چه عواملی باعث ایجاد لکه‌های سیاه و تیره روی زبان می‌شوند؟

علل بروز لکه‌های سیاه روی زبان

چندین عامل می‌توانند باعث ایجاد لکه‌های سیاه تیره روی زبان شوند، از جمله وضعیتی خوش‌خیم به نام زبان مودار، برخی داروها، و بعضی بیماری‌ها. همچنین تفاوت‌های طبیعی در رنگ زبان افراد نیز می‌تواند به‌ویژه در کسانی با پوست تیره، عامل ظاهر شدن این لکه‌ها باشد.¹

در بسیاری از موارد، این لکه‌ها به‌طور خودبه‌خود برطرف می‌شوند، اما اگر عامل زمینه‌ای وجود داشته باشد، درمان آن عامل می‌تواند به بهبود این وضعیت کمک کند.²

چه چیزی باعث ایجاد لکه‌های سیاه تیره روی زبان می‌شود؟ rdiet.ir

SDI Productions / Getty Images

شایع‌ترین دلایل لکه‌های سیاه روی زبان

چندین دلیل رایج برای بروز لکه‌های سیاه روی زبان وجود دارد که اغلب آن‌ها جدی یا خطرناک نیستند. برخی از شایع‌ترین این دلایل شامل موارد زیر هستند:

تفاوت‌های طبیعی در رنگ زبان

رایج‌ترین دلیل برای وجود لکه‌های سیاه روی زبان، تفاوت‌های طبیعی در رنگ زبان افراد است. این حالت با نام «تغییرات خوش‌خیم در رنگدانه‌های دهانی» شناخته می‌شود که به این معناست که برخی افراد به‌طور طبیعی مقدار بیشتری رنگ‌دانه (پیگمانت) روی زبان خود دارند.³

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

این تفاوت معمولاً در افرادی با پوست تیره‌تر بیشتر دیده می‌شود. این لکه‌ها ممکن است به صورت نقاط سیاه، صورتی یا قرمز روی زبان ظاهر شوند و اغلب اولین بار در دهه‌ی سوم یا چهارم زندگی (۲۰ یا ۳۰ سالگی) مشاهده می‌شوند.³

توضیح علمی: رنگدانه‌هایی مثل ملانین که مسئول رنگ پوست، مو و حتی مخاط دهان هستند، در افراد با زمینه ژنتیکی تیره‌پوست، بیشتر تولید می‌شوند. بنابراین بروز لکه‌های تیره در زبان یا لثه در این افراد نوعی ویژگی طبیعی و غیرنشانگر بیماری است.

زبان مودار

«زبان مودار» وضعیتی است که در آن لکه‌های تیره روی زبان ظاهر می‌شوند و ممکن است رشدهای ریز و شبیه مو نیز روی سطح زبان دیده شوند. با اینکه این ظاهر ممکن است نگران‌کننده باشد، اما در اصل یک بیماری بی‌خطر است.⁴

عوامل مختلفی ممکن است خطر بروز زبان مودار را افزایش دهند، از جمله:⁴²

بهداشت نامناسب دهان و دندان
عفونت‌های قارچی
استفاده از برخی آنتی‌بیوتیک‌ها
مصرف دخانیات
نوشیدن بیش‌ازحد چای یا قهوه
وجود رنگ‌های مصنوعی در غذاها یا داروها
استفاده زیاد از دهان‌شویه‌های خاص
دریافت پرتودرمانی در ناحیه سر یا گردن

توضیح علمی: زبان مودار نتیجه‌ی انباشته شدن کراتین در پاپی‌های نخ‌مانند سطح زبان است که باعث بلند شدن آن‌ها و به دام افتادن باکتری‌ها، قارچ‌ها و مواد رنگی می‌شود. این تجمع باعث تغییر رنگ سطح زبان به قهوه‌ای، مشکی یا حتی سبز می‌شود.

داروها

برخی داروها می‌توانند منجر به بروز لکه‌های سیاه تیره روی زبان شوند. به‌عنوان مثال، داروهایی که حاوی آهن یا طلا هستند، ممکن است این عارضه را ایجاد کنند. سایر داروهایی که ممکن است چنین اثری داشته باشند شامل موارد زیر هستند:³

برخی آنتی‌بیوتیک‌ها
Pepto-Bismol (حاوی بیسموت ساب‌سالیسیلات) و داروهای کاهش‌دهنده اسید معده
برخی داروهای ضدروان‌پریشی
برخی داروهای ضدصرع
داروهای درمان مالاریا

توضیح علمی: این داروها ممکن است از طریق تجمع رنگدانه‌ها، تغییر ترکیب باکتری‌های دهان یا برهم‌زدن تعادل PH باعث تغییر رنگ زبان شوند. در مورد بیسموت، واکنش آن با سولفور دهان، ترکیبی سیاه‌رنگ به‌نام بیسموت سولفید ایجاد می‌کند.

بیماری‌های زمینه‌ای

برخی از بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند باعث ایجاد لکه‌های تیره روی زبان شوند که در این حالت این لکه‌ها تنها یک علامت از یک مشکل بزرگ‌تر هستند. این بیماری‌ها شامل موارد زیر می‌شوند:⁵

بیماری آدیسون (نارسایی غدد فوق کلیوی)
سندرم پوتز-جگرز (یک بیماری ژنتیکی نادر)
پرکاری تیروئید (سطح بالای هورمون‌های تیروئیدی)
HIV
سل
کاندیدیازیس (عفونت قارچی)
رشدهای خوش‌خیم یا بدخیم روی زبان

توضیح علمی: در برخی بیماری‌ها مانند آدیسون، افزایش هورمون‌های محرک ملانوسیت می‌تواند سبب افزایش رنگدانه‌های تیره روی پوست و زبان شود. در مواردی مانند سرطان یا سل، التهاب یا تخریب بافت نیز ممکن است باعث تغییر رنگ مخاط دهانی شود.

