زخم مری: از سوزش تا متاستاز - راهنمای جامع علائم، علل و درمان تخصصی

زخم‌های مری ضایعاتی در بافت مری هستند که می‌توانند ناشی از ریفلاکس مزمن معده به مری (GERD)، مصرف برخی داروها یا سایر شرایط التهابی ایجاد شوند. علائم زخم مری ممکن است شامل درد قفسه سینه، سوزش سر دل، بازگشت اسید و دشواری در بلع باشد. گزینه‌های درمانی از داروها و تغییرات سبک زندگی تا جراحی در موارد شدید متغیر است و مداخله زودهنگام برای جلوگیری از عوارض جدی بسیار اهمیت دارد.

زخم‌ها در واقع ضایعات یا سایش‌هایی هستند که می‌توانند در امتداد دستگاه گوارش فوقانی رخ دهند. زخم‌های مری دقیقاً در مری تشکیل می‌شوند که لوله‌ای است که حلق را به معده متصل می‌کند. در این مقاله، ما جزئیات مربوط به زخم‌های مری از جمله علائم، علل و درمان‌های موجود برای این وضعیت را بررسی خواهیم کرد.

زخم مری چیست؟

زخم مری یک نوع زخم پپتیک است که در پوشش داخلی مری، که به عنوان “لوله غذا” نیز شناخته می‌شود، ایجاد می‌گردد. این ضایعات نتیجه آسیب به لایه محافظتی این ناحیه هستند.

زخم‌های مری زمانی رخ می‌دهند که لایه مخاطی که دستگاه گوارش را می‌پوشاند و از آن محافظت می‌کند، به دلایل مختلف از بین می‌رود. این فرسایش باعث می‌شود بافت مری مستقیماً در معرض مواد تحریک‌کننده قرار گیرد.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

علائم

زخم‌های مری می‌توانند باعث ایجاد درد یا احساس سوزش در پشت یا زیر استخوان جناغ سینه شوند که استخوان مرکزی قفسه سینه است. این درد اغلب به صورت متمرکز و مداوم حس می‌شود.

سایر علائم این بیماری، بسته به علت زمینه‌ای ایجاد زخم، ممکن است شامل موارد زیر باشد:

سوزش سر دل
تهوع
از دست دادن اشتها
احساس وجود یک توده در گلو
دشواری در بلع (دیسفاژی)
بلع دردناک (اودینوفاژی)
تنگی نفس
گلودرد
طعم ترش در دهان
درد شکم
استفراغ، گاهی شامل خون
کاهش وزن ناخواسته

علل ایجاد زخم مری چیست؟

علل بالقوه زخم‌های مری شامل مجموعه‌ای از عوامل تحریک‌کننده داخلی و خارجی است که به بافت محافظ مری آسیب می‌رسانند. آگاهی از این عوامل به مدیریت و پیشگیری مؤثر کمک می‌کند.

قرار گرفتن در معرض اسید معده

قرار گرفتن در معرض اسید معده باعث التهاب مزمن و تحریک مری می‌شود که می‌تواند به ایجاد زخم منجر گردد. شایع‌ترین¹ دلیل این امر بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD) است، وضعیتی که باعث بازگشت مزمن اسید معده به مری می‌شود. اسید معده به تدریج لایه محافظ مری را فرسایش می‌دهد.

داروها

برخی داروها، از جمله داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، بیس‌فسفونات‌ها و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، می‌توانند باعث التهاب مری شوند. برخی از مکمل‌های غذایی، مانند مکمل‌های آهن یا پتاسیم، نیز ممکن است چنین تأثیری داشته باشند و در نهایت منجر به آسیب بافتی گردند.

عفونت‌ها

عفونت قارچی کاندیدا، ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) و HIV همگی می‌توانند باعث زخم‌های مری شوند. به ندرت، گزارش‌هایی مبنی بر ایجاد زخم مری در افراد مبتلا به کووید-۱۹، سل و آبله میمونی وجود داشته است که نشان‌دهنده نقش سایر عوامل عفونی است.

آسیب فیزیکی

زخم‌های مری ممکن است ناشی از بلعیدن یک ماده تحریک‌کننده، مانند غذاهایی که بیش از حد داغ هستند، ایجاد شوند. گاهی اوقات، افراد ممکن است به دلیل نوشیدن مواد خورنده، مانند اسید یا سفیدکننده، دچار زخم‌های مری شوند که یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود.

جراحی یا پرتودرمانی

زخم‌های مری ممکن است پس از جراحی در ناحیه، یا از طریق روش‌هایی مانند آندوسکوپی یا قرار دادن لوله بینی-معده‌ای ایجاد شوند. تابش اشعه در اطراف قفسه سینه (پرتودرمانی) نیز می‌تواند این ناحیه را ملتهب کند و در موارد شدید ممکن است منجر به زخم گردد.

