هیدرادنیت چرکی: علائم، مراحل، علل و بهترین روش‌های درمان قطعی

هیدرادنیت سوپوراتیو (Hidradenitis Suppurativa) که با نام هیدرادنیت چرکی نیز شناخته می‌شود، یا آکنه اینورسا (Acne Inversa) یک بیماری التهابی مزمن پوستی است که با ظهور ضایعات دردناک، برآمدگی‌های شبیه جوش، ندول‌های عمیق مانند آکنه و یا دمل‌های چرکی مشخص می‌شود. این ضایعات معمولاً بسیار دردناک هستند و در مناطقی از بدن که پوست روی هم مالیده می‌شود، از جمله زیر بغل، کشاله ران و نواحی تناسلی، پدیدار می‌گردند. شیوع این وضعیت در میان جمعیت، تا حدود ۲ درصد تخمین زده می‌شود که نشان‌دهنده اهمیت شناسایی و مدیریت صحیح آن است.

این عارضه پوستی، با گذشت زمان می‌تواند شدت یافته و در صورت عدم درمان مؤثر، کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. با وجود آنکه در حال حاضر درمان قطعی برای هیدرادنیت چرکی وجود ندارد، گزینه‌های درمانی متعددی از جمله آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای بیولوژیک (مانند آدالیموماب)، استروئیدها، مسکن‌ها و روش‌های جراحی برای کاهش درد و بهبود علائم در دسترس هستند. راهبردهای مدیریتی، شامل تغییرات سبک زندگی مانند ترک سیگار و حفظ وزن متعادل، نقش حیاتی در پیشگیری از شعله‌ور شدن بیماری و کاهش عوارض آن دارند.

علائم و نشانه‌های هیدرادنیت چرکی

اصلی‌ترین مشخصه هیدرادنیت چرکی، ظهور ضایعات پوستی دردناک است که در نقاط خاصی از بدن دیده می‌شوند؛ این نقاط معمولاً شامل زیر بغل، کشاله ران، مقعد، بخش داخلی ران‌ها، زیر سینه‌ها و میان باسن هستند. نشانه‌های یک شعله‌ور شدن (Breakout) HS شامل برآمدگی‌هایی شبیه جوش، درد موضعی شدید، ندول‌ها یا کیست‌های عمیق و دمل‌هایی است که ممکن است نشت کرده یا تخلیه شوند. درک این علائم برای تشخیص زودهنگام و شروع درمان ضروری است.

در صورتی که HS بدون درمان رها شود، علائم می‌توانند به مرور تشدید پیدا کنند و منجر به ایجاد عوارض جدی‌تری شوند. توسعه تونل‌ها یا مجاری (تراکت) که ضایعات زیر پوست را به هم وصل می‌کنند، ظهور مکرر برآمدگی‌های عمیق و دردناک که عود می‌کنند، و دمل‌هایی که می‌ترکند و چرک بدبو از آن‌ها خارج می‌شود، از جمله این موارد هستند. همچنین، اسکارها و جای زخم‌هایی که تشکیل می‌شوند، ممکن است ضخیم شده و به مرور زمان به صورت دائم باقی بمانند که می‌تواند نشان‌دهنده پیشرفت بیماری باشد.

تفاوت HS با جوش، دمل و فولیکولیت

ضایعات ناشی از هیدرادنیت چرکی اغلب با جوش‌های معمولی، دمل‌ها یا فولیکولیت (التهاب فولیکول مو) اشتباه گرفته می‌شوند. برای تشخیص HS، می‌توان به این نکته توجه کرد که برآمدگی‌های HS معمولاً در طرفین متقابل بدن (مانند هر دو زیر بغل یا هر دو کشاله ران) ظاهر می‌شوند و تمایل دارند که در همان نقاط خاص به طور مکرر عود کنند. شناسایی این الگوی خاص عود و محل درگیری، می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر بیماری کمک شایانی کند.