زبان شما چه شکلی خواهد بود؟

زبان شما ممکن است دارای یک یا چند لکه باشد که به رنگ قهوه‌ای یا سیاه دیده می‌شوند. این لکه‌ها ممکن است در نواحی مختلف زبان ظاهر شوند و از فردی به فرد دیگر متفاوت باشند. در اغلب موارد، افراد علامت دیگری جز تغییر رنگ زبان ندارند.²

اگر دچار زبان مودار باشید، که حدود ۱۳٪ از افراد در طول زندگی خود آن را تجربه می‌کنند، احتمالاً پوشش تیره‌ای نیز روی زبان خود خواهید دید. این پوشش ممکن است به رنگ قهوه‌ای یا سیاه، و گاهی سفید، صورتی یا سبز دیده شود. در بعضی موارد، رشدهای شبیه به موهای ریز روی زبان دیده می‌شود.⁴

توضیح علمی: نوع رنگ پوشش زبان بستگی به باکتری‌ها، قارچ‌ها، ذرات غذا، و رنگدانه‌های موجود دارد. رنگ سبز یا صورتی گاهی به دلیل رشد انواع خاصی از میکروارگانیسم‌ها یا رنگ‌های غذایی است.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر لکه‌های سیاه روی زبانتان طی چند روز از بین نرفتند، بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا علت اصلی آن بررسی شود. همچنین اگر علائم زبانی باعث اختلال در غذا خوردن یا تنفس شما شدند، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.²

در معاینه، پزشک احتمالاً زبان شما را بررسی خواهد کرد و درباره زمان شروع لکه‌ها، دفعات قبلی بروز آن‌ها و سایر علائم احتمالی از شما سؤال خواهد کرد. همچنین ممکن است درباره داروهای مصرفی، سابقه مصرف دخانیات، و بهداشت دهان و دندان شما پرس‌وجو کند.²

در برخی موارد، ممکن است نمونه خون گرفته شود یا تکه‌ای کوچک از بافت زبان برای بررسی بافت‌شناسی (بیوپسی) برداشته شود.²

توضیح علمی: بیوپسی زبان در مواردی توصیه می‌شود که احتمال رشد سرطانی، ضایعات مزمن یا بیماری‌های خاصی مثل لیشمانیوز یا سل دهانی مطرح باشد. بررسی بافت می‌تواند منبع تشخیص قطعی باشد.

چگونه لکه‌های سیاه روی زبان را از بین ببریم؟

درمان لکه‌های سیاه روی زبان معمولاً بستگی به علت آن دارد. اگر بیماری زمینه‌ای موجب بروز این لکه‌ها شده باشد، درمان آن بیماری معمولاً باعث بهبود لکه‌ها می‌شود.²

اگر لکه‌ها به دلیل مصرف دارو ایجاد شده باشند، ممکن است قطع یا تغییر دارو مفید باشد. البته قبل از قطع یا تغییر داروی تجویزشده، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.²

گاهی اوقات مراقبت‌های خانگی می‌توانند به بهبود لکه‌های سیاه زبان کمک کنند. برخی اقدامات مفید در خانه شامل موارد زیر هستند:⁴²

مسواک‌زدن و نخ‌دندان کشیدن منظم
استفاده از تمیزکننده زبان
مراجعه منظم به دندان‌پزشک برای معاینه و جرم‌گیری
تغذیه سالم و سرشار از مواد مغذی
ترک سیگار
کاهش مصرف چای یا قهوه
درمان عفونت‌های باکتریایی یا قارچی در صورت وجود

توضیح علمی: تمیزکردن زبان از تجمع مواد غذایی، باکتری‌ها و قارچ‌ها جلوگیری می‌کند و محیط دهان را متعادل‌تر نگه می‌دارد. همچنین رعایت بهداشت دهان به بازسازی پوشش طبیعی زبان کمک می‌کند.

چگونه از بروز لکه‌ها پیشگیری کنیم؟

در برخی موارد، مانند تفاوت‌های طبیعی رنگ زبان، نمی‌توان از بروز لکه‌های سیاه جلوگیری کرد.⁴

اما اگر لکه‌ها ناشی از زبان مودار باشند، با تغییر برخی عادات می‌توان از آن‌ها پیشگیری کرد. رعایت بهداشت دهان، کاهش مصرف چای و قهوه، و ترک دخانیات می‌تواند بسیار مؤثر باشد.⁴

برخی افراد همچنین متوجه شده‌اند که مسواک‌زدن سطح زبان یا استفاده منظم از تمیزکننده زبان می‌تواند از بروز لکه‌های تیره روی زبان جلوگیری کند.⁴

توضیح علمی: عادات مؤثر در پیشگیری از زبان مودار معمولاً همان‌هایی هستند که از رشد بیش از حد کراتین و باکتری در سطح زبان جلوگیری می‌کنند؛ این اقدامات محیط زبانی تمیز و سالم‌تری ایجاد می‌کنند.

جمع‌بندی کوتاه

تفاوت‌های طبیعی در رنگ زبان، و همچنین وضعیت بی‌خطری به نام زبان مودار، از دلایل رایج بروز لکه‌های سیاه روی زبان هستند. اگرچه گاهی داروها یا بیماری‌ها نیز در ایجاد این لکه‌ها نقش دارند.

اگر لکه‌های تیره‌ی زبان طی چند روز از بین نرفتند، بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا علت اصلی مشخص و درمان مناسب انجام شود.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: