبی از تمرینات تعادلی و انعطاف‌پذیری توصیه می‌شود.
- تغذیه متعادل: رژیم غذایی متعادل برای بهبود سلامت استخوان ضروری است.
- ترک سیگار: در صورت سیگار کشیدن، باید آن را متوقف کرد.
- مصرف الکل در حد توصیه شده: الکل باید فقط در محدوده‌های توصیه شده مصرف شود.
مداخلات درمانی و پایش:
برای افرادی که خطر شکستگی آن‌ها بالاتر از آستانه توصیه شده است، انجام اسکن DXA پیشنهاد می‌شود³. اگر T-score کمتر یا مساوی ۲.۵- باشد، درمان با داروهای محافظ استخوان توصیه می‌گردد. اگر خطر پایین‌تر از آستانه باشد، درمان دارویی ارائه نمی‌شود، اما توصیه‌های سبک زندگی و پیگیری در بازه زمانی ۵ سال انجام می‌شود. تجویز مکمل‌های کلسیم و ویتامین D نیز بر اساس میزان دریافت کلسیم در رژیم غذایی و میزان مواجهه با نور خورشید تعیین می‌شود.
سؤالات متداول
چگونه می‌توان از شکستگی‌ها در سنین بالا پیشگیری کرد؟
آیا تمام شکستگی‌های ناشی از زمین خوردن، شکستگی‌های معمولی محسوب می‌شوند؟
خیر، شکستگی‌هایی که در نتیجه سقوط از ارتفاع ایستاده یا کمتر از آن رخ می‌دهند (که به عنوان ترومای کم‌انرژی شناخته می‌شوند) به عنوان شکستگی‌های ناشی از شکنندگی طبقه‌بندی می‌شوند. این نوع شکستگی‌ها معمولاً نشان‌دهنده ضعیف بودن استخوان و پوکی استخوان هستند و باید جدی گرفته شوند.
چه عواملی خطر شکستگی‌های مهره‌ای را افزایش می‌دهند؟
شکستگی‌های مهره‌ای اغلب بدون سقوط، و در نتیجه فعالیت‌های روزمره مانند خم شدن، بلند کردن اجسام یا حتی سرفه شدید رخ می‌دهند. عواملی مانند پوکی استخوان، افزایش سن، و مصرف برخی داروها به ویژه کورتیکواستروئیدهای خوراکی، ریسک این نوع شکستگی‌ها را به شدت افزایش می‌دهند.
چه داروهایی برای درمان پوکی استخوان و کاهش خطر شکستگی تجویز می‌شوند؟
برای درمان تراکم استخوان پایین و کاهش خطر شکستگی، داروهایی مانند بیسفوسفونات‌ها (آلندرونات، ریزدرونات) به صورت خوراکی یا وریدی، و دنوزوماب به صورت تزریقی تجویز می‌شوند. در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است داروهای تخصصی مانند تری‌پاراتاید را در نظر بگیرد.
تأثیر شکستگی لگن بر استقلال فرد چیست؟
شکستگی لگن یکی از جدی‌ترین انواع شکستگی است. تخمین زده می‌شود که ۵۰ درصد از افرادی که دچار شکستگی لگن می‌شوند، دیگر نمی‌توانند به طور مستقل مانند قبل زندگی کنند و نیاز به مراقبت طولانی‌مدت پیدا می‌کنند. همچنین این شکستگی با افزایش خطر مرگ و میر در یک سال پس از حادثه همراه است.
نتیجه‌گیری
شکستگی‌ها که در اثر ترومای کم‌انرژی ایجاد می‌شوند، یک مشکل عمده بهداشتی هستند که عوارض و پیامدهای جدی برای سلامتی و استقلال افراد دارند. پوکی استخوان عامل خطر اصلی است، اما عوامل دیگری چون سن بالا، بیماری‌های مزمن و مصرف برخی داروها نیز در ایجاد آن نقش دارند. مدیریت این آسیب‌ها نیازمند همکاری چند رشته‌ای است که شامل درمان حاد شکستگی و پس از آن، ارزیابی خطر شکستگی‌های آتی و درمان پوکی استخوان برای پیشگیری ثانویه می‌باشد. اصلاح سبک زندگی، از جمله ورزش منظم و تغذیه مناسب، ابزارهای کلیدی برای پیشگیری از این شکستگی‌ها به شمار می‌روند.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