شرایط خودایمنی یا التهابی

در موارد نادر، بیماری التهابی روده (IBD) می‌تواند مری را تحت تأثیر قرار دهد و در نتیجه منجر به زخم شود. بیماری‌های پوستی خودایمنی یا التهابی، مانند لیکن پلان و اسکلروز سیستمیک نیز می‌توانند مری را درگیر کنند و آسیب ایجاد نمایند.

سرطان

برخی از انواع سرطان ممکن است در مری شکل بگیرند، مانند کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) یا آدنوکارسینوم. وجود تومورهای سرطانی می‌تواند باعث ایجاد زخم‌های مقاوم به درمان شود.

تشخیص

پزشک ممکن است تشخیص زخم مری را بر اساس ترکیبی از روش‌های بالینی و تصویربرداری انجام دهد تا علت دقیق زخم مشخص گردد. تشخیص دقیق برای انتخاب پروتکل درمانی مناسب ضروری است.

تشخیص ممکن است بر اساس موارد زیر صورت گیرد:

سابقه پزشکی فرد
معاینه فیزیکی
آندوسکوپی برای مشاهده داخل مری
عکسبرداری با اشعه ایکس باریم

اگر زخمی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است یک نمونه کوچک از بافت زخم (بیوپسی) را برای بررسی بیشتر بردارد.

درمان زخم مری

مداخله زودهنگام برای جلوگیری از عوارض ناشی از زخم‌های مری بسیار مهم است. درمان بسته به علت ایجاد زخم متفاوت خواهد بود و باید متناسب با ریشه مشکل انتخاب شود.

درمان GERD

اگر ریفلاکس اسید باعث زخم شده باشد، درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

دارو برای کاهش اسید معده، مانند آنتی‌اسیدها، مسدودکننده‌های گیرنده H2 و مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs)
تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی برای کاهش عوامل تحریک‌کننده
جراحی، برای موارد شدید که به درمان‌های دارویی پاسخ نمی‌دهند

تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی که پزشک² برای GERD ممکن است توصیه کند عبارتند از:

اجتناب از دراز کشیدن پس از غذا خوردن
حفظ وزن سالم بدن
بالا بردن سر تخت خواب برای کاهش ریفلاکس اسید شبانه
ترک سیگار

افراد ممکن است مفید بدانند که یک دفترچه ثبت علائم برای تعیین اینکه آیا غذاها یا نوشیدنی‌های خاصی GERD آن‌ها را تشدید می‌کنند، نگهداری کنند، مانند³:

الکل
کافئین
مرکبات
سیر
غذاهای پرچرب
نعناع
پیاز
غذاهای تند
گوجه فرنگی و غذاهای مبتنی بر گوجه فرنگی

افراد لزوماً نیازی به اجتناب از همه این غذاها ندارند، زیرا محرک‌ها می‌توانند در افراد مختلف با GERD متفاوت باشند. ممکن است حذف آن‌ها از رژیم غذایی و سپس آزمایش هر کدام به صورت جداگانه با کمک یک متخصص تغذیه مفید باشد.

درمان سایر علل

درمان سایر علل زخم‌های مری⁴ ممکن است شامل موارد زیر باشد:

توقف یا تغییر داروهایی که فرد مصرف می‌کند
مصرف آنتی‌بیوتیک یا داروهای ضدقارچ برای عفونت‌ها
مصرف داروهایی که التهاب را کاهش می‌دهند یا شرایط خودایمنی را مدیریت می‌کنند
مصرف موقت PPIs برای اجازه دادن به بهبودی آسیب پس از جراحی، پرتودرمانی یا سایر روش‌ها
درمان سرطان
درمان اورژانسی در بیمارستان در صورتی که علت مصرف ماده‌ای خورنده باشد

بدون مشورت با پزشک، هیچ دارویی را قطع یا تغییر ندهید.

عوارض

عوارضی که ممکن است از داشتن زخم مری ناشی شود شامل موارد زیر است:

خونریزی داخلی
زخم‌های مکرر
تنگی‌هایی (Strictures) که مری را باریک می‌کنند و بلع را دشوار می‌سازند
کاهش وزن بیش از حد به دلیل از دست دادن اشتها و دشواری در بلع
سرطان مری، در صورتی که علت GERD یا تحریک مزمن باشد
سوراخ شدن زخم (Perforation)، که می‌تواند یک وضعیت کشنده باشد⁵

چه زمانی باید کمک بگیرید؟

اگر فردی هر یک از علائم زیر را تجربه کرد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید:

مصرف یک ماده سمی یا خورنده، مانند اسید یا سفیدکننده
استفراغ خون، که ممکن است به صورت خون قرمز روشن یا شبیه تفاله قهوه باشد
وجود خون در مدفوع، یا مدفوع سیاه و قیری باشد
درد قفسه سینه شدید
درد شدید شکم
شکم متورم یا حساس به لمس باشد

از آمبولانس درخواست کمک کنید و سعی نکنید خودتان رانندگی کنید. هر دارویی که فرد مصرف می‌کند را همراه خود به بیمارستان ببرید.

