رژیمهای کمکربوهیدرات میتوانند تعادل هورمونی بدن را مختل کنند و باعث کاهش انرژی، تغییرات خلقی و اختلال در چرخه قاعدگی شوند. وقتی کربوهیدرات مصرفی کمتر از نیاز بدن باشد، هورمونها بهمنظور تأمین انرژی تغییر میکنند؛ برخی از این تغییرات کوتاهمدت مفید هستند، اما در بلندمدت میتوانند انرژی، خلق و خو، اشتها و کنترل قند خون را تحت تأثیر قرار دهند.
این تغییرات هورمونی شامل افزایش کورتیزول، کاهش فعالیت هورمونهای تیروئید، نوسانات انسولین و گلوکاگون، تغییر حساسیت لپتین، اختلال در هورمونهای تولیدمثلی و کاهش سروتونین است.
افزایش سطح کورتیزول
کربوهیدراتها به بدن سیگنال احساس سیری و تأمین انرژی میدهند. کاهش مصرف کربوهیدرات باعث میشود بدن برای تأمین گلوکز ذخیرهشده، کورتیزول بیشتری تولید کند.
این پاسخ طبیعی به استرس میتواند در کوتاهمدت مفید باشد، اما افزایش طولانیمدت کورتیزول باعث احساس خستگی، بیقراری و افزایش اشتها میشود. علائم رایج شامل خستگی در طول روز، افت انرژی در بعدازظهر و میل شدید به قند یا غذاهای سریعالانرژی است.

کاهش فعالیت هورمونهای تیروئید
متابولیسم سالم گلوکز و مصرف کافی کربوهیدرات برای تبدیل هورمون T4 به شکل فعال T3 ضروری است. کاهش شدید کربوهیدرات میتواند این تبدیل را کند کرده و متابولیسم، دمای بدن و سطح انرژی را کاهش دهد.
این وضعیت ممکن است با احساس سرمای بیشتر، خستگی و توقف در روند کاهش وزن همراه باشد. مطالعات نشان دادهاند که رژیمهای کمکربوهیدرات میتوانند سطح T3 را کاهش دهند، حتی اگر کالری دریافتی کافی باشد.
نوسانات انسولین و گلوکاگون
کاهش شدید کربوهیدرات باعث تغییر سریع انسولین و گلوکاگون میشود تا قند خون ثابت بماند. انسولین معمولاً کاهش مییابد و همزمان گلوکاگون برای آزادسازی گلیکوژن ذخیرهشده و تولید گلوکز جدید فعال میشود.
این نوسانات میتواند باعث کاهش انرژی بهویژه در طول ورزش، احساس لرزش یا سبکی سر بین وعدهها و افزایش گرسنگی شود. بدن باید برای حفظ قند خون، با تغییرات هورمونی تطبیق پیدا کند.
بهبود حساسیت به لپتین
با کاهش مصرف کربوهیدرات، سطح لپتین (هورمون سیری) کاهش مییابد، اما لزوماً باعث افزایش اشتها نمیشود. بدن بهتدریج به رژیم کمکربوهیدرات عادت میکند و حساسیت مغز به لپتین افزایش مییابد.
همزمان، سطح هورمون گرلین (گرسنگی) پایدار یا کاهش مییابد و هورمونهای سیری دیگر مانند کولهسیستوکینین افزایش مییابند. نتیجه این تغییرات، احساس سیری سریعتر، کاهش هوس میان وعدهها و اشتهای پایدارتر است.
اختلال در هورمونهای تولیدمثلی
در افرادی که تخمدان دارند، مصرف مداوم کربوهیدرات پایین ممکن است نشان دهد که انرژی کلی بدن برای عملکرد تولیدمثلی کافی نیست. این شرایط باعث کاهش آزادسازی GnRH و در نتیجه کاهش هورمونهای لوتئینهکننده و محرک فولیکول میشود.
نتیجه ممکن است توقف یا نامنظمی قاعدگی و افزایش علائم سندرم پیش از قاعدگی باشد. کاهش لپتین نیز میتواند بر چرخه قاعدگی تأثیر بگذارد، حتی اگر کالری کل دریافتی کافی به نظر برسد.
کاهش سروتونین و تأثیر بر خلق و خو
کربوهیدراتها به ورود تریپتوفان به مغز کمک میکنند تا به سروتونین تبدیل شود، نوروترنسمیتری که نقش مهمی در خلق و خو، اشتها و خواب دارد. محدودیت کربوهیدرات میتواند تولید سروتونین را کاهش دهد و باعث نوسانات خلقی، تحریکپذیری و مشکلات خواب شود.
افراد ممکن است افزایش تمایل به مصرف غذاهای آرامشبخش حاوی کربوهیدرات، تغییرات خلقی و دشواری در آرام شدن شبانه را تجربه کنند. این اثرات معمولاً با گذشت زمان و ادامه رژیم کمکربوهیدرات مشاهده میشوند.
سؤالات متداول
آیا کاهش کربوهیدرات همیشه مضر است؟
کاهش شدید کربوهیدرات میتواند هورمونها، انرژی و خلق و خو را تحت تأثیر قرار دهد، اما مصرف متوسط یا هدفمند ممکن است برای برخی افراد مفید باشد. رعایت تعادل و توجه به نیازهای فردی اهمیت دارد.
چه نشانههایی نشان میدهد که کربوهیدرات کافی دریافت نمیکنیم؟
علائمی مانند خستگی مداوم، نوسانات خلقی، افزایش اشتها یا هوس شدید برای غذاهای شیرین، کاهش دمای بدن و اختلالات قاعدگی میتوانند هشداردهنده باشند.
