سکسکه یک انقباض غیرارادی در دیافراگم است که باعث میشود تارهای صوتی شما بهطور ناگهانی بسته شوند و صدای آشنای هیق ایجاد شود.
این واکنش ناگهانی بدن، اغلب بدون هشدار قبلی رخ میدهد و میتواند برای بسیاری آزاردهنده یا نگرانکننده باشد.
اگر تاکنون سکسکه را تجربه کرده باشید، احتمالاً از خود پرسیدهاید که چگونه میتوان آن را متوقف کرد.
برای اینکه بدانیم کدام روشها در از بین بردن سکسکه مؤثر هستند، باید با عواملی که موجب سکسکه میشوند آشنا شویم و همچنین بدانیم کدام بخشهای گلو و سیستم گوارش در آن نقش دارند.
همچنین باید تشخیص دهیم کدام ترفندها واقعاً مؤثر نیستند. این دانش پایه میتواند به انتخاب راهکارهای مناسب کمک کند.
چرا سکسکه اتفاق میافتد؟
سکسکه حالتی شایع است که در همه گروههای سنی دیده میشود؛ کودکان، بزرگسالان و حتی جنینها در رحم نیز آن را تجربه میکنند.
اصطلاح پزشکی سکسکه، «سینگولتوس» (Singultus) است که از واژهای لاتین بهمعنای «نفسنفس زدن هنگام گریه» گرفته شده است.
سکسکه زمانی رخ میدهد که دیافراگم، یعنی عضلهای که بین معده و ریهها قرار دارد، بدون اختیار منقبض میشود.
پس از این انقباض، گلوت (glottis) یا فضای بین تارهای صوتی، بهطور ناگهانی بسته میشود که باعث ایجاد صدای «هیق» میشود.
این انقباض میتواند بهعلت تحریک فیزیکی یا شرایط پزشکی زمینهای رخ دهد.
دلایل شایع بروز سکسکه شامل موارد زیر هستند:
- خوردن یک وعده غذایی حجیم
- نوشیدنیهای گازدار مانند نوشابه
- غذاهای تند
- مصرف الکل
- بلعیدن هوا بهصورت تصادفی
- استرس و اضطراب
- هیجانزدگی بیشازحد
- تنفس بیش از حد
- برخی داروها مانند بنزودیازپینها، داروهای شیمیدرمانی یا داروهای بیهوشی استنشاقی
در برخی موارد، سکسکه ممکن است نشانه یک مشکل دیگر در سلامتی باشد.
علت دیگر سکسکههای کوتاهمدت (کمتر از ۴۸ ساعت)، میتواند مشکلات گوارشی مانند رفلاکس معده (GERD) یا فتق هیاتال باشد.
بهطور معمول، سکسکههایی که کوتاهمدت هستند، بیضرر محسوب میشوند و بهصورت خودبهخود برطرف میگردند.
اما در برخی افراد، این سکسکهها ممکن است بهیک مشکل پزشکی جدیتر تبدیل شوند یا نشانهای از آن باشند.
اگر سکسکه بیش از ۴۸ ساعت طول بکشد یا در فعالیتهایی مانند غذا خوردن، خوابیدن یا تنفس اختلال ایجاد کند، معمولاً نیاز به توجه پزشکی دارد.
براساس آمار، سالانه حدود ۴۰۰۰ آمریکایی به دلیل مشکلات ناشی از سکسکه در بیمارستان بستری میشوند.
چگونه سکسکه را متوقف کنیم: درمانهای خانگی و طبیعی
فرقی نمیکند سکسکه چقدر طول بکشد، در هر صورت میتواند ناراحتکننده باشد.
اما چگونه میتوان آن را متوقف کرد؟
برای سکسکههای حاد، شواهد تجربی نشان میدهد روشهایی که مستقیماً بر رفلکس سکسکه تأثیر میگذارند ممکن است مؤثر باشند.
این روشها ممکن است با افزایش سطح دیاکسید کربن خون و تحریک عصب واگ، که نقش کلیدی در تنفس، سرفه و هضم دارد، عمل کنند.
روشهای رایج شامل موارد زیر هستند:
نگهداشتن نفس
نگهداشتن نفس برای مدت کوتاه باعث افزایش سطح دیاکسید کربن در ریهها میشود.
این افزایش گاز میتواند دیافراگم را آرام کند و انقباضات غیرارادی آن را متوقف سازد، در نتیجه سکسکه برطرف میشود.
تنفس عمیق یا تنفس درون کیسه کاغذی
در این روش نیز اصول فیزیولوژیکی مشابهی بهکار میرود.
تغییر سطح دیاکسید کربن ممکن است رفلکس سکسکه را مختل کند.
این روش بهویژه در آرامسازی سیستم عصبی مؤثر است.
نوشیدن آب یخ یا قرقره کردن
این روش از طریق تحریک ناحیه پشتی گلو عمل میکند.
آب بسیار سرد نسبت به آب دمای اتاق، ممکن است تأثیر بیشتری داشته باشد.
همچنین تحریک ناحیه گلو میتواند عصب واگ را تحریک کند که در توقف سکسکه مؤثر است.
قورت دادن شکر دانهدرشت
گرچه شواهد علمی گستردهای برای اثبات این روش وجود ندارد، اما یک مطالعه قدیمی در سال ۱۹۷۱ نشان داد که قورت دادن یک قاشق چایخوری شکر دانهدرشت سکسکه ۱۹ نفر از ۲۰ نفر را متوقف کرد.