مراحل و ارزیابی شدت بیماری

پزشکان غالباً برای ارزیابی شدت هیدرادنیت چرکی و تعیین برنامه درمانی مناسب، از سیستم بالینی مرحله‌بندی هارلی (Hurley) استفاده می‌کنند. این سیستم شامل سه مرحله اصلی است که میزان درگیری پوست، تشکیل تونل‌ها و میزان زخم شدن را مشخص می‌نماید¹:

• مرحله ۱: این مرحله شامل یک یا چند ضایعه (ندول و آبسه) با کمترین میزان جای زخم یا اسکار است. در این مرحله، بیماری معمولاً محدودتر بوده و مدیریت نسبتاً ساده‌تری دارد.
• مرحله ۲: این مرحله شامل یک یا چند ضایعه همراه با تشکیل تونل‌های محدود و جای زخم (اسکار) است. در این شرایط، ضایعات پوستی کمی گسترده‌تر شده‌اند و نیاز به درمان‌های قوی‌تری وجود دارد.
• مرحله ۳: در این مرحله، ضایعات متعددی در تمام یک منطقه از بدن گسترش یافته‌اند و همراه با تونل‌ها و جای زخم‌های گسترده هستند. این شدیدترین حالت بیماری است و نیازمند رویکردهای درمانی جامع و گاهی جراحی است.

ابزارهای دیگری نیز برای ارزیابی دقیق‌تر شدت HS و تأثیر آن بر زندگی بیمار مورد استفاده قرار می‌گیرند. این ابزارها شامل «نمره سارتوریوس هیدرادنیت سوپوراتیو» (که ندول‌ها، تونل‌ها و فاصله آن‌ها را می‌شمارد و امتیاز می‌دهد) و «شاخص کیفیت زندگی درماتولوژی» (DLQI) که یک پرسشنامه ۱۰ سؤالی است، می‌باشند. همچنین از «ارزیابی علائم هیدرادنیت سوپوراتیو» و «شاخص شدت آکنه اینورسا» (AISI) برای اندازه‌گیری شدت علائم استفاده می‌شود که به پزشکان کمک می‌کند تا درمان را دقیقاً متناسب با وضعیت بیمار تنظیم کنند.

علل و عوامل خطر هیدرادنیت چرکی

علت دقیق هیدرادنیت چرکی همیشه برای پزشکان مشخص نیست، اما این بیماری به‌طور قطع مسری نبوده و ناشی از بهداشت ضعیف یا عفونت نیست. تحقیقات نشان داده است که HS در یک سوم افراد دارای این وضعیت، با سابقه خانوادگی گزارش شده است²، که این موضوع به یک پیوند ژنتیکی احتمالی اشاره دارد. جهش در ژن‌های خاصی به عنوان یک علت محتمل مطرح شده‌اند، اما نیاز به مطالعات بیشتری برای تأیید این فرضیه است.

از آنجایی که HS معمولاً مدت کوتاهی پس از بلوغ شروع می‌شود، احتمالاً هورمون‌ها نیز در توسعه و پیشرفت این بیماری نقش مهمی ایفا می‌کنند. تعدادی از عوامل خطر شناخته شده می‌توانند احتمال ابتلای یک فرد به HS را افزایش دهند.

عوامل خطر شناخته شده

عوامل خطر متعددی که ممکن است شانس ابتلا به HS را افزایش دهند، عبارتند از:

• جنسیت هنگام تولد: افرادی که جنسیت زن هنگام تولد برای آن‌ها تعیین شده است، بیشتر در معرض خطر هستند.
• داروهای خاص: مصرف برخی داروها ممکن است احتمال ابتلا را بالا ببرد.
• وزن: داشتن اضافه وزن یا چاقی یک عامل خطر مهم محسوب می‌شود.
• سابقه خانوادگی: داشتن خویشاوندانی با سابقه HS.
• بیماری‌های همراه: داشتن آکنه شدید، آرتریت، بیماری‌های التهابی روده (مانند بیماری کرون)، سندرم متابولیک، یا دیابت.
• استعمال دخانیات: سیگار کشیدن فعلی یا گذشته یکی از قوی‌ترین عوامل خطر است.

