علت ناله کردن در خواب
ناله کردن در خواب ممکن است نشانهای از یک اختلال نادر به نام کاتاترنیا (Catathrenia) یا ناله شبانه باشد، که با صداسازیهایی مانند ناله، نِقنق، زمزمه یا حتی صداهای ترکمانند حین خواب همراه است. این اختلال هنوز بهطور کامل شناخته نشده، اما پژوهشها نشان میدهند که ممکن است با مشکلات تنفسی مرتبط با خواب ارتباط داشته باشد.¹
کاتاترنیا نوعی اختلال خواب است که بیشتر در زمان بازدم رخ میدهد و برخلاف خروپف، صدای ممتد و یکنواختی تولید میکند که اغلب اطرافیان متوجه آن میشوند. در واقع، خود فرد معمولاً متوجه این صداها نیست، زیرا معمولاً در حالت خواب عمیق یا REM اتفاق میافتند.

Demaerre / Getty Images
علت ناله شبانه
کاتاترنیا اغلب در دوران کودکی آغاز میشود و بیشتر در مردان جوان نسبت به زنان دیده میشود و ممکن است سالها ادامه یابد.² علت دقیق این اختلال هنوز مشخص نیست، اما بهنظر نمیرسد که استرس روانی یا مشکلات روانپزشکی عامل آن باشند.³
بر اساس پژوهشهای محدود، احتمال داده میشود که کاتاترنیا به دلیل عملکرد غیرطبیعی نورونها در بخشی از مغز که تنفس را کنترل میکند ایجاد شود، یا ممکن است به دلیل مجاری هوایی فوقانی کوچک، فک کوچک، یا محدودیت جریان هوا در حین دم که در آن با وجود تلاش برای دم، جریان هوا ثابت باقی میماند، باشد.⁴⁵
نقش میکروبیوم بزاقی
پژوهشها نشان دادهاند که تنوع میکروبیوم بزاقی (یعنی مجموعهای از باکتریها، قارچها و ویروسهایی که در بزاق زندگی میکنند) در افراد مبتلا به کاتاترنیا کمتر است، که ممکن است مسیر جدیدی برای درمان این اختلال فراهم کند.⁶ ترکیب میکروبیوم دهانی هر فرد منحصربهفرد است و عوامل مختلفی مانند تغذیه، سبک زندگی و سلامت دهان در شکلگیری آن مؤثر هستند.
یافتن ارتباط میان میکروبیوم بزاقی و ناله شبانه، میتواند روزنهای نو برای درمانهای غیرتهاجمی و شخصیسازیشده باز کند، چرا که تغییر در فلور دهانی با مداخلات تغذیهای یا پروبیوتیکی امکانپذیر است.
یک اختلال نادر خواب
کاتاترنیا اختلالی نادر به شمار میرود و بر اساس مطالعات، بین ۰.۱۷٪ تا ۰.۴٪ از جمعیت جهان را تحتتأثیر قرار میدهد.³
با این حال، هنوز تردیدهایی درباره میزان واقعی شیوع این اختلال وجود دارد، زیرا بسیاری از افراد ممکن است از وجود آن بیخبر باشند، آن را با خروپف اشتباه بگیرند یا اصلاً به پزشک خود دربارهاش چیزی نگویند.
کاتاترنیا چگونه بهنظر میرسد؟
کاتاترنیا شامل نالههایی آرام، کشیده و معمولاً یکنواخت است که در حالت خواب و اغلب هنگام بازدم (بازدمی) اتفاق میافتند. این صداها معمولاً بسیار بلند و متفاوت از صداهای دیگر خواب مانند خروپف یا صحبت در خواب توصیف میشوند.
همچنین، این اختلال با تغییراتی در الگوی تنفس مانند تنفس آهسته (برادیپنه) یا حبس نفس همراه است.³ با این حال، علائم واضحی از مشکلات تنفسی در بیشتر موارد دیده نمیشود.
در اغلب موارد، خود فرد هیچ خاطرهای از این نالهها ندارد، مگر اینکه فرد دیگری مانند هماتاقی یا شریک زندگی آن را گزارش کند.
علائم همراه با ناله شبانه
فرد مبتلا به کاتاترنیا ممکن است هیچ علامت دیگری نداشته باشد، اما در برخی موارد ممکن است علائم زیر نیز دیده شوند:³
- خروپف
- خستگی
- کاهش هوشیاری در طول روز
- اختلال در تمرکز یا حافظه
- گلودرد در صبح
نالهها معمولاً بهصورت خوشهای و در بازههای ۲ تا ۵۰ ثانیه رخ میدهند و ممکن است برای چند دقیقه تا یک ساعت تکرار شوند. این صداها اغلب در مرحله خواب REM (حرکت سریع چشم) ایجاد میشوند، اما میتوانند در مرحله ۲ خواب غیر REM نیز دیده شوند.
