سیترات منیزیم مکملی است که به طور گستردهای به عنوان یک ملین (Laxative) مورد استفاده قرار میگیرد.1 ملین مادهای است که باعث نرم شدن مدفوع میشود تا دفع آن برای فرد راحتتر صورت گیرد و به تسهیل فرآیند دفع کمک میکند. سیترات منیزیم رایجترین نوع مکمل نمک منیزیم است که برای درمان یبوست استفاده میشود؛ شرایطی که در آن دفع مدفوع دشوار، دردناک یا دفعات آن کم است (1، 2، 3). این دارو به دلیل سرعت و قدرت اثرگذاری خود، یک گزینه محبوب برای تسکین سریع یبوست محسوب میشود.

نحوه عملکرد سیترات منیزیم
سیترات منیزیم با مکانیسم اسمزی منحصر به فرد خود عمل میکند. این ماده آب را به داخل روده و مدفوع میکشد و در نتیجه باعث میشود که مدفوع نرمتر شده و دفع آن آسانتر صورت گیرد (2). این افزایش آبرسانی به مدفوع همچنین تعداد دفعات دفع را افزایش میدهد.
این فرآیند باعث میشود که دفع مدفوع با درد کمتری همراه باشد و خطر زور زدن و آسیبهای احتمالی به ناحیه روده و مقعد را کاهش میدهد. سیترات منیزیم قویترین گزینه اسمزی (مادهای که آب را به داخل بدن میکشد) در میان انواع نمکهای منیزیم، از جمله اکسید منیزیم، هیدروکسید منیزیم و سولفات منیزیم در نظر گرفته میشود (4، 5).
نحوه استفاده از سیترات منیزیم برای یبوست
سیترات منیزیم به صورت یک مکمل بدون نسخه (OTC) در دسترس است و به صورت خوراکی مصرف میشود.2 این محصول در اشکال دارویی متنوعی مانند محلول مایع، پودر، قرص، کپسول یا پاستیل (گامی) موجود است تا افراد بتوانند نوع دلخواه خود را انتخاب کنند.
اشکال دارویی:
محلول مایع رایجترین شکلی است که برای کمک به رفع یبوست مورد استفاده قرار میگیرد و به دلیل جذب سریع، اثرگذاری فوریتری دارد. سایر اشکال دارویی بیشتر زمانی استفاده میشوند که هدف اصلی افزایش سطح منیزیم بدن به صورت طولانیمدت باشد.
دوز مصرف:
دوز معمول محلول مایع سیترات منیزیم اغلب بین ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلیلیتر است که به صورت تک دوز و در صورت نیاز مصرف میشود (6). یافتههای تحقیقاتی نشان میدهند که دوز سیترات منیزیم بین ۱۱.۳ تا ۱۷.۴۵ گرم میتواند به درمان یبوست کمک کند (5). با این حال، دوز دقیق سیترات منیزیمی که باید مصرف کنید به محصول خاصی که استفاده میکنید و سن شما بستگی دارد و باید دستورالعمل محصول را با دقت مطالعه کنید (7).
نکات مصرف و اجتنابها:
شما باید سیترات منیزیم را با یک لیوان پر آب مصرف کنید تا اثربخشی آن به حداکثر برسد (7). اگر داروهای دیگری مصرف میکنید، باید آنها را حداقل دو ساعت قبل یا دو ساعت بعد از مصرف سیترات منیزیم میل کنید تا تداخلی در جذب داروها ایجاد نشود (2). در صورتی که از محصول پودری استفاده میکنید، حتماً محلول مخلوط شده را ظرف ۳۶ ساعت پس از تهیه مصرف کنید تا قدرت آن حفظ شود (2).
مدت زمان مشاهده نتایج:
یکی از مزایای اصلی سیترات منیزیم سرعت عمل آن است. این ملین معمولاً ظرف مدت ۳۰ دقیقه تا شش ساعت پس از مصرف یک دوز، شروع به اثرگذاری میکند و علائم یبوست را برطرف میسازد (2).
مدت زمان استفاده:
نباید سیترات منیزیم را برای مدت طولانیتر از یک هفته مصرف کنید، مگر اینکه پزشک به شما توصیه دیگری کرده باشد (2). استفاده طولانیمدت ممکن است تعادل الکترولیتها را به هم بزند.
اثربخشی سیترات منیزیم
ملینهای اسمزی مانند سیترات منیزیم اغلب به عنوان مؤثرترین مکملها برای درمان یبوست در نظر گرفته میشوند و به سرعت به بدن کمک میکنند. با این حال، مطالعات زیادی وجود ندارد که سیترات منیزیم را به طور مستقیم با سایر ملینهای رایج بدون نسخه یا تجویزی در درمان یبوست مقایسه کند (8، 9).
