برادیکاردیا به ضربان قلب کمتر از ۶۰ بار در دقیقه در فردی که به طور استثنایی ورزشکار یا بسیار سالم نیست، گفته میشود. بیشتر بزرگسالان دارای ضربان قلبی بین ۶۰ تا ۱۰۰ بار در دقیقه هستند.
ضربان قلب پایینتر از حد طبیعی برای بسیاری از افراد مشکلساز نیست، مگر اینکه علائمی خاص ظاهر شود.
علائمی مانند درد قفسه سینه، سرگیجه، خستگی زودرس و تنگی نفس نیاز به مراقبت پزشکی دارند.
برادیکاردیا بسته به علت میتواند برگشتپذیر باشد و ممکن است به دارو یا کارگذاری دستگاه پیسمیکر (ضربانساز قلب) نیاز باشد.
سینوس برادیکاردیا به ضربان قلب در حالت استراحت کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه گفته میشود که از گره سینوسی (گره تنظیمکننده ریتم قلب) منشاء میگیرد. این حالت برای برخی افراد طبیعی است اما اگر علائم ایجاد کند ممکن است نیاز به درمان داشته باشد. بلوک قلبی، نوعی برادیکاردیای غیرطبیعی، میتواند به علائم و پیامدهای جدی منجر شود.
سینوس برادیکاردیا چیست؟
سینوس برادیکاردیا به معنای کند شدن ضربان قلب است که شامل گره سینوسی (سینوآتریال)، که اغلب «ضربانساز طبیعی قلب» نامیده میشود، میباشد. گره سینوسی بخشی از قلب است که سیگنالهای الکتریکی ایجاد میکند و هر ضربان قلب را تحریک مینماید.
ضربان قلب طبیعی در حالت استراحت بین ۶۰ تا ۱۰۰ بار در دقیقه است. سینوس برادیکاردیا زمانی رخ میدهد که ضربان کمتر از این محدوده باشد. این وضعیت برای برخی افراد (به ویژه جوانان سالم یا سالمندان ورزشکار) ممکن است طبیعی باشد و حتی در هنگام خواب نیز شایع است.
ضربان آهسته بدون علائم معمولاً نگرانکننده نیست، اما اگر ضربان بیش از حد کند شود و نتواند خون کافی پمپ کند، میتواند خطرناک و حتی مرگبار باشد. اگر علائمی مانند درد قفسه سینه یا تنگی نفس داشتید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
Illustration by JR Bee for Verywell Health
ضربان قلب مناسب بر اساس سن
کودکان ضربان قلب سریعتری دارند، اما از حدود ۱۰ سالگی، محدوده طبیعی همان ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در دقیقه است که مشابه بزرگسالان میباشد. ورزشکاران معمولاً ضربان استراحت پایینتری دارند. چیزی که با افزایش سن تغییر میکند «ضربان هدف در حین ورزش» است:
- در ۲۰ سالگی: ۱۰۰ تا ۱۷۰ ضربه در دقیقه
- در ۵۰ سالگی: ۸۵ تا ۱۴۵ ضربه در دقیقه
- در ۷۰ سالگی: ۷۵ تا ۱۲۸ ضربه در دقیقه
علائم سینوس برادیکاردیا
اگر ضربان قلب به طور غیرطبیعی کند شود، چندین اندام بدن ممکن است عملکرد طبیعی خود را از دست بدهند. کندی بیش از حد ضربان میتواند منجر به علائم زیر شود:
- خستگی یا احساس ضعف
- سرگیجه یا سبکی سر
- گیجی
- غش (سنکوپ) یا نزدیک به غش
- تنگی نفس
- خستگی سریع هنگام ورزش
- درد قفسه سینه
این علائم میتوانند در هنگام ورزش تشدید شوند زیرا بدن به اکسیژن بیشتری نیاز دارد. اما در موارد شدید، حتی در حالت استراحت نیز ممکن است علائم بروز کند.
آیا سینوس برادیکاردیا خطرناک است؟
اگر علائمی وجود نداشته باشد، خطر مرگ کمتر است. اما در صورت بروز علائم و عدم درمان، ممکن است به ایست قلبی منجر شود. شدت خطر به نوع اختلال، وضعیت سلامت کلی و عوامل دیگر بستگی دارد.
برای مثال، خطر مرگ ناگهانی در افرادی که پیسمیکر دارند و دچار بیماریهای عصبی-عضلانی هستند تا ۷۵٪ کمتر است.