تماس با یک ماده سمی: چه باید کرد

اگر کسی با یک ماده سمی تماس پیدا کرده است، فوراً اقدام کنید. ابتدا، آسیب را به یکی از روش‌های زیر کاهش دهید:

برای سم بلعیده‌شده: اگر فرد سوزش یا تحریک را تجربه می‌کند و هوشیار است، تشنج ندارد و می‌تواند ببلعد، به او کمک کنید تا مقدار کمی آب یا شیر بنوشد.
برای سم در چشم: لنزهای تماسی را بردارید و چشم را بلافاصله زیر شیر آب جاری به مدت حداقل ۱۵ تا ۲۰ دقیقه بشویید. بزرگسالان یا کودکان بزرگتر ممکن است شستشوی چشم در حمام را آسان‌تر بدانند.
برای سم روی لباس: لباس‌های آلوده را فوراً بردارید و پوست را زیر آب جاری بشویید.
برای سم استنشاقی: به هوای تازه بروید و از بخارات یا گازهای سمی دوری کنید.

سپس، با مرکز کنترل مسمومیت تماس بگیرید یا از شخص دیگری بخواهید این کار را انجام دهد. از درمان مسمومیت در خانه با شربت ایپکاک، زغال فعال یا سایر درمان‌های خانگی خودداری کنید. این مواد می‌توانند بی‌اثر یا حتی مضر باشند.

سؤالات متداول (FAQ)

شایع‌ترین علت ایجاد زخم مری چیست؟

شایع‌ترین علت ایجاد زخم مری، بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD) است. در GERD، اسید معده به طور مزمن به مری باز می‌گردد و لایه مخاطی محافظ را فرسایش می‌دهد. این فرسایش در نهایت منجر به ایجاد زخم در پوشش داخلی مری می‌شود.

تنگی مری (Esophageal Stricture) به چه معناست و چگونه به زخم مری مرتبط است؟

تنگی مری به باریک شدن غیرطبیعی مری اشاره دارد. این عارضه یکی از پیامدهای زخم‌های مری است، به ویژه زخم‌هایی که به دلیل التهاب مزمن یا ریفلاکس درمان‌نشده ایجاد می‌شوند. در طول فرآیند ترمیم زخم، بافت اسکار تشکیل می‌شود که می‌تواند مری را سفت و باریک کند و در نتیجه بلعیدن غذا را دشوار سازد.

آیا زخم مری می‌تواند به سرطان منجر شود؟

بله، اگر زخم مری ناشی از ریفلاکس مزمن و طولانی‌مدت (GERD) باشد، می‌تواند به تغییرات پیش‌سرطانی در سلول‌های مری (مانند مری بارت) و در نهایت به سرطان مری (آدنوکارسینوم) منجر شود. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر برای مدیریت ریفلاکس و زخم‌ها حیاتی است.

برای تشخیص زخم مری، پزشک چه روش‌هایی را به کار می‌برد؟

پزشک برای تشخیص دقیق زخم مری از روش‌هایی مانند آندوسکوپی استفاده می‌کند. آندوسکوپی امکان مشاهده مستقیم بافت مری را فراهم می‌کند و در صورت مشاهده زخم، می‌توان از آن نمونه‌برداری (بیوپسی) کرد تا علت آن مشخص شود. همچنین ممکن است از عکسبرداری باریم و بررسی دقیق سابقه پزشکی بیمار استفاده گردد.

خلاصه

زخم‌های مری ضایعاتی هستند که در مری، که به عنوان لوله غذا نیز شناخته می‌شود، ایجاد می‌گردند. شایع‌ترین علت این زخم‌ها GERD است، اما آن‌ها همچنین می‌توانند به دلیل داروها، شرایط التهابی و خودایمنی، آسیب‌های فیزیکی و سرطان رخ دهند. زخم‌های مری اغلب باعث درد پشت جناغ سینه می‌شوند. فرد همچنین ممکن است سوزش سر دل، ریفلاکس اسید یا درد هنگام بلع داشته باشد. ضروری است که فرد در صورت مشکوک بودن به زخم برای تشخیص با پزشک مشورت کند. بسته به علت، طیف وسیعی از داروها، تغییرات رژیم غذایی یا روش‌های درمانی می‌تواند به کاهش وضعیت کمک کند.

نکات کلیدی

زخم‌های مری ضایعاتی در مری هستند که می‌توانند ناشی از GERD، مصرف داروهای خاص، یا سایر شرایط باشند.
علائم زخم مری ممکن است شامل درد قفسه سینه، سوزش سر دل، ریفلاکس اسید و دشواری در بلع باشد.
گزینه‌های درمانی از داروها و تغییرات سبک زندگی تا جراحی در موارد شدید متغیر است و مداخله زودهنگام برای جلوگیری از عوارض مهم است.
مصرف مواد سمی یا خورنده، استفراغ خونی یا درد شدید شکم نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: