وقتی فردی تغییر بزرگی در رژیم غذایی خود ایجاد میکند، مثل کاهش شدید مصرف کربوهیدرات، بدن بهجای گلوکز شروع به مصرف چربی برای تولید انرژی میکند. این فرایند متابولیک منجر به تولید موادی به نام کتونها میشود. افزایش سطح کتونها در بدن میتواند بوی غیرمعمولی در ادرار ایجاد کند، که اغلب بهصورت بوی میوهای یا شبیه لاکپاککن توصیف میشود. از نظر علمی، این تغییر نهتنها در ادرار بلکه در بوی نفس نیز مشاهده میشود و نشاندهنده تغییر در مسیرهای متابولیکی بدن است.
رژیمهای کمکربوهیدرات و انواع آنها
اصطلاح «رژیم کمکربوهیدرات» بسیار گسترده است و الگوهای مختلفی از رژیمهای غذایی را شامل میشود که در همه آنها مصرف کربوهیدراتها کمتر از مقدار توصیهشده روزانه (حدود ۲۷۵ گرم) است. در برخی رژیمها میزان کربوهیدرات ممکن است به ۱۰۰ گرم در روز محدود شود، در حالیکه در رژیمهای بسیار سخت مثل رژیم کتو، این مقدار حتی به ۲۰ تا ۵۷ گرم در روز کاهش مییابد. کاهش مصرف کربوهیدرات زیر این سطوح میتواند تغییرات متابولیکی عمیقی ایجاد کند، از جمله ورود بدن به وضعیت کتوز.
رژیمهای کمکربوهیدرات متوسط معمولاً عوارض خفیفی مثل خستگی یا ضعف موقت ایجاد میکنند. اما رژیمهای بسیار کمکربوهیدرات، مانند کتوژنیک، میتوانند علائم شدیدتری داشته باشند که در ادامه به آنها پرداخته میشود.
علائم شایع رژیمهای بسیار کمکربوهیدرات
- خستگی و بیحالی
- حالت تهوع و استفراغ
- اسهال
- سرگیجه و سردرد
- بیخوابی و گرفتگی عضلانی
- تحمل کمتر در برابر ورزش شدید
- بوی بد دهان، که اغلب «میوهای» ولی ناخوشایند توصیف میشود
این علائم ناشی از افزایش تولید کتونها در بدن هستند. مطالعات نشان دادهاند که علاوه بر بوی دهان، بوی ادرار نیز ممکن است تغییر کند چون کتونها در مایعات بدن دفع میشوند.
Daoyang Naotou/Getty Images
چرا کتوز باعث بوی غیرمعمول ادرار میشود؟
وقتی مصرف کربوهیدراتها بهشدت کاهش مییابد، بدن منبع اصلی انرژی یعنی گلوکز را از دست میدهد. در این حالت، فرایندی به نام کتوز فعال میشود. در کتوز، اسیدهای چرب موجود در بافتهای چربی شکسته شده و موادی به نام کتونها تولید میشوند. این کتونها شامل سه نوع اصلی هستند: **استواستات، بتا-هیدروکسیبوتیرات و استون**. استون همان مادهای است که مسئول بوی میوهای یا شبیه لاکپاککن در ادرار و نفس است.
هرچه سطح این کتونها در خون بیشتر باشد، بوی تولیدشده در ادرار و نفس قویتر خواهد بود. در بیماران دیابتی، بهویژه مبتلایان به دیابت نوع ۱، افزایش بیشازحد کتونها میتواند نشانهای از وضعیت خطرناکی به نام کتواسیدوز دیابتی باشد که نیازمند مداخله فوری پزشکی است. البته در رژیمهای غذایی، کتوز تغذیهای معمولاً خفیف بوده و سطح کتونها به حد خطرناک نمیرسد.
راهکارهای کاهش بوی ادرار در رژیم کمکربوهیدرات
اگرچه سادهترین راه برای ازبینبردن بوی بد ادرار، افزودن کربوهیدرات به رژیم غذایی و خروج از کتوز است، اما بسیاری از افراد تمایل دارند رژیم کتو را ادامه دهند. در این حالت، راهکارهای زیر میتواند کمککننده باشد:
۱. کاهش مصرف پروتئین اضافی
در رژیم کتو حدود ۲۰٪ کالریها باید از پروتئین تأمین شود. مصرف بیشازحد پروتئین میتواند تولید آمونیاک را افزایش دهد و در ترکیب با استون، بوی ادرار را بدتر کند. بنابراین رعایت تعادل بین پروتئین و چربی در رژیم ضروری است.