چگونه تشخیص داده میشود؟
در بسیاری از موارد، کاتاترنیا زمانی مورد توجه قرار میگیرد که صدای آن آنقدر بلند است که دیگران را بیدار میکند، مانند شرایطی که فرد در خوابگاه دانشجویی، پادگان یا در کنار شریک جدید خود میخوابد.
برای تشخیص قطعی، انجام مطالعه خواب یا پلیسومنوگرام ضروری است. این آزمایش معمولاً در مراکز تخصصی خواب انجام میشود و تغییرات در الگوی تنفس و همچنین صدای ناله را ثبت میکند.
پزشک همچنین ممکن است ساختار بینی، دهان و گلو را بررسی کند تا موانع احتمالی تنفس را شناسایی کند.
تمایز با دیگر اختلالات خواب
کاتاترنیا با اختلالات تنفسی یا خواب دیگر تفاوت دارد و درمان آن وابسته به نوع اختلال است. پیش از تشخیص نهایی، متخصص خواب باید سایر شرایط مشابه را رد کند، از جمله:
- خروپف
- صحبت کردن در خواب (Somniloquy)
- صدای استریدور (تنفس بلند و زیر)
- آسم
درمانهای موجود برای کاتاترنیا
درمانهای کاتاترنیا برای برخی افراد مؤثرند، اما برای همه نه. معمولاً تمرکز درمان بر روی عامل زمینهای است، اما از آنجایی که علت دقیق این اختلال مشخص نیست، انتخاب درمان مناسب میتواند چالشبرانگیز باشد.
- فشار مثبت مداوم در راه هوایی (CPAP): دستگاه CPAP در برخی موارد کاتاترنیا مفید واقع شده است.⁷ البته همه افراد به این درمان پاسخ مثبت نمیدهند.
- وسایل دهانی: ابزارهای دهانی سفارشی که فک را در موقعیت جلو نگه میدارند، میتوانند راه هوایی را باز نگه دارند و در برخی افراد علائم را کاهش دهند.⁸
- جراحی: در صورت وجود انسداد در مجاری فوقانی تنفسی، برداشتن لوزهها (تانسیلکتومی) یا لوزهها به همراه آدنوئیدها (آدنوتانسیلکتومی) ممکن است یک گزینه درمانی مؤثر باشد.⁹
خلاصه
کاتاترنیا یک اختلال خواب بیخطر اما آزاردهنده است که بیشتر موجب بیدار شدن اطرافیان میشود تا خود فرد. این اختلال هنگامی رخ میدهد که فرد در هنگام بازدم در خواب، صداهایی مانند ناله یا نِقنق تولید میکند.
علتهای احتمالی این وضعیت شامل نورونهای ناهماهنگ در مغز، مجاری هوایی فوقانی باریک، فک کوچک، محدودیت جریان هوا و تنوع پایین میکروبیوم بزاق است.
تشخیص این اختلال معمولاً با مطالعه خواب انجام میشود و گزینههای درمان شامل دستگاه CPAP، وسایل دهانی و جراحی است.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- American Academy of Sleep Medicine. Sleep Education. What is groaning?
- Berry, R. B. Fundamentals of sleep medicine. Philadelphia: Elsevier/Saunders; 2012.
- Alonso J, Camacho M, Chhetri DK, Guilleminault C, Zaghi S. Catathrenia (nocturnal groaning): a social media survey and state-of-the-art review. J Clin Sleep Med. 2017;13(4):613–622. doi:10.5664/jcsm.6556
- Martel Q, Maranci JB, Philippe C, Arnulf I. Lamentations in the night: A systematic review on catathrenia. Sleep Med Rev. 2024;75:101944. doi:10.1016/j.smrv.2024.101944
- Yu M, Hao Z, Xu L, et al. Differences in Polysomnographic and Craniofacial Characteristics of Catathrenia Phenotypes: A Cluster Analysis. Nat Sci Sleep. 2024;16:625-638. Published 2024 May 29. doi:10.2147/NSS.S455705
- Yu M, Lu Y, Zhang W, et al. Preliminary analysis of salivary microbiota in catathrenia (nocturnal groaning) using machine learning algorithms. J Oral Microbiol. 2025;17(1):2489613. Published 2025 Apr 16. doi:10.1080/20002297.2025.2489613
- Dias C, Sousa L, Batata L, Teixeira F, Moita J, Moutinho dos Santos J. CPAP treatment for catathrenia. Pulmonol. 2017;23(2):101-104. doi:10.1016/j.rppnen.2016.12.008
- Yu M, Hao Z, Xu L, Wen Y, Han F, Gao X. Mandibular advancement device as treatment trial for catathrenia (Nocturnal groaning). Journal of Clinical Sleep Medicine. 2021;17(9):1767-1776. doi:10.5664/jcsm.9290
- American Academy of Sleep Medicine. New study in the journal SLEEP finds that catathrenia can be successfully treated with CPAP.
- https://www.verywellhealth.com/groaning-during-sleep-may-represent-catathrenia-3014759