علل سینوس برادیکاردیا
چندین وضعیت پزشکی میتواند باعث سینوس برادیکاردیا شود، از جمله:
- اختلال عملکرد گره سینوسی (سندروم سینوس بیمار) ناشی از پیری سیستم الکتریکی قلب که منجر به ضربانهای آهسته یا نامنظم میشود.
- آمیلوئیدوز (بیماری نادر با رسوب پروتئین در عضله قلب).
- اختلالات مغزی، بهویژه مواردی که با افزایش فشار داخل جمجمه یا سکته مغزی همراه هستند.
- آسیب ناشی از افزایش سن یا سابقه بیماری قلبی یا سکته قلبی.
- نقایص مادرزادی قلب.
- عدم تعادل الکترولیتها.
- داروها (بتابلوکرها، مسدودکنندههای کانال کلسیم، داروهای ضد آریتمی، مواد افیونی، لیتیوم، برخی داروهای شیمیدرمانی).
- دیساوتونومیا (اختلال عملکرد سیستم عصبی خودکار).
- کمکاری تیروئید.
- هیپوکسی (سطح پایین اکسیژن خون)، مانند آپنه انسدادی خواب.
- میوکاردیت (التهاب عضله قلب).
- پریکاردیت (التهاب غشای اطراف قلب).
- عفونتهای مختلف از جمله بیماری لایم.
- بیماریهای التهابی مانند لوپوس.
علل سینوس برادیکاردیا به دو دسته تقسیم میشوند:
- برادیکاردیای گره سینوسی: مشکل در تولید سیگنال ضربان قلب.
- بلوک قلبی: مشکل در انتقال سیگنال از دهلیزها به بطنها.
از این دو، نوع گره سینوسی شایعتر است.
برادیکاردیای گره سینوسی
وقتی گره سینوسی با سرعت کمتری سیگنال تولید کند، ضربان قلب آهسته میشود.
- گذرا: افزایش تون عصب واگ (مانند هنگام خواب) میتواند موقتاً باعث کاهش ضربان شود. با بازگشت تون واگ به حالت طبیعی، ضربان قلب نیز طبیعی میشود.
- پایدار: بیماری درونی گره سینوسی، اغلب به دلیل فیبروز (اسکار) ناشی از پیری، علت شایع است. این حالت در افراد ۷۰ تا ۸۹ ساله شایعتر است.
بلوک قلبی
برخلاف نوع سینوسی، بلوک قلبی همیشه غیرطبیعی است.
در این حالت، سیگنالهای الکتریکی هنگام عبور از دهلیزها به بطنها مسدود یا کند میشوند. در نتیجه، بطنها برای ضربان از سیگنالهای دیگری مانند گره AV استفاده میکنند که میتواند منجر به برادیکاردیای خطرناک شود.
- بلوک جزئی: سیگنالها تأخیر دارند یا گاهبهگاه متوقف میشوند.
- بلوک کامل: سیگنالها به طور کامل متوقف میشوند.
بلوک قلبی نیز میتواند گذرا یا پایدار باشد.
علل گذرا شامل: بیماری لایم، اختلال تیروئید، مسمومیت دارویی (مانند دیجیتالیس).
علل پایدار شامل: ژنتیک، اختلالات مادرزادی، سارکوئیدوز، آمیلوئیدوز.
عوامل خطر سینوس برادیکاردیا
برخی شرایط که با بیماری قلبی مرتبط هستند میتوانند خطر برادیکاردیا را افزایش دهند:
- کلسترول بالا
- چاقی
- سیگار کشیدن
- سن بالا
- بیماری عروق کرونر
- دیابت
- فشار خون بالا
- بیماری دریچه قلب
- کاردیومیوپاتی (ضعف عضله قلب)
تشخیص
الکتروکاردیوگرام (ECG) اصلیترین روش تشخیص است و کمک میکند تا مشخص شود کندی ضربان ناشی از سینوس برادیکاردیا است یا بلوک قلبی.
آزمایشهای تکمیلی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تست استرس: برای شناسایی مواردی که علائم فقط در حین فعالیت بروز میکنند.
- ECG طولانیمدت (هولتر مانیتور): ثبت فعالیت قلب در طول فعالیتهای روزانه برای تشخیص برادیکاردیای متناوب.
- مطالعه الکتروفیزیولوژی: کاتتری به قلب فرستاده میشود، هرچند به ندرت لازم است.
پزشک با گرفتن شرح حال دقیق، تشخیص میدهد که برادیکاردیا موقتی است یا پایدار.