تحقیقات نشان می‌دهند که شیوع HS در میان افراد آفریقایی-آمریکایی بیشتر از سایر گروه‌های قومی است. یکی از دلایل احتمالی این تفاوت، می‌تواند نابرابری‌های بهداشتی، مانند عدم دسترسی کافی به مراقبت‌های با کیفیت و کمبود تحقیقات کافی در مورد چگونگی بروز این بیماری در رنگ‌های تیره پوست پوست باشد، که ضرورت توجه به عدالت در سلامت را برجسته می‌سازد.

تشخیص بیماری

تشخیص زودهنگام هیدرادنیت چرکی برای اطمینان از دریافت درمان مؤثر و جلوگیری از عوارضی مانند جای زخم و محدودیت‌های حرکتی، که ممکن است پس از شعله‌ور شدن‌های مکرر رخ دهند، حیاتی است. اگر به وجود HS در خود مشکوک هستید، توصیه می‌شود که حتماً با یک متخصص پوست (درماتولوژیست) مشورت کنید. پزشک متخصص پوست، پوست شما را به دقت معاینه خواهد کرد و در صورت ترشح مایع از ضایعات، ممکن است نمونه‌ای از آن را برای بررسی بردارد.

در صورتی که هر یک از علائم زیر را در ضایعات پوستی خود مشاهده کردید، باید به متخصص پوست مراجعه نمایید:

• ضایعات دردناک باشند.
• ضایعات در عرض چند هفته بهبود نیابند.
• ضایعات در چندین نقطه از بدن ظاهر شوند.
• ضایعات به طور مکرر عود کنند.

گزینه‌های درمانی و بهبود درد

اگرچه در حال حاضر درمان قطعی برای هیدرادنیت چرکی وجود ندارد³، اما درمان‌های مؤثری برای بهبود درد، کاهش شدت شعله‌ور شدن‌ها، تسریع بهبود و جلوگیری از عوارض در دسترس هستند. پزشک شما ممکن است ترکیبی از درمان‌های زیر را توصیه کند:

درمان‌های دارویی

• آنتی‌بیوتیک‌ها: این داروها (به صورت خوراکی و موضعی) التهاب را کاهش می‌دهند، عفونت‌های باکتریایی را درمان می‌کنند و از ظهور ضایعات جدید جلوگیری می‌نمایند. پزشک ممکن است تتراسایکلین‌ها یا ترکیبی از کلیندامایسین (Cleocin) و ریفامپین (Rifadin) را تجویز کند.
• بیولوژیک‌ها: داروهای بیولوژیک با سرکوب سیستم ایمنی عمل می‌کنند و به کاهش پاسخ التهابی بدن کمک می‌نمایند. آدالیموماب (Humira) تنها درمان HS است که در حال حاضر مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) قرار گرفته است. داروهای دیگری مانند اینفلیکسیماب (Remicade) و اتانرسپت (Enbrel) نیز ممکن است به صورت “خارج از برچسب” (Off-label) استفاده شوند.
• استروئیدها: استروئیدهای خوراکی یا تزریقی، التهاب را کاهش داده و علائم شما را بهبود می‌بخشند. برای افراد مبتلا به علائم متوسط تا شدید، ممکن است دوزهای پایین کورتیکواستروئیدها یا استروئیدهای سیستمیک مانند پردنیزون تجویز شود، اما استفاده طولانی‌مدت از آن‌ها می‌تواند عوارض جانبی جدی به همراه داشته باشد.
• داروهای ضد درد: مسکن‌های بدون نسخه (OTC) مانند استامینوفن (Tylenol) و لیدوکائین موضعی (ZTlido) که یک بی‌حس‌کننده موضعی است، می‌توانند به تسکین ناراحتی ناشی از ضایعات پوستی کمک کنند.
• شوینده‌های ضد آکنه و داروهای موضعی: اگرچه این محصولات ممکن است به تنهایی علائم را برطرف نکنند، اما می‌توانند به عنوان یک مکمل مفید در برنامه درمانی شما به کار روند.
• مکمل روی (زینک): برخی افراد گزارش کرده‌اند که مصرف مکمل‌های روی به بهبود علائم آن‌ها کمک کرده است، با این حال، تحقیقات بیشتری برای درک کامل اثربخشی آن لازم است.
• لیزر موهای زائد (LHR): شواهد نشان می‌دهد که درمان LHR در مراحل اولیه بیماری ممکن است از پیشرفت آن جلوگیری کند⁴ و به عنوان یک روش پیشگیرانه در نظر گرفته می‌شود.

