هنگامی که دچار یبوست یا احساس گرفتگی در شکم هستید، چندین راهکار خانگی میتوانند هم به شما در یافتن تسکین سریع کمک کنند و هم به مرور زمان به بهبود نظم حرکات روده کمک نمایند.¹
ملینهای طبیعی
ملینهای طبیعی به مواد غذایی و نوشیدنیهایی گفته میشود که بهطور ملایم و مؤثر باعث تحریک دستگاه گوارش میشوند. برخی از معروفترین ملینهای طبیعی عبارتاند از:
- آلو و آب آلو: این میوه حاوی سوربیتول (نوعی قند الکلی) و پکتین (نوعی فیبر محلول) است. این ترکیبات به نرم شدن مدفوع و کاهش سفتی و تودهای بودن آن کمک میکنند، بدون اینکه باعث اسهال شوند.²
آلو به عنوان یکی از قدیمیترین درمانهای خانگی یبوست شناخته میشود. سوربیتول با کشیدن آب به داخل روده بزرگ، باعث نرم شدن مدفوع میشود و پکتین به افزایش حجم و روان شدن حرکت آن در کولون کمک میکند. - تخم شربتی (تخم چیا): پژوهشها نشان دادهاند که خیساندن تخم چیا باعث حجیم شدن آن میشود و این دانهها بهصورت ژلهای درمیآیند که به افزایش حجم مدفوع و سهولت عبور آن از دستگاه گوارش کمک میکند.³
تخم چیا علاوه بر فیبر محلول، حاوی چربیهای مفید امگا-۳ نیز هست که به سلامت مخاط روده کمک میکند. - قهوه: نوشیدن قهوه باعث تحریک حرکات دستگاه گوارش میشود و میتواند موجب تحریک روده بزرگ و تسریع در اجابت مزاج گردد.⁴
این اثر میتواند ناشی از ترکیب کافئین و سایر ترکیبات بیواکتیو موجود در قهوه باشد که بر عضلات صاف روده اثر میگذارند.
مکملها
پروبیوتیکها و منیزیم میتوانند به تسکین فوری یبوست کمک کنند.
- مکملهای پروبیوتیک میتوانند تعادل باکتریهای مفید در دستگاه گوارش را حفظ کنند. تحقیقات نشان میدهد که مصرف آنها زمان عبور مدفوع از روده را کاهش میدهد و تعداد دفعات اجابت مزاج را افزایش میدهد.⁵
این اثر معمولاً با افزایش باکتریهای لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتر صورت میگیرد که باعث تخمیر فیبرها و تولید اسیدهای چرب کوتاهزنجیر میشوند و به تحریک روده کمک میکنند. - منیزیم نیز نقش مهمی در سلامت روده و نظم حرکات آن ایفا میکند.⁶ مکملهایی مانند منیزیم سیترات با کشیدن آب به داخل روده میتوانند یبوست را سریع برطرف کنند.⁷
این خاصیت اسموتیک منیزیم باعث حجیم شدن و نرم شدن مدفوع میشود.
توجه: سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) مکملهای غذایی را مانند داروها از نظر ایمنی و اثربخشی تنظیم نمیکند. بنابراین باید با احتیاط و تحت نظر متخصص مصرف شوند.⁸
ملینهای بدون نسخه (OTC)
ملینهای بدون نسخه میتوانند زمانی که سایر روشها جواب ندادهاند، تسکین کوتاهمدت فراهم کنند. پیش از مصرف هر نوع ملین، مشورت با پزشک یا داروساز ضروری است. برخی از انواع داروهایی که میتوانند در درمان یبوست کمک کنند عبارتاند از:¹
روانکنندههای گوارشی: مانند روغن معدنی که باعث لغزنده شدن مدفوع و حرکت آسانتر آن در روده میشود.
عوامل اسموتیک: این داروها با نگهداشتن آب در مدفوع، آن را نرم میکنند و به اجابت مزاج کمک مینمایند.
نمونهها: لاکتولوز، پلیاتیلن گلایکول.
نرمکنندههای مدفوع: به شکل کپسول یا مایع در دسترساند و با کاهش کشش سطحی مدفوع، باعث میشوند دفع آن راحتتر شود.⁹
مانند: داکوزات سدیم.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یبوست شما بیش از سه هفته ادامه داشته باشد یا با علائمی مانند کاهش وزن بیدلیل، خون در مدفوع، یا درد شدید شکمی همراه باشد، باید به پزشک مراجعه کنید.¹⁰
یبوست طولکشیده میتواند نشانهای از مشکلات جدیتری مانند سندرم روده تحریکپذیر (IBS)، انسداد روده، یا حتی سرطان کولورکتال باشد. در چنین مواردی، بررسیهای تشخیصی مانند کولونوسکوپی یا آزمایشهای خون ممکن است ضروری باشند.
همچنین اگر علیرغم رعایت رژیم غذایی سرشار از فیبر، فعالیت بدنی منظم، و مصرف کافی مایعات، همچنان با یبوست مزمن مواجه هستید، ممکن است نیاز به بررسی عملکرد تیروئید، اعصاب دستگاه گوارش یا استفاده از داروهای خاصی وجود داشته باشد.
اگر کودک یا سالمندی با یبوست شدید مواجه شد، باید سریعتر به پزشک مراجعه کرد، چرا که در این گروهها یبوست میتواند بهسرعت باعث عوارضی چون بیاشتهایی، تهوع، بیقراری یا بیتعادلی آب و الکترولیتها شود.
