نتایج تحقیقات پیشین حاکی از آن است که رژیمهای غذایی کتوژنیک (Keto Diets) ممکن است عملکرد مغز را در موشهای مسن نر بهبود بخشند. اکنون، نویسندگان یک مطالعه جدید در موشها موفق به شناسایی سازوکار خاصی شدهاند که احتمالاً زیربنای این پدیده مثبت است. این یافتهها سؤالات مهمی را در مورد نقش تغذیه در فرآیند پیری و حفظ سلامت مغز ایجاد میکنند و بر اهمیت سوختهای جایگزین مانند کتونها تأکید دارند.
محققان یک مکانیسم بالقوه را کشف کردهاند که بهبودهای مشاهدهشده در موشهای نر مسنتر تحت رژیم کتوژنیک را توضیح میدهد. آنها پیشنهاد کردهاند که چرخهای از تغییر رژیم در موشهای نر بین یک رژیم کنترل و یک رژیم کتوژنیک، منجر به بهبود سیگنالینگ بین سیناپسهای مغز میشود.
سازوکار بالقوه و یافتههای کلیدی
پیش از این، جان نیومن، یکی از نویسندگان این مقاله، مطالعهای را منتشر کرده بود که نشان میداد اعمال یک رژیم کتوژنیک چرخهای بر موشهای نر، خطر مرگ در میانسالی را کاهش داده و از زوال حافظه مرتبط با پیری طبیعی جلوگیری میکند. کریستین گونزالس-بیلولت، نویسنده اصلی مطالعه جدید، اشاره کرد که مطالعات پیشین نشاندهنده بهبود در عملکردهای رفتاری خاصی برای ارزیابی حافظه و یادگیری در حیوانات مسنتر بودند. همین بهبودها محققان را متقاعد کرد تا عمیقتر به بررسی مکانیسمهای مولکولی بپردازند که این پاسخ مثبت به رژیم غذایی را در حیوانات مسن توضیح میدهد.
این یافتههای اخیر که در مجله Cell Reports Medicine منتشر شدهاند، به دنبال بررسی دقیقتر چگونگی تأثیر رژیم کتوژنیک بر فرآیندهای مولکولی مغز هستند. این پژوهشگران تلاش کردند تا تأثیر این رژیم را نه تنها در سطح سلولی، بلکه در سطح عملکرد کل اندامها نیز درک نمایند.
ارتباط رژیم کتوژنیک با قند خون کمتر و حافظه بهتر
برای بررسی دقیق یافتههای قبلی، محققان ۱۹ موش نر ۲۰ تا ۲۳ ماهه را که در سنین پیری موش محسوب میشوند، تحت دو رژیم غذایی قرار دادند: گروه کنترل و گروه رژیم کتوژنیک چرخهای (یک هفته رژیم کتو و یک هفته رژیم کنترل). پارامترهای متابولیک این موشها به مدت ۱۲ هفته اندازهگیری شد و پس از آن به مدت ۵ هفته تحت آزمونهای رفتاری قرار گرفتند.
نتایج نشان داد که رژیم کتوژنیک با قند خون پایینتر، بهبود حافظه و توانایی حرکتی بهتر در موشهای مسن همراه بود. محققان به وضوح نشان دادند که انعطافپذیری (پلاستیسیتی) در ناحیه هیپوکامپ مغز موشهای مسن بهبود یافته است. آزمایشهای بیشتر حاکی از آن بود که این بهبود انعطافپذیری در موشهایی که رژیم کتوژنیک چرخهای داشتند، به دلیل مولکولی به نام جسم کتون است. این مولکول در شرایط کمبود گلوکز تولید میشود و یک مسیر سیگنالدهی مهم را بین سیناپسها فعال میکند.
تفاوت اثر رژیم کتو در سنین مختلف
گونزالس-بیلولت اشاره کرد که دلیل تمرکز بر موشهای مسن این بود که مطالعات پیشین نشان داده بودند تأثیر این رژیم در حیوانات جوانتر ملایمتر است و گاهی اوقات تفاوت معنیداری با رژیم کنترل نشان نمیدهد. او توضیح داد که یکی از نقشهای مفید این رژیم ممکن است حفظ انعطافپذیری در موشهای مسن باشد و عملکرد فیزیولوژیکی آنها را با افزایش سن بهبود بخشد. این مفهوم در حوزه پیری بنیادی است، زیرا به تفاوت بین طول عمر (کل مسیر حیاتی) و طول سلامت (بخشی از مسیر حیاتی عاری از بیماریهای مزمن) مربوط میشود.