گزینه‌های جراحی

در مواردی که HS شدید و مکرر باشد، جراحی برای تخلیه یا برداشتن ضایعاتی که در عمق پوست رشد کرده‌اند، ممکن است پیشنهاد شود. لازم به ذکر است که حتی پس از جراحی، بیماری ممکن است در همان منطقه یا در ناحیه دیگری از بدن بازگردد.

انواع روش‌های جراحی شامل موارد زیر است:

• برداشتن سقف (Unroofing): در این روش، پوستی که روی تونل‌ها را پوشانده، برداشته می‌شود.
• برداشتن سقف محدود (Limited Unroofing): این روش که به آن “دبریدمان پانچ” نیز گفته می‌شود، شامل برداشتن یک ندول منفرد است.
• لایه برداری الکتروسرجری (Electrosurgical Peeling): این فرآیند، بافت آسیب‌دیده پوست را برمی‌دارد⁵.
• برش موضعی وسیع (Wide Local Excision): در این روش، تومور یا ضایعه غیرطبیعی به طور کامل برداشته می‌شود.

سایر روش‌های مورد استفاده برای پاکسازی ضایعات شامل رادیوتراپی و لیزر درمانی هستند که بسته به شدت و محل ضایعات انتخاب می‌شوند.

مدیریت و تغییرات سبک زندگی

برای مدیریت بهتر علائم هیدرادنیت چرکی، اتخاذ برخی تغییرات کلیدی در سبک زندگی می‌تواند بسیار مؤثر و ضروری باشد. این راهبردها به کاهش شعله‌ور شدن‌ها و بهبود وضعیت عمومی سلامتی کمک می‌کنند.

رژیم غذایی و تأثیر آن

آنچه می‌خورید می‌تواند بر HS تأثیر بگذارد؛ برخی غذاها ممکن است باعث تحریک شعله‌ور شدن شوند، در حالی که برخی دیگر به پیشگیری از آن‌ها کمک می‌کنند. در حال حاضر، هیچ رژیم غذایی یکپارچه‌ای برای افراد مبتلا به این بیماری توصیه نشده است، اما شواهد محدود و تجربی⁶ حاکی از آن است که اجتناب از برخی مواد غذایی می‌تواند مفید باشد:

• محصولات لبنی: مصرف لبنیات (مانند کره، بستنی و شیر گاو) ممکن است سطح برخی هورمون‌ها را افزایش دهد.
• غذاهای شیرین: این غذاها باعث افزایش قند خون و تشدید التهاب می‌شوند. نمونه‌های آن شامل کلوچه‌ها و آب‌نبات‌ها هستند.
• مخمر آبجو (Brewer’s Yeast): این ماده که در غذاهای تخمیری مانند نان خمیر ترش و سس سویا یافت می‌شود، ممکن است در افراد مستعد عدم تحمل گندم، باعث واکنش سیستم ایمنی شود.

در مقابل، مصرف برخی غذاها ممکن است به تسکین علائم HS کمک کند:

• غذاهای پرفیبر: این مواد غذایی می‌توانند به تعادل هورمون‌ها و سطح قند خون کمک نمایند. آووکادو، شاه‌توت و جو دوسر نمونه‌هایی از این مواد هستند.
• غذاهای حاوی اسیدهای چرب امگا ۳: این چربی‌ها به کاهش التهاب در بدن کمک می‌کنند. ماهی سالمون، ساردین و گردو منابع عالی امگا ۳ به شمار می‌روند.

اقدامات مربوط به سبک زندگی

برای مدیریت بهتر HS، ایجاد برخی تغییرات اساسی در سبک زندگی توصیه می‌شود:

• ترک سیگار: تقریباً تا ۹۰ درصد افراد مبتلا به HS، در حال حاضر یا قبلاً سیگار کشیده‌اند⁷. نیکوتین می‌تواند باعث ایجاد گرفتگی در فولیکول‌های پوست شود. اگر سیگار می‌کشید، توصیه می‌شود که با پزشک خود درباره برنامه‌های حمایتی ترک سیگار صحبت کنید.
• حفظ وزن متعادل: بر اساس یک مقاله منتشر شده در سال ۲۰۱۹، بیش از ۷۵ درصد افراد مبتلا به HS دارای اضافه وزن یا چاقی هستند. دستیابی و حفظ یک وزن متوسط می‌تواند علائم بیماری و شانس بهبودی (Remission) را تا حد زیادی بهبود بخشد.

زندگی با هیدرادنیت چرکی

اگرچه درمانی برای HS وجود ندارد، مدیریت مؤثر بیماری برای حفظ کیفیت زندگی امکان‌پذیر است. شعله‌ور شدن‌های HS ممکن است چند هفته طول بکشد و درد بیشتری را در این دوره‌ها تجربه خواهید کرد. مصرف داروهای تجویزی برای تسکین ناراحتی و حل شدن ضایعات در این زمان‌ها ضروری است.

اگرچه شعله‌ور شدن‌ها معمولاً غیرقابل پیش‌بینی هستند، اما محرک‌های احتمالی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• استرس شدید
• آب و هوای گرم
• غذاهای حاوی لبنیات یا قند
• برخی افراد نیز قبل از دوران قاعدگی خود شعله‌ور شدن‌ها را تجربه می‌کنند⁸.

هنگامی که ندول‌ها می‌ترکند و مایع درون آن‌ها خارج می‌شود، ممکن است بوی نامطبوعی آزاد شود. شستشوی آرام ناحیه با یک صابون ضدعفونی‌کننده می‌تواند بو را از بین ببرد. همچنین، پوشیدن لباس‌های گشاد که به ندول‌ها مالیده نشوند، در برخی موارد می‌تواند کمک‌کننده باشد و از تحریک بیشتر جلوگیری نماید.

عوارض احتمالی

موارد درمان‌نشده یا شدید هیدرادنیت چرکی ممکن است منجر به عوارض جدی شوند. تشخیص و درمان به موقع برای کاهش این خطرات ضروری است.

عوارض HS می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• ایجاد جای زخم (اسکار): جای زخم‌هایی در محل بهبود و عود ضایعات تشکیل می‌شوند که به مرور زمان ضخیم‌تر می‌گردند.
• محدودیت حرکتی (Immobility): زخم‌ها و اسکار‌های دردناک می‌توانند حرکت شما را محدود کرده و انجام فعالیت‌های روزمره را دشوار سازند.
• عفونت: نواحی از پوست که تخلیه یا ترشح دارند، ممکن است دچار عفونت ثانویه شوند.
• مشکلات تخلیه لنفاوی: از آنجا که ضایعات و اسکارها معمولاً در نزدیکی غدد لنفاوی ایجاد می‌شوند، ممکن است تخلیه لنف تحت تأثیر قرار گیرد و منجر به تورم شود.
• تغییرات پوستی: برخی نواحی از پوست ممکن است تیره شده یا حالت چال‌دار پیدا کنند.
• افسردگی: ضایعات پوستی و بوی نامطبوع ناشی از ترشحات می‌تواند به انزوای اجتماعی و در نتیجه، بروز افسردگی در برخی افراد منجر شود.

