احساس درد هنگام دفع مدفوع می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد؛ از جمله یبوست، کم‌آبی بدن، عدم تحمل برخی مواد غذایی و مصرف ناکافی فیبر. این نوع درد همچنین ممکن است نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای مانند سندرم روده تحریک‌پذیر یا مشکلاتی نظیر شقاق مقعد، بواسیر یا انسداد روده باشد.
اگر به‌طور مکرر هنگام دفع درد دارید یا در مدفوع خود خون مشاهده می‌کنید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید تا از بروز عوارض جدی‌تر جلوگیری شود.
نوشیدن ناکافی آب
حرکات روده نتیجهٔ دفع مواد زائد از بدن هستند، که این مواد شامل باقی‌مانده‌های غذا و همچنین آب موجود در بدن می‌باشند.¹
بدن برای فرآیند دفع، نیازمند جذب مقدار مشخصی از آب است تا بتواند آب اضافی را از طریق مدفوع دفع کند؛ بنابراین، اگر به میزان کافی آب ننوشید یا در شرایطی قرار بگیرید که به علت تب و تعریق بدن دچار کم‌آبی شود، حرکات روده ممکن است سفت و شکننده شوند. این وضعیت می‌تواند منجر به مدفوع خشک و دفع دردناک گردد.
دکتر کارولین نیوبری، متخصص گوارش در مرکز پزشکی نیویورک-پریسبیتری و ویل کورنل، توصیه می‌کند که روزانه شش تا هشت لیوان آب بنوشید تا بدنتان هیدراته بماند، اگرچه میزان دقیق آب مورد نیاز به وضعیت سلامت و سبک زندگی هر فرد بستگی دارد.²
health
یبوست
یبوست زمانی اتفاق می‌افتد که تعداد دفعات دفع مدفوع به کمتر از سه بار در هفته کاهش یابد، که ممکن است همراه با درد شکمی یا سختی در دفع باشد.³
عوامل مختلفی می‌توانند باعث یبوست شوند، از جمله:⁴
- کم‌آبی بدن
- رژیم غذایی فاقد فیبر کافی
- مصرف برخی داروها یا مکمل‌ها (و تغییر در آن‌ها)
- بیماری‌هایی مانند سلیاک
- بارداری
- مسافرت که برنامهٔ روزانه بدن را مختل می‌کند
اغلب می‌توان یبوست را با نوشیدن آب فراوان و افزایش مصرف فیبر در خانه درمان کرد، اما چون علت یبوست در درمان آن نقش کلیدی دارد، در صورت تکرار این وضعیت، باید به پزشک مراجعه کرد.⁵
شقاق مقعد
شقاق‌های مقعدی ترک‌ها یا بریدگی‌های سطحی در کانال مقعد هستند که ممکن است هنگام دفع درد شدیدی ایجاد کنند. این ترک‌ها می‌توانند به علت یبوست، مدفوع سفت یا آسیب به کانال مقعد به وجود آیند.
شقاق‌ها ممکن است به‌صورت حاد (کمتر از شش هفته) یا مزمن بروز کنند و در مواردی به‌طور خودبه‌خود بهبود یابند، ولی گاهی نیاز به مداخله پزشکی دارند.⁶
درمان آن می‌تواند شامل استفاده از نرم‌کننده‌های مدفوع، افزایش مصرف فیبر یا در موارد شدید، انجام عمل جراحی باشد.⁷
برخی بیماری‌های مقاربتی (STI)
برخی از عفونت‌های مقاربتی مانند کلامیدیا، سیفلیس و ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ممکن است به رکتوم منتقل شده و موجب درد هنگام دفع شوند.⁸⁹¹⁰
در صورتی که احتمال می‌دهید دچار بیماری مقاربتی شده‌اید، باید به پزشک مراجعه کنید تا تشخیص دقیق داده و درمان مناسب را تجویز نماید.
عدم تحمل غذایی
گاهی درد شکمی و ناراحتی هنگام دفع ممکن است ناشی از عدم تحمل برخی غذاها مانند لاکتوز، فروکتوز یا گلوتن باشد. این مواد می‌توانند منجر به نفخ شکم و احساس ناراحتی شوند.
دکتر کریستین استوف، متخصص گوارش در مرکز سلامت گوارش دانشگاه نورث‌وسترن، بیان می‌کند که برخی از این عدم تحمل‌ها با آزمایش قابل تشخیص هستند، که می‌تواند به فرد کمک کند از غذاهای مشکل‌ساز پرهیز کند و درد را کاهش دهد.
برخی دیگر از موارد عدم تحمل غذایی نیازمند اجرای رژیم‌های حذفی مبتنی بر آزمون و خطا هستند تا عوامل مزاحم مشخص شوند و حذف شوند. این روش می‌تواند به‌تدریج تأثیر چشمگیری بر سلامت روده و راحتی در دفع داشته باشد.
مصرف ناکافی فیبر
فیبر، بخشی از گیاهان است که در دستگاه گوارش انسان قابل هضم نیست اما نقش حیاتی در حرکات طبیعی روده دارد و باید در رژیم غذایی روزانه گنجانده شود.
فیبر به دو نوع محلول و نامحلول تقسیم می‌شود. فیبر محلول در آب حل می‌شود و باعث نرم شدن مدفوع می‌گردد، در حالی‌که فیبر نامحلول حجم مدفوع را افزایش می‌دهد و عبور آن از روده را آسان‌تر می‌کند. هر دو نوع برای سلامت روده ضروری هستند و باید به‌طور روزانه مصرف شوند.
راهکارهایی برای رفع مشکل
اگر دفع برایتان دردناک است، سعی کنید مصرف میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل را در رژیم غذایی خود افزایش دهید.