درمان
انتخاب روش درمان به علت (سینوسی یا بلوک قلبی) و برگشتپذیر بودن آن بستگی دارد. درمان ممکن است شامل تغییر سبک زندگی، تنظیم داروها یا کارگذاری پیسمیکر باشد.
موارد برگشتپذیر
- درمان آپنه خواب یا تغییر داروها میتواند برادیکاردیای موقتی را بهبود دهد.
- اگر علت، دارو، کمکاری تیروئید، عفونت، میوکاردیت یا پریکاردیت باشد، درمان بیماری زمینهای میتواند ضربان را به حالت طبیعی بازگرداند.
داروها
برخی داروها میتوانند باعث سینوس برادیکاردیا شوند، از جمله:
- داروهای فشار خون (بتابلوکرها، مسدودکنندههای کانال کلسیم)
- داروهای ضدافسردگی (مانند فلوکستین/پروزاک)
- برخی داروهای سرطان (تالیدومید)
همیشه با پزشک درباره تأثیر داروها بر ریتم قلب مشورت کنید.
موارد دائمی
- در بلوک قلبی جزئی یا کامل پایدار، ممکن است نیاز به پیسمیکر دائمی باشد.
- گاهی ابتدا از پیسمیکر موقت استفاده میشود، مثلاً پس از سکته قلبی برای بررسی برگشتپذیری.
عدم درمان طولانیمدت میتواند منجر به:
- فشار خون بالا
- غش مکرر
- نارسایی قلبی
- درد قفسه سینه
- ایست قلبی
مدت زمان بهبودی
پس از شروع درمان دارویی یا کارگذاری پیسمیکر موقت، بهبود علائم آغاز میشود. پس از کاشت پیسمیکر دائمی، معمولاً طی چهار هفته میتوانید فعالیتهای عادی را از سر بگیرید.
زمان مراجعه به پزشک
اگر دچار سینوس برادیکاردیا هستید، باید سالانه توسط پزشک معاینه شوید.
در صورت بروز یا تشدید علائم، فوراً با پزشک تماس بگیرید.
علائم هشدار که نیاز به مراجعه فوری دارند:
- درد قفسه سینه
- درد یا ناراحتی که به فک، بازو، گردن یا پشت گسترش یابد
- تنگی نفس
- سرگیجه، سبکی سر یا غش
- تعریق ناگهانی
- حالت تهوع
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- American Heart Association. Bradycardia: Slow heart rate.
- American Heart Association. Target heart rates chart.
- Cedars Sinai. Bradycardia.
- Kusumoto FM, Schoenfeld MH, Barrett C, et al. 2018 ACC/AHA/HRS guideline on the evaluation and management of patients with bradycardia and cardiac conduction delay: executive summary. J Am Coll Cardiol. 2019;74(7):932-987. doi:10.1016/j.jacc.2018.10.043
- Johns Hopkins Medicine. Bradycardia.
- Kawai S, Nishihira K, Asada Y, Ohishi M, Shibata Y. Obstructive intramural coronary amyloidosis as a contributing factor to bradycardia and acute heart failure: an autopsy case. Eur Heart J Case Rep. 2025 Jul 25;9(8):ytaf356. doi:10.1093/ehjcr/ytaf356
- Breit S, Kupferberg A, Rogler G, Hasler G. Vagus nerve as modulator of the brain–gut axis in psychiatric and inflammatory disorders. Front Psychiatry. 2018;9:44. doi:10.3389/fpsyt.2018.00044
- Hawks MK, Paul MLB, Malu OO. Sinus Node Dysfunction. Am Fam Physician. 2021 Aug 1;104(2):179-185. PMID: 34383451
- MedlinePlus. Digitalis toxicity.
- Mitchell LB. Atrioventricular block. Merck Manual Professional Version.
- American Heart Association. Coronary artery disease.
- Cedars Sinai. Sinus bradycardia.
- Tisdale JE, Chung MK, Campbell KB, Hammadah M, Joglar JA, Leclerc J, et al. Drug-Induced Arrhythmias: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2020 Oct 13;142(15):e214-e233. doi: 10.1161/CIR.0000000000000905
- Sidhu S, Marine JE. Evaluating and managing bradycardia. Trends in Cardiovascular Medicine. 2020;30(5):265-272. doi:10.1016/j.tcm.2019.07.001
- National Health Service UK. FAQs pacemaker implantation.
- American Heart Association. Warning Signs of a Heart Attack.
- https://www.verywellhealth.com/sinus-bradycardia-1746253
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