این روش هنوز در مقالات علمی بهعنوان یکی از راهکارهای رفع سکسکه ذکر میشود.
مکانیزم اثر آن بهصورت تحریک حلق و فعالسازی عصب واگ است که در نهایت عملکرد دیافراگم را مجدداً تنظیم میکند.
لازم به یادآوری است که این روشها ممکن است برای همه افراد مؤثر نباشند.
همچنین، از آنجایی که سکسکه معمولاً خودبهخود متوقف میشود، ممکن است فکر کنیم یک روش خاص مؤثر بوده، در حالی که سکسکه صرفاً به پایان طبیعی خود رسیده است.
حتی با وجود نبود شواهد قوی علمی، این درمانهای خانگی بهدلیل خطر پایین، ارزش امتحان کردن دارند.
ترفندهایی برای توقف سکسکه: چه چیزهایی ممکن است مؤثر نباشند
برخی از روشهای رفع سکسکه که مستقیماً به رفلکس سکسکه مربوط نمیشوند یا دارای عوارض جانبی احتمالی هستند، ممکن است مناسب نباشند.
برای مثال، ترساندن یا پرت کردن حواس شخص برای قطع سکسکه ممکن است برای افرادی که بیماری قلبی دارند خطرناک باشد، زیرا هیجان ناگهانی میتواند احتمال حمله قلبی را افزایش دهد.
شاید وحشت ناگهانی بتواند با تحریک عصب واگ یا منحرف کردن تمرکز ذهن، رفلکس سکسکه را قطع کند، اما شواهد علمی قوی برای این روش وجود ندارد.
روشهای دیگر مانند جویدن آدامس یا نوشیدن نوشیدنیهای گازدار، نهتنها کمکی نمیکنند، بلکه خودشان میتوانند محرک سکسکه باشند.
در استفاده از درمانهای تجربی برای سکسکه باید محتاط بود و در صورت نگرانی یا تکرار مکرر آن، به پزشک مراجعه کرد.
چه زمانی باید برای سکسکه به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سکسکه شما دارای یکی از ویژگیهای زیر بود، باید به پزشک مراجعه کنید:
- بیش از ۴۸ ساعت طول بکشد: سکسکه معمولاً در عرض چند دقیقه از بین میرود.
اگر بیشتر از دو روز ادامه داشته باشد، سکسکه پایدار یا مداوم در نظر گرفته میشود و ممکن است دلایل زمینهای دیگری داشته باشد که باید بررسی شوند.
- بهطور مکرر تکرار شود: اگر سکسکه بهویژه پس از غذا یا چند بار در هفته تکرار شود، باید توسط پزشک بررسی شود، چون ممکن است نشانه اختلالات گوارشی یا مشکلات دیگر باشد.
- با علائم دیگری همراه باشد: اگر سکسکه همراه با علائمی مانند سردرد، درد شکم، کاهش وزن یا تنگی نفس باشد، باید به پزشک اطلاع دهید، چون میتواند نشانه بیماریهای زمینهای باشد.
- بر کیفیت زندگی تأثیر منفی بگذارد: اگر سکسکه مانع غذا خوردن، خوابیدن یا تنفس شود، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود.
سکسکههایی که مداوم یا غیرقابلکنترل هستند، یعنی بیش از یک ماه ادامه دارند، ممکن است نشانه شرایط پزشکی جدیتری باشند.
برخی از این شرایط عبارتاند از:
- اختلالات گوارشی
- مشکلات قلبی
- بیماریهای سیستم عصبی مرکزی
- تومورهای مری
اگر سکسکه با علائم عصبی مانند ضعف عضلانی، بیحسی، سردرد یا تنگی نفس همراه باشد، حتماً باید با پزشک مشورت کرد.
در مراجعه به پزشک، معمولاً معاینه فیزیکی و عصبی انجام میشود و در صورت لزوم، آزمایشهای تکمیلی برای کشف علت سکسکه انجام خواهند شد.
پیشگیری از سکسکه: اصلاح رژیم غذایی، سبک زندگی و سلامت روان
تغییراتی در رژیم غذایی و سبک زندگی میتواند به پیشگیری از سکسکه کمک کند.
بیشتر این توصیهها شامل پرهیز از عوامل تحریککننده سکسکه هستند.
روشهای پیشگیری عبارتاند از:
- مصرف وعدههای غذایی کوچکتر و مکرر بهجای وعدههای بزرگ
- آهستهتر غذا خوردن
- پرهیز از نوشیدنیهای گازدار، الکل، غذاهای تند، آدامس و سیگار
- خودداری از مصرف غذاها یا نوشیدنیهای سرد بلافاصله پس از غذا یا نوشیدنی داغ
- حفظ دمای پایدار در محیط و پرهیز از تغییرات شدید دمایی
- کنترل استرس و اضطراب با روشهایی مثل مدیتیشن، تنفس عمیق و یوگا
جمعبندی
سکسکه معمولاً بیضرر است و خودبهخود از بین میرود.
ترفندهایی که ممکن است در رفع آن مؤثر باشند شامل نگهداشتن نفس، تنفس عمیق یا قورت دادن شکر دانهدرشت هستند.
برخی روشها، مثل ترساندن یا کشیدن زبان، باوجود رایج بودن، تأثیر مؤثری ندارند.
اگر سکسکه بیش از ۴۸ ساعت ادامه پیدا کرد یا همراه با علائم دیگری بود، حتماً باید با پزشک مشورت کرد.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