پاسخ سریع: چه چیزی میتواند فوراً باعث اجابت مزاج شود؟
در این بخش، برخی از مؤثرترین محرکهای سریع دستگاه گوارش برای تسهیل در اجابت مزاج آمده است:
- نوشیدن یک لیوان آب گرم یا آب لیمو گرم: گرما میتواند حرکات پریستالتیک روده را تحریک کند، و لیمو با خاصیت اسیدیاش ممکن است ترشح صفرا را افزایش دهد.¹¹
- مصرف قهوه (بهویژه صبحها): کافئین و ترکیبات دیگر موجود در قهوه میتوانند عضلات روده بزرگ را تحریک کرده و احساس فوری نیاز به دفع را ایجاد کنند.
- فعالیت بدنی ملایم مانند پیادهروی سریع یا حرکات یوگا: ورزش با تحریک عضلات شکمی و افزایش تحرک دستگاه گوارش، یکی از روشهای مؤثر و طبیعی برای اجابت مزاج است.
- خوردن غذاهای سرشار از فیبر محلول و نامحلول مانند آلو، انجیر، سبوس، دانه چیا، دانه کتان، و سبزیجات خام.
- استفاده از مکمل منیزیم سیترات یا شیر منیزی (magnesium hydroxide) در موارد حاد یبوست، البته بهطور محدود و تحت نظر پزشک.
جمعبندی
اگرچه راهکارهایی برای تحریک فوری حرکات روده وجود دارند، برای جلوگیری از یبوست مزمن، پیروی از سبک زندگی سالم بسیار حیاتی است. این موارد شامل نوشیدن آب کافی، مصرف منظم فیبر غذایی، فعالیت بدنی روزانه، کاهش استرس، و پیگیری علائم گوارشی بهویژه در صورت تداوم آنها است.
در صورتی که یبوست مزمن شود یا همراه با علائم هشداردهنده باشد، مراجعه به پزشک ضروری است تا علت زمینهای مشخص شده و درمان مناسب انجام گیرد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for constipation.
- Koyama T, Nagata N, Nishiura K, Miura N, Kawai T, Yamamoto H. Prune Juice Containing Sorbitol, Pectin, and Polyphenol Ameliorates Subjective Complaints and Hard Feces While Normalizing Stool in Chronic Constipation: A Randomized Placebo-Controlled Trial. Am J Gastroenterol. 2022;117(10):1714-1717. doi:10.14309/ajg.0000000000001931
- Khalid W, Arshad MS, Aziz A, et al. Chia seeds (Salvia hispanica L.): A therapeutic weapon in metabolic disorders. Food Sci Nutr. 2022;11(1):3-16. doi:10.1002/fsn3.3035
- Iriondo-DeHond A, Uranga JA, Del Castillo MD, Abalo R. Effects of Coffee and Its Components on the Gastrointestinal Tract and the Brain-Gut Axis. Nutrients. 2020;13(1):88. doi:10.3390/nu13010088
- Miller LE, Ouwehand AC, Ibarra A. Effects of probiotic-containing products on stool frequency and intestinal transit in constipated adults: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Ann Gastroenterol. 2017;30(6):629-639. doi:10.20524/aog.2017.0192
- National Institutes of Health. Magnesium.
- MedlinePlus. Magnesium citrate.
- U.S. Food and Drug Administration. Dietary supplements.
- MedlinePlus. Stool softeners.
- National Institute for Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, diet, and nutrition for constipation.
- van der Schoot A, Drysdale C, Whelan K, Dimidi E. The Effect of Fiber Supplementation on Chronic Constipation in Adults: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Am J Clin Nutr. 2022;116(4):953-969. doi:10.1093/ajcn/nqac184
- Boilesen SN, Tahan S, Dias FC, Melli LCFL, de Morais MB. Water and fluid intake in the prevention and treatment of functional constipation in children and adolescents: Is there evidence?. J Pediatr (Rio J). 2017;93(4):320-327. doi:10.1016/j.jped.2017.01.005
- Cui J, Xie F, Yue H, et al. Physical activity and constipation: A systematic review of cohort studies. J Glob Health. 2024;14:04197. doi:10.7189/jogh.14.04197
- Lai S, Zhu C, Zhou X, et al. Effect of Physical Activity on the Association Between Diet and Constipation: Evidence From the National Health and Nutrition Examination Survey 2007-2010. J Neurogastroenterol Motil. 2024;30(3):322-331. doi:10.5056/jnm23134
- Sebo P, Quinio C, Viry M, Haller DM, Maisonneuve H. Perceived Effectiveness and Overall Satisfaction of Using a Toilet Stool to Prevent or Treat Constipation: An Analysis of Online Comments. J Am Board Fam Med. 2022;35(4):836-839. doi:10.3122/jabfm.2022.04.210474
- Zhang G, Wang S, Ma P, et al. Association of habitual sleep duration with abnormal bowel symptoms: A cross-sectional study of the 2005-2010 National Health and Nutrition Examination Survey. J Health Popul Nutr. 2024;43(1):125. doi:10.1186/s41043-024-00601-8
- Doğan İG, Gürşen C, Akbayrak T, et al. Abdominal Massage in Functional Chronic Constipation: A Randomized Placebo-Controlled Trial. Phys Ther. 2022;102(7):pzac058. doi:10.1093/ptj/pzac058
- Chiarioni G, Popa SL, Ismaiel A, et al. Herbal Remedies for Constipation-Predominant Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. Nutrients. 2023;15(19):4216. doi:10.3390/nu15194216
- Çalişkan N, Bulut H, Konan A. The Effect of Warm Water Intake on Bowel Movements in the Early Postoperative Stage of Patients Having Undergone Laparoscopic Cholecystectomy: A Randomized Controlled Trial. Gastroenterol Nurs. 2016;39(5):340-347. doi:10.1097/SGA.0000000000000181
- MedlinePlus. Constipation - self-care.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
