افزایش فوری فشار خون
فشار خون که هنگام ایستادن از حالت نشسته یا درازکش کاهش مییابد، به آن افت فشار خون وضعیتی یا ارتواستاتیک گفته میشود. روشهایی که میتوانند بلافاصله کمک کنند عبارتند از: انجام مانورهای مقابلهای مانند مشت کردن دست، روی هم گذاشتن پاها یا انقباض عضلات باسن که باعث بهبود جریان خون و افزایش فشار خون میشوند. این مانورها بهصورت فیزیولوژیکی موجب افزایش بازگشت وریدی و بهبود پمپاژ قلب میشوند، بنابراین فشار خون را افزایش میدهند و از بروز سرگیجه جلوگیری میکنند.
نوشیدن یک فنجان قهوه نیز میتواند فشار خون را سریعاً بالا ببرد. نوشیدنیهای کافئیندار مانند قهوه، چای، نوشابه و نوشیدنیهای انرژیزا باعث افزایش سریع فشار خون میشوند که معمولاً طی چند ساعت به سطح تعادل بازمیگردد. اثر کافئین روی سیستم عصبی مرکزی سبب تحریک ترشح آدرنالین شده که عروق را منقبض کرده و در نتیجه فشار خون افزایش مییابد.
juanma hache / Getty Images
افزایش طولانیمدت فشار خون
راهکارهای زیر به هفت روش برای افزایش فشار خون کمک میکنند که اغلب تأثیرات نسبتاً سریعی دارند.
1. افزایش مصرف مایعات
نوشیدن آب پیش از وعدههای غذایی میتواند از کاهش فشار خون پس از غذا جلوگیری کند. نوشیدن ۳۵۰ تا ۵۳۰ میلیلیتر آب تقریباً ۱۵ دقیقه قبل از غذا باعث حفظ حجم خون و پیشگیری از افت فشار خون میشود.
مصرف مایعات به طور منظم در طول روز نیز بسیار مهم است؛ زیرا کمآبی بدن گاهی منجر به کاهش حجم خون و در نتیجه افت فشار خون میشود. توصیه میشود روزانه ۶ تا ۸ لیوان آب یا نوشیدنیهای کم کالری مصرف شود مگر اینکه پزشک محدودیت مایعات تجویز کرده باشد. حفظ هیدراتاسیون مناسب به بهبود عملکرد سیستم گردش خون کمک میکند و فشار خون را در سطح مطلوب نگه میدارد.
2. خوردن وعدههای غذایی کوچک و مکرر
مصرف وعدههای غذایی کوچکتر به کاهش احتمال افت فشار خون بعد از غذا کمک میکند. بهتر است تعداد وعدههای غذایی روزانه از سه به شش یا هفت وعده کوچک افزایش یابد تا تغییرات ناگهانی فشار خون کاهش یابد.
استراحت کردن بعد از غذا نیز توصیه میشود، چون فشار خون معمولاً نیم ساعت تا یک ساعت پس از خوردن غذا به پایینترین حد میرسد. در این زمان نشستن یا دراز کشیدن و سپس بلند شدن آرام و با حمایت میتواند از سرگیجه جلوگیری کند. این کار به بدن فرصت میدهد تا به آرامی به تعادل فشار خون برسد.
3. افزایش مصرف نمک
افزودن مقداری نمک بیشتر به رژیم غذایی میتواند به افزایش فشار خون کمک کند. سدیم باعث افزایش حجم مایعات بدن و در نتیجه فشار خون میشود؛ زیرا سدیم با جذب آب در کلیهها، حجم خون را افزایش میدهد.
با این حال، مصرف نمک اضافه ممکن است برای افرادی که مشکلات قلبی یا کلیوی دارند مضر باشد؛ بنابراین پیش از افزایش مصرف نمک، مشورت با پزشک ضروری است تا از ایمنی این اقدام اطمینان حاصل شود. تنظیم میزان نمک باید با توجه به وضعیت کلی سلامتی فرد صورت گیرد.
4. ورزش بیشتر و کمتر نشستن
اجتناب از ایستادن یا نشستن طولانیمدت در یک حالت مهم است؛ زیرا عدم فعالیت بدنی میتواند علائم افت فشار خون را تشدید کند. تقویت سلامت قلب و عروق با ورزشهایی مانند پیادهروی، شنا یا تمرینات سبک مقاومتی به تنظیم فشار خون کمک میکند.
فعالیت بدنی منظم باعث بهبود عملکرد سیستم گردش خون و افزایش انعطافپذیری عروق میشود که این موارد فشار خون را در محدوده طبیعی حفظ میکنند و از بروز افت ناگهانی جلوگیری میکنند.