۲. حفظ هیدراتاسیون کافی
کمبود آب میتواند غلظت ادرار را افزایش داده و بوی آن را تشدید کند. در رژیمهای کمکربوهیدرات، بدن آب بیشتری از دست میدهد، بنابراین نوشیدن آب کافی بسیار مهم است. رنگ ادرار شاخص خوبی برای وضعیت آب بدن است: ادرار باید به رنگ زرد روشن باشد؛ رنگ تیره نشانه کمآبی است که میتواند با علائمی مثل سرگیجه و خستگی همراه شود.
سایر علل احتمالی بوی بد ادرار
اگر بوی غیرمعمول ادرار با علائم کتوز همراه نباشد، ممکن است علل دیگری مطرح باشد، از جمله:
- عفونتهای دستگاه ادراری بهعلت رشد باکتریها
- دیابت کنترلنشده، که قند خون بالا میتواند بوی شیرین ایجاد کند
- سنگ کلیه، که باعث افزایش آمونیاک در ادرار میشود
- مصرف برخی داروها یا ویتامینها مثل ویتامینهای B و D یا آنتیبیوتیکها
- برخی غذاها مثل مارچوبه، سیر و پیاز
بررسی پزشکی در صورت بوی مداوم یا تغییرات ناگهانی در ادرار ضروری است تا مشکلات احتمالی بهموقع شناسایی شوند.
جمعبندی
رژیمهای بسیار کمکربوهیدرات مانند رژیم کتو میتوانند باعث بوی میوهای یا تند در ادرار شوند، چون بدن در وضعیت کتوز قرار میگیرد و استون تولید میکند. این وضعیت معمولاً خطرناک نیست، اما نوشیدن آب کافی، کنترل مصرف پروتئین و در صورت لزوم افزودن کمی کربوهیدرات میتواند بوی ادرار را کاهش دهد. در عین حال، علل دیگری مانند عفونت یا دیابت کنترلنشده نیز باید در نظر گرفته شوند. در صورت مشاهده علائم پایدار یا جدید، مراجعه به پزشک ضروری است.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Ketones. Cleveland Clinic. March 31, 2024.
- Daily Value on the Nutrition and Supplement Facts Labels. U.S. Food and Drug Administration. March 5, 2024.
- Low-carb diet: Can it help you lose weight? Mayo Clinic. November 15, 2022.
- Masood W et al. Ketogenic Diet. StatPearls. June 16, 2023.
- Ketogenic diet: Is the ultimate low-carb diet good for you? Harvard Medical School. August 9, 2022.
- Ketones. Cleveland Clinic. August 8, 2023.
- Body Odor: A Window to Your Health. Northwestern Medicine. November 2024.
- Dhillon KK et al. Biochemistry, Ketogenesis. StatPearls. February 6, 2023.
- Diabetic ketoacidosis. Mayo Clinic. July 25, 2025.
- Lizzo JM et al. Adult Diabetic Ketoacidosis. StatPearls. July 10, 2023.
- Roberts CGP et al. Illnesses associated with ketosis including diabetic ketoacidosis during very low carbohydrate and ketogenic diets. Diabetes, Obesity and Metabolism. February 25, 2025.
- Badal B et al. Vegetarian and Vegan Alternatives Generates Lower Ammonia and Alters Metabolites in Cirrhosis: A Randomized Clinical Trial. Clinical and Translational Gastroenterology. June 2024.
- Oh R et al. Low-Carbohydrate Diet. StatPearls. August 17, 2023.
- Urine Changes. Cleveland Clinic. September 28, 2023.
- The Causes of Foul-Smelling Urine. UnityPoint.
- Dehydration. MedlinePlus. December 29, 2023.
- 6 Surprising Causes of Bad Breath. Northwestern Medicine. November 2024.
- Nutrition and healthy eating. Mayo Clinic. October 12, 2022.
- What dietitians want you to know about the keto diet. Community Medical Centers. May 6, 2020.
- https://www.everydayhealth.com/diet-types/can-a-low-carb-diet-make-ones-urine-smell-bad/
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