بیشتر بزرگسالان به مقدار توصیه‌شده فیبر روزانه که برای زنان ۲۱ تا ۲۵ گرم و برای مردان ۳۰ تا ۳۸ گرم است، نمی‌رسند. بهترین روش برای افزودن فیبر به رژیم غذایی، مصرف غذاهای سرشار از فیبر است، اما اگر این مقدار کافی نباشد، می‌توان از مکمل‌هایی به شکل پودر، کپسول یا بار استفاده کرد.
کم‌تحرکی
فعالیت بدنی باعث تحریک عضلات شده و می‌تواند حرکت روده را تسهیل کند. همچنین تأثیر مثبتی بر نحوه جذب آب در مدفوع و تنظیم هورمون‌هایی دارد که سلامت گوارش را کنترل می‌کنند.
راهکارهایی برای رفع مشکل
گنجاندن تمرینات هوازی در برنامهٔ روزانه می‌تواند علائم ناراحت‌کنندهٔ یبوست را کاهش داده و در عین حال سلامت قلب و بدن را نیز ارتقاء دهد.
هر فعالیتی که ضربان قلب را افزایش دهد، مؤثر است؛ بنابراین اگر وقت رفتن به باشگاه ندارید، می‌توانید با پیاده‌روی سریع یا بالا رفتن از پله‌ها، بدن خود را فعال نگه دارید.
داروهایی که باعث یبوست می‌شوند
برخی داروهای رایج می‌توانند عملکرد روده را مختل کرده و از طریق تغییر در جذب آب، ترشح هورمون‌ها یا حرکت روده باعث یبوست شوند.
این داروها شامل آنتی‌اسیدها، داروهای مسکن مخدر، مکمل‌های آهن، برخی داروهای فشار خون و داروهای ضدافسردگی هستند.¹¹
راهکارهایی برای رفع مشکل
آگاهی از عوارض جانبی داروهایی که مصرف می‌کنید بسیار اهمیت دارد. اگر فکر می‌کنید دارویی باعث یبوست شما شده، با پزشک دربارهٔ جایگزین کردن آن یا استفاده از نرم‌کنندهٔ مدفوع صحبت کنید.
سندرم روده تحریک‌پذیر
سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS) یکی از دلایل رایج درد شکمی و نفخ است، اما علائم آن بسیار متنوع هستند. برخی از افراد دچار اسپاسم‌های روده‌ای و اسهال می‌شوند، در حالی که گروهی دیگر با یبوست مواجه می‌شوند.
راهکارهایی برای رفع مشکل
درمان IBS به علائمی که تجربه می‌کنید بستگی دارد. علاوه بر تغییرات سبک زندگی مانند رژیم غذایی، مدیریت استرس و ورزش، داروهایی نیز وجود دارند که به‌طور اختصاصی برای درمان IBS تأیید شده‌اند.
یک مشکل پزشکی جدی
اگر هیچ‌یک از موارد ذکرشده برای شما آشنا نیست، ممکن است دچار یک مشکل زمینه‌ای جدی باشید که توانایی دفع آسان و مؤثر را کاهش داده است.
این مشکلات می‌تواند شامل انسداد در روده بر اثر پیچ‌خوردگی یا توده‌ها، آسیب به عضلات روده پس از جراحی یا زایمان، آسیب به اعصاب روده در اثر بیماری‌هایی مانند پارکینسون یا التهاب کولون به دلایل مختلف باشد.
راهکارهایی برای رفع مشکل
با پزشک خود درباره علائمی که تجربه می‌کنید صحبت کنید. هرگونه خونریزی گوارشی (چه در مدفوع، چه در توالت یا روی دستمال) باید توسط پزشک بررسی شود.
همچنین، سایر نشانه‌های هشداردهنده مانند کاهش وزن ناخواسته، تب یا لرز، حالت تهوع یا استفراغ، و درد شکمی شدید و مداوم نیز نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارند.
مرور سریع
نوشیدن ناکافی آب، عدم تحمل غذایی، مصرف کم فیبر، کم‌تحرکی، برخی داروها، سندرم روده تحریک‌پذیر یا بیماری‌های جدی پزشکی همگی می‌توانند باعث دفع دردناک شوند.
اگر احساس می‌کنید یکی از این عوامل باعث درد شما هنگام دفع شده، پیشنهاد می‌شود راهکارهای ارائه‌شده در این مقاله را امتحان کنید. در صورتی که علائم ادامه پیدا کرد یا مواردی مانند خون در مدفوع، کاهش وزن ناخواسته، تب، لرز، حالت تهوع، استفراغ یا درد شدید شکمی داشتید، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- National Library of Medicine. In brief: How do bowel movements work?
- Armstrong LE, Johnson EC. Water intake, water balance, and the elusive daily water requirement. Nutrients. 2018;10(12):1928. doi:10.3390/nu10121928
- Diaz S, Bittar K, Hashmi MF, Mendez MD. Constipation. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2025.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & causes of constipation.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for constipation.
- Jahnny B, Ashurst JV. Anal fissures. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2025.
- Higuero T. Update on the management of anal fissure. Journal of Visceral Surgery. 2015;152(2):S37-S43. doi:10.1016/j.jviscsurg.2014.07.007
- Centers for Disease Control and Prevention. Human papillomavirus (HPV) infection: STI treatment guidelines.
- Ferzacca E, Barbieri A, Barakat L, Olave MC, Dunne D. Lower gastrointestinal syphilis: case series and literature review. Open Forum Infectious Diseases. 2021;8(6):ofab157. doi:10.1093/ofid/ofab157
- MedlinePlus. Chlamydia infections.
- National Institute on Aging. Concerned About Constipation?
- https://www.health.com/condition/digestive-health/why-does-it-hurt-when-i-poop
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