5. پوشیدن جورابهای فشاری
جورابهای فشاری به حرکت خون از پاها به سمت بالا کمک میکنند و اثر نیروی جاذبه را کاهش میدهند و در نتیجه جریان خون را افزایش میدهند. این نوع جورابها میتوانند به کاهش علائم افت فشار خون کمک کنند ولی درمان قطعی نیستند.
هنگام انتخاب جوراب، به پارچههای نرم و تنفسپذیر و فشار مناسب توجه کنید. جورابهای فشاری در طولهای مختلفی عرضه میشوند، از میانه ساق پا تا بالای ران. استفاده صحیح از این جورابها اهمیت زیادی دارد، چون جورابهای خیلی تنگ میتوانند باعث آسیب پوست یا اعصاب شوند.
6. بالا بردن سر هنگام دراز کشیدن
اگر هنگام بیدار شدن صبح دچار سرگیجه میشوید، میتوانید سر تخت را بلند کنید یا از بالشتک شیبدار هنگام خواب استفاده کنید. این کار به بهبود بازگشت خون به قلب و مغز کمک میکند و فشار خون را تثبیت میکند.
7. درمان بیماریهای زمینهای
افت فشار خون میتواند علل زمینهای مختلفی داشته باشد، از جمله: ناکافی بودن عملکرد غدد فوق کلیوی، کمخونی و کمبودهای تغذیهای مثل فولات و ویتامین B12، بیماریهای قلبی، دیابت یا کاهش قند خون، و بیماری پارکینسون.
اگر علائم افت فشار خون دارید، باید توسط پزشک معاینه و ارزیابی شوید تا علت دقیق مشخص و درمان مناسب انجام شود. شناسایی و مدیریت عوامل زمینهای اهمیت زیادی در کنترل فشار خون پایین دارد.
علائم افت فشار خون
افت فشار خون همیشه باعث ایجاد علائم نمیشود؛ اما افت ناگهانی آن میتواند باعث بروز مواردی مانند: سرگیجه و احساس سبکی سر، تنفس سریع و سطحی، حالت تهوع و استفراغ، تاری دید، تشنگی، ضعف و خستگی، و مشکل در تمرکز شود.
وقتی این علائم رخ دادند، بهتر است به آرامی بنشینید و سر را بین پاها قرار دهید یا دراز کشیده و پاها را بالاتر از سطح قلب قرار دهید. همچنین نوشیدن قهوه یا آب به سرعت میتواند به بهبود وضعیت کمک کند.
درمان پزشکی برای افت فشار خون
اکثر افراد برای افزایش فشار خون به دارو نیاز ندارند و تغییرات سبک زندگی و درمان علل زمینهای کفایت میکند. پزشک ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:
بررسی داروهای مصرفی که ممکن است فشار خون را کاهش دهند، مانند برخی داروهای مخدر و ضدافسردگیها و در صورت نیاز تغییر یا تنظیم داروها.
تجویز داروهایی مانند فلورینف (فلو درو کورتیزون) که باعث حفظ آب در کلیهها و افزایش حجم خون میشود، و میدودرین که با تنگ کردن عروق، فشار خون را بالا میبرد.
چه غذاهایی فشار خون را افزایش میدهند؟
کربوهیدراتهای سریعالهضم مانند نان سفید، برنج سفید، سیبزمینی و نوشیدنیهای شیرین میتوانند باعث کاهش فشار خون شوند. بهتر است این کربوهیدراتها با مواد غذایی دیر هضمتر مانند غلات کامل، حبوبات، پروتئین و روغنهای سالم جایگزین شوند تا به حفظ فشار خون کمک کنند.
کمبود ویتامین B12 و فولات میتواند باعث کمخونی و در نتیجه افت فشار خون شود. منابع غذایی ویتامین B12 شامل ماهی، گوشت، مرغ، تخممرغ، محصولات لبنی و غلات غنیشده است.
مواد غذایی حاوی فولات شامل اسفناج، مارچوبه، کلم بروکسل، جگر، گوشت، مرغ، میوهها و آبمیوهها، مغزها، حبوبات، ماهی، تخممرغ، لبنیات و غلات هستند.
چه فشار خونی خطرناک است؟
عدد مشخصی برای تعیین فشار خون بسیار پایین روزانه وجود ندارد؛ اما فشار خون خیلی پایین میتواند مانع رسیدن اکسیژن به اندامهای حیاتی شود.
این حالت ممکن است ناشی از مشکلات جدی مانند خونریزی یا بیماری قلبی باشد و میتواند منجر به شوک، شرایط اضطراری و تهدیدکننده زندگی شود.
علائم شوک
شوک همیشه اورژانسی پزشکی است و در صورت داشتن هر یک از علائم زیر باید فوراً با اورژانس تماس گرفت: پوست سرد و عرقکرده، تنفس سریع، نبض ضعیف یا سریع، کبودی پوست، گیجی و از دست دادن هوشیاری.
اندازهگیری فشار خون در خانه
برای اندازهگیری فشار خون در خانه، استفاده از دستگاه خودکار بازویی توصیه میشود. حتماً باید دستگاه تأیید شده و کاف اندازه مناسبی داشته باشد. چند نکته مهم عبارتند از:
اندازهگیری فشار خون را هر روز در ساعت مشخصی انجام دهید. نیم ساعت قبل از اندازهگیری از استعمال دخانیات، مصرف کافئین و ورزش خودداری کنید و پنج دقیقه آرام بنشینید.
در هنگام اندازهگیری، پشت صاف، پاها روی زمین و بدون ضربدری بودن، بازو روی سطح صاف و در سطح قلب قرار گیرد. پایین کاف بالاتر از خم آرنج قرار گیرد و روی لباس نباشد.
هر بار اندازهگیری فقط فشار خون آن لحظه را نشان میدهد؛ ثبت روزانه نتایج برای درک بهتر وضعیت طبیعی شما مهم است. در صورت داشتن چندین اندازهگیری خارج از محدوده، پزشک را مطلع کنید.
درک اعداد فشار خون
عدد بالایی (سیستولیک) فشار وارد شده توسط خون بر دیواره رگها هنگام ضربان قلب را نشان میدهد. عدد پایینی (دیاستولیک) فشار خون بین ضربانها است. فشار خون کمتر از ۹۰ روی ۶۰ میلیمتر جیوه، پایین محسوب میشود.
دستهبندی فشار خون بزرگسالان به شرح زیر است:
- طبیعی: کمتر از ۱۲۰ و کمتر از ۸۰
- بالا رفته: ۱۲۱ تا ۱۲۹ و کمتر از ۸۰
- فشار خون بالا، مرحله ۱: ۱۳۰ تا ۱۳۹ یا ۸۰ تا ۸۹
فشار خون بالا، مرحله ۲: ۱۴۰ یا بالاتر یا ۹۰ یا بالاتر
- فشار خون پایین: کمتر از ۹۰ یا کمتر از ۶۰
سخن پایانی
افت فشار خون وضعیتی معمولاً بیخطر است و با روشهای طبیعی قابل مدیریت است. اگر علائم شدید یا مزمن دارید، به پزشک مراجعه کنید تا علل زمینهای بررسی شود و درمان مناسب آغاز گردد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Lima de Castro FBA, Castro FG, da Cunha MR, et al. Acute Effects of Coffee Consumption on Blood Pressure and Endothelial Function in Individuals with Hypertension on Antihypertensive Drug Treatment: A Randomized Crossover Trial. High Blood Press Cardiovasc Prev. 2024;31(1):65-76. doi:10.1007/s40292-024-00622-8
- NYU Langone Health. Lifestyle changes for autonomic disorders.
- Grobéty B, Grasser EK, Yepuri G, Dulloo AG, Montani JP. Postprandial hypotension in older adults: Can it be prevented by drinking water before the meal? Clin Nutr. 2015;34(5):885-891. doi:10.1016/j.clnu.2014.09.009
- Harvard Health Publishing. Eating can cause low blood pressure.
- American Heart Association. Low blood pressure: When blood pressure is too low.
- Centers for Disease Control and Prevention. Postural hypotension: What it is & how to manage it.
- Penn Medicine. Low Blood Pressure.
- Physiopedia. Hypotension.
- Rocha EA, Mehta N, Távora-Mehta MZP, Roncari CF, Cidrão AAL, Elias Neto J. Dysautonomia: A Forgotten Condition - Part 1. Disautonomia: Uma Condição Esquecida – Parte 1. Arq Bras Cardiol. 2021;116(4):814-835. doi:10.36660/abc.20200420
- Kim JH, Kim WI, Kim JY, Choe WJ. Peroneal nerve palsy after compression stockings application. Saudi J Anaesth. 2016;10(4):462-464. doi:10.4103/1658-354X.177328
- Stop Fainting.com. Sleeping with head higher than feet.
- NYU Langone Health. An Increase in Heart Rate as Blood Pressure Falls Could Be Early Sign of Neurological Disease.
- National Heart, Lung, and Blood Institute. Low blood pressure.
- National Health Service U.K. Low blood pressure (hypotension).
- Saljoughian M. Hypotension: A clinical care review. US Pharm. 2014;39(2):2-4.
- National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Vitamin B12.
- National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Folate.
- Mount Sinai. Shock.
- American Heart Association. Monitoring your blood pressure at home.
- American Heart Association. Understanding blood pressure readings.
- https://www.verywellhealth.com/how-to-increase-blood-pressure-7092286
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