سازمان‌های حمایتی متعددی برای افرادی که با هیدرادنیت چرکی زندگی می‌کنند، منابع و حمایت‌هایی را ارائه می‌دهند. برای مثال، بنیاد HS و سازمان ملی اختلالات نادر (NORD) از جمله این مراجع هستند.

پرسش‌های متداول

HS چیست و چه بخش‌هایی از بدن را درگیر می‌کند؟

هیدرادنیت سوپوراتیو (HS) که با نام هیدرادنیت چرکی نیز شناخته می‌شود، یک بیماری مزمن پوستی است که باعث ایجاد برآمدگی‌ها، ندول‌ها و دمل‌های دردناک می‌شود که ناشی از التهاب است. این ضایعات به طور معمول در نواحی با اصطکاک زیاد و غدد آپوکرین مانند زیر بغل، کشاله ران، زیر سینه‌ها و بین باسن ظاهر می‌شوند.

آیا هیدرادنیت چرکی قابل درمان است؟

در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای HS وجود ندارد. با این حال، درمان‌های مؤثری مانند آنتی‌بیوتیک‌ها، بیولوژیک‌ها (مانند آدالیموماب)، استروئیدها و روش‌های جراحی برای مدیریت علائم، کاهش درد، پیشگیری از شعله‌ور شدن و بهبود کیفیت زندگی در دسترس هستند.

چگونه می‌توان شعله‌ور شدن HS را مدیریت کرد؟

مدیریت شعله‌ور شدن‌ها شامل ترکیبی از درمان‌های پزشکی و تغییرات سبک زندگی است. اقدامات مهم شامل ترک سیگار، حفظ وزن متعادل، اجتناب از لباس‌های تنگ و پرهیز از غذاهای محرک مانند لبنیات و قند است. همچنین، مدیریت استرس و مصرف منظم داروهای تجویزی در زمان شعله‌ور شدن ضروری است.

مهم‌ترین عواملی که ریسک ابتلا به HS را افزایش می‌دهند، کدامند؟

برخی از عوامل خطر اصلی برای HS عبارتند از: داشتن سابقه خانوادگی، سیگار کشیدن فعال یا گذشته، اضافه وزن یا چاقی و ابتلای همزمان به برخی بیماری‌های التهابی مانند آرتریت یا بیماری کرون. عوامل هورمونی نیز در بروز این بیماری نقش دارند، زیرا اغلب پس از بلوغ شروع می‌شود.

تفاوت HS با آکنه یا دمل معمولی چیست؟

برخلاف آکنه یا دمل معمولی، ضایعات HS تمایل به عود مکرر در همان نقاط خاص و درگیری طرفین متقابل بدن (مانند هر دو زیر بغل) دارند. علاوه بر این، HS می‌تواند باعث ایجاد تونل‌ها (تراکت‌های زیر پوستی) و زخم‌های شدید شود که در آکنه و دمل‌های عادی مشاهده نمی‌شود.

نتیجه‌گیری

هیدرادنیت سوپوراتیو (HS) که به نام هیدرادنیت چرکی نیز شناخته می‌شود، یک بیماری مزمن پوستی است که می‌تواند باعث ظهور ضایعات دردناک و دمل‌های مکرر در نواحی خاص بدن مانند زیر بغل و کشاله ران شود. زندگی با HS می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، اما با در دسترس بودن درمان‌های مؤثر، می‌توان درد را کاهش داد و وضعیت کلی بیماری را بهبود بخشید. اگرچه درمان قطعی برای HS وجود ندارد، اما مدیریت مؤثر و پایدار این بیماری برای حفظ کیفیت زندگی فرد کاملاً امکان‌پذیر است. در نهایت، مشورت با یک پزشک متخصص برای بحث در مورد گزینه‌های درمانی مناسب و اتخاذ تدابیر لازم در سبک زندگی، اولین و مهم‌ترین گام در کنترل این بیماری است.