این محقق در مورد اینکه چرا این تأثیر در حیوانات جوانتر رخ نمیدهد، اظهار داشت که این سؤال نیاز به مطالعات بیشتری دارد. با این حال، میتوان حدس زد که مکانیسمهای انعطافپذیری داخلی موجود در دوران جوانی، برای جبران یا غلبه بر آسیبهای وارد شده به سلولها، بافتها و اندامها کافی است.
رژیم کتوژنیک چگونه میتواند برای افراد مسن مفید باشد؟
علاوه بر تحقیقات حیوانی، مطالعات کوچک انسانی نیز پیشنهاد کردهاند که رژیم کتو ممکن است به بهبود عملکرد شناختی، به ویژه در بزرگسالان مسن مبتلا به زوال عقل کمک کند. سازوکارهای دخیل در انسان احتمالاً شبیه به موارد مشاهده شده در حیوانات هستند، مانند کاهش التهاب، بهبود کنترل قند خون، و توانایی کتونها برای حمایت از عملکرد مغز. با این حال، این تحقیقات هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارند و برای تأیید این مزایای بالقوه، به مطالعات بالینی بزرگتری نیاز است.
یکی از محدودیتهای رژیمهای کتوژنیک که فراتر از کمبود تحقیقات انسانی قوی است، دشواری رعایت آنها است؛ بسیاری از مردم در کنار آمدن بدون کربوهیدرات در رژیم غذایی خود مشکل دارند. کاهش شدید مصرف کربوهیدرات در رژیمهای کتوژنیک با کاهش مصرف غذاهای گیاهی نیز همراه است. این امر میتواند منجر به کاهش دریافت فیبر، ویتامینها، مواد معدنی و آنتیاکسیدانها شود که برای سلامت کلی بدن حیاتی هستند.
به جای رژیم کتو، کارشناسان عموماً توصیه میکنند که بزرگسالان مسن از رژیمهایی پیروی کنند که تحقیقات گستردهتری در انسان از آنها حمایت میکند. رژیمهای مدیترانهای و DASH از جمله توصیهشدهترین و مستندترین رژیمها برای پیری سالم هستند. اگر فردی علاقهمند به امتحان رژیم کتوژنیک است، بهترین کار این است که این کار را تحت راهنمایی یک پزشک یا متخصص تغذیه ثبتشده انجام دهد تا از دریافت کافی مواد مغذی و نتایج بهینه سلامتی اطمینان حاصل شود.
آیا یافتهها برای زنان نیز کاربرد دارد؟
این مطالعه و مطالعات قبلی به طور خاص بر روی موشهای نر انجام شدهاند. گونزالس-بیلولت توضیح داد که آنها تصمیم گرفتند ابتدا اثرات این مداخله را در موشهای نر بررسی کنند، زیرا استفاده از یک جنس، قدرت مقایسه را افزایش میدهد.
در گذشته نیز سؤالاتی در مورد اثربخشی رژیمهای کتوژنیک در زنان مطرح شده است، زیرا متابولیسم آنها چربیها را متفاوت از مردان پردازش میکند. این موضوع در حال حاضر کانون تحقیقات در حال انجام است. بنابراین، آخرین مطالعه نه تنها در مورد کاربردپذیری آن در انسان (زیرا بر روی موشها انجام شده) محدود است، بلکه از نظر کاربرد آن در میان جنسیتهای بیولوژیکی نیز محدودیت دارد، چرا که این تحقیق تنها بر روی موشهای نر انجام شده است. گونزالس-بیلولت موافق است که تحقیقات بیشتری در مورد این یافتهها ضروری است.
نتیجهگیری
تحقیقات جدید در موشهای نر مسن نشان میدهد که رژیم کتوژنیک چرخهای ممکن است حافظه و عملکرد حرکتی را از طریق فعالسازی یک مسیر سیگنالدهی توسط اجسام کتون در هیپوکامپ بهبود بخشد. این یافتهها سازوکاری بالقوه برای نقش تغذیه در حفظ سلامت شناختی در سنین بالا را مطرح میکند. با این حال، از آنجایی که این تحقیق تنها بر روی موشهای نر انجام شده و رژیم کتوژنیک چالشهای غذایی و پایبندی خاص خود را دارد، نیاز مبرمی به تحقیقات انسانی گسترده و معتبر برای تأیید این فواید وجود دارد. در حال حاضر، رژیمهای مدیترانهای و DASH به عنوان رژیمهای توصیه شده برای پیری سالم، پشتوانه علمی قویتری دارند.
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