چگونه میتوان اثرات هورمونی کاهش کربوهیدرات را کاهش داد؟
مصرف متعادل کربوهیدرات از منابع سالم مانند میوهها، سبزیجات و غلات کامل میتواند به حفظ سطح انرژی، تعادل هورمونها و خلق و خو کمک کند. همچنین، توجه به کالری کل و نیازهای فردی ضروری است.
- Häusl AS, Balsevich G, Gassen NC, Schmidt MV. Focus on FKBP51: A molecular link between stress and metabolic disorders. Mol Metab. 2019;29:170-181. doi:10.1016/j.molmet.2019.09.003
- Harvard Health Publishing. Why stress causes people to overeat.
- Nieman LK. Recent updates on the diagnosis and management of Cushing's syndrome. Endocrinol Metab (Seoul). 2018;33(2):139-146. doi:10.3803/EnM.2018.33.2.139
- Soltani H, Keim NL, Laugero KD. Increasing dietary carbohydrate as part of a healthy whole food diet intervention dampens eight week changes in salivary cortisol and cortisol responsiveness. Nutrients. 2019;11(11):2563. Published 2019 Oct 24. doi:10.3390/nu11112563
- Saini JS, Naqvi S, Dutt OP. Thyroid hormones in non-insulin-dependent diabetes before and after therapy. Med J Armed Forces India. 1995;51(2):117-121. doi:10.1016/S0377-1237(17)30941-3
- Vranjić P, Vuković M, Blažetić S, Viljetić B. Ketogenic diet and thyroid function: a delicate metabolic balancing act. Curr Issues Mol Biol. 2025;47(9):696. doi:10.3390/cimb47090696
- Iacovides S, Maloney SK, Bhana S, Angamia Z, Meiring RM. Could the ketogenic diet induce a shift in thyroid function and support a metabolic advantage in healthy participants? A pilot randomized-controlled-crossover trial. PLoS One. 2022;17(6):e0269440. doi:10.1371/journal.pone.0269440
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Hypothyroidism (underactive thyroid)
- Harvard Health Publishing. Low-carb diet helps cut blood sugar levels in people with prediabetes.
- Finan B, Capozzi ME, Campbell JE. Repositioning glucagon action in the physiology and pharmacology of diabetes. Diabetes. 2020;69(4):532-541. doi:10.2337/dbi19-0004
- American Diabetes Association. Signs, symptoms, and treatment for hypoglycemia (low blood glucose).
- Ebbeling CB, Feldman HA, Klein GL, et al. Effects of a low carbohydrate diet on energy expenditure during weight loss maintenance: randomized trial. BMJ. 2018;363:k4583. doi:10.1136/bmj.k4583
- Dyńka D, Rodzeń Ł, Rodzeń M, et al. Ketogenic diets for body weight loss: A comparison with other diets. Nutrients. 2025;17(6):965. Published 2025 Mar 10. doi:10.3390/nu17060965
- Roekenes J, Martins C. Ketogenic diets and appetite regulation. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2021;24(4):359-363. doi:10.1097/MCO.0000000000000760
- Silvestris E, Lovero D, Palmirotta R. Nutrition and female fertility: an interdependent correlation. Front Endocrinol (Lausanne). 2019;10:346. doi:10.3389/fendo.2019.00346
- Merck Manual Professional Version. Female reproductive endocrinology.
- Sophie Gibson ME, Fleming N, Zuijdwijk C, Dumont T. Where have the periods gone? The evaluation and management of functional hypothalamic amenorrhea. J Clin Res Pediatr Endocrinol. 2020;12(Suppl 1):18-27. doi:10.4274/jcrpe.galenos.2019.2019.S0178
- Childs GV, Odle AK, MacNicol MC, MacNicol AM. The importance of leptin to reproduction. Endocrinology. 2021;162(2):bqaa204. doi:10.1210/endocr/bqaa204
- Saadedine M, Kapoor E, Shufelt C. Functional hypothalamic amenorrhea: Recognition and management of a challenging diagnosis. Mayo Clin Proc. 2023;98(9):1376-1385. doi:10.1016/j.mayocp.2023.05.027
- Harvie M, Haiba M. The impact of intermittent energy restriction on women's health. Proc Nutr Soc. Published online February 11, 2025. doi:10.1017/S0029665125000059
- Gollenberg AL, Hediger ML, Mumford SL, et al. Perceived stress and severity of perimenstrual symptoms: the BioCycle Study. J Womens Health (Larchmt). 2010;19(5):959-967. doi:10.1089/jwh.2009.1717
- Davydov DM, Shapiro D, Goldstein IB, Chicz-DeMet A. Moods in everyday situations: effects of menstrual cycle, work, and stress hormones. J Psychosom Res. 2005;58(4):343-349. doi:10.1016/j.jpsychores.2004.11.003
- Tang J, Krushelnycky L, Shaqo A, Cho CE. A Comprehensive review of nutritional influences on the serotonergic system. Adv Nutr. 2025;16(11):100524. doi:10.1016/j.advnut.2025.100524
- Arshad MT, Maqsood S, Altalhi R, et al. Role of dietary carbohydrates in cognitive function: a review. Food Sci Nutr. 2025;13(7):e70516. doi:10.1002/fsn3.70516
- De Deurwaerdère P, Di Giovanni G. Serotonin in health and disease. Int J Mol Sci. 2020 May 15;21(10):3500. doi:10.3390/ijms21103500
- Thambyrajah JC, Dilanthi HW, Handunnetti SM, Dissanayake D. Serum melatonin and serotonin levels in long-term skilled meditators. Explore (NY). 2023;19(5):695-701. doi:10.1016/j.explore.2023.03.006
- https://www.verywellhealth.com/low-carbs-and-hormones-11870922