با وجود کمبود مقایسههای مستقیم، تحقیقاتی که اثربخشی را مقایسه کردهاند نشان میدهند که سیترات منیزیم به اندازه سایر ملینها، از جمله میراِلکس (پلیاتیلن گلیکول)، در رفع یبوست مؤثر است و نتایج قابل قبولی را به همراه دارد (9).
خطرات و عوارض جانبی احتمالی
سیترات منیزیم برای اکثر مردم بیخطر است و استفاده از آن معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند. شایعترین عوارض جانبی مرتبط با مصرف سیترات منیزیم شامل موارد زیر هستند (2):
- اسهال (Diarrhea): که نشاندهنده اثربخشی بیش از حد ملین است.3
- درد یا ناراحتی معده (Stomach pain or discomfort): این ناراحتی معمولاً خفیف و موقتی است.4
- حالت تهوع و استفراغ (Nausea and vomiting): این عارضه در برخی افراد مشاهده میشود.5
اگر عوارض جانبی جدی مانند موارد زیر را تجربه کردید، باید فوراً از کمک پزشکی بهرهمند شوید:
- اسهال شدید و کنترل نشده
- درد شدید و طاقتفرسای معده
- وجود خون در مدفوع
افزایش سطح منیزیم:
اگر سیترات منیزیم به صورت طولانیمدت مصرف شود، ممکن است سطح منیزیم در بدن را افزایش دهد (6، 4). محققان دریافتهاند که این احتمال در هنگام استفاده از این مکمل برای یبوست ممکن است کمتر باشد، اما افرادی که سطح منیزیم بالایی دارند یا دارای شرایط سلامتی تأثیرگذار بر منیزیم (مانند بیماری کلیوی) هستند، باید حتماً در مورد استفاده از سیترات منیزیم با پزشک خود مشورت کنند.
تداخل دارویی:
مکملهای منیزیم میتوانند جذب و تجزیه داروهایی مانند بیس فسفوناتها، که داروهایی مانند فوزاماکس (آلندرونات) برای درمان پوکی استخوان هستند، را کاهش دهند (3). مکملهای منیزیم همچنین میتوانند بر نحوه عملکرد برخی از آنتیبیوتیکها مانند سیپرو (سیپروفلوکساسین)، لواکین (لووفلوکساسین) و ویبرامایسین (داکسیسایکلین) تأثیر بگذارند. برای به حداقل رساندن تداخلات، دارو یا مکمل را حداقل دو ساعت قبل یا دو تا شش ساعت بعد از مصرف سیترات منیزیم مصرف کنید (3، 2).
نکات دیگر برای مدیریت یبوست
اکثر افراد در طول زندگی خود حداقل یک بار یبوست را تجربه میکنند و این یک مشکل نسبتاً رایج است. علاوه بر استفاده از سیترات منیزیم، میتوانید با رعایت نکات زیر نیز از یبوست پیشگیری یا آن را درمان کنید (10):
- نوشیدن آب و مایعات فراوان: حفظ آب بدن برای نرمی مدفوع ضروری است.
- ورزش منظم: فعالیت بدنی منظم به حرکت و عملکرد بهتر رودهها کمک میکند.
- آموزش منظم روده: خود را عادت دهید که هر روز در یک زمان مشخص برای اجابت مزاج اقدام کنید، این کار ریتم طبیعی بدن را تنظیم میکند.
- استفاده از سایر ملینها یا مکملها: در صورت لزوم، داروهای ملین دیگر را طبق تجویز یا توصیه پزشک مصرف کنید.
- مشورت با پزشک: با پزشک خود صحبت کنید تا مشخص شود آیا داروهای یا مکملهایی که مصرف میکنید، ممکن است عامل ایجاد یبوست باشند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- MedlinePlus. Constipation.
- MedlinePlus. Magnesium Citrate.
- National Institutes of Health: Office of Dietary Supplements. Magnesium.
- Rao SSC, Brenner DM. Efficacy and safety of over-the-counter therapies for chronic constipation: an updated systematic review. Am J Gastroenterol. 2021;116(6):1156-1181. doi:10.14309/ajg.0000000000001222
- Mori H, Tack J, Suzuki H. Magnesium Oxide in Constipation. Nutrients. 2021;13(2):421. doi: 10.3390/nu13020421
- Mounsey A, Raleigh M, Wilson A. Management of constipation in older adults. Am Fam Physician. 2015;92(6):500-504
- Magnesium citrate. Package insert. Bionpharma, Inc; 2023.
- Philichi L, Yuwono M. A retrospective study comparing polyethylene glycol-electrolyte solution with magnesium citrate for treatment of fecal disimpaction. Gastroenterol Nurs. 2018;41(2):141-144. doi:10.1097/SGA.0000000000000315
- Zacharias N, Lubner MG, Kim DH, Pickhardt PJ. Comparison of MiraLAX and magnesium citrate for bowel preparation at CT colonography. Abdom Radiol (NY). 2023;48(11):3322-3331. doi:10.1007/s00261-023-04025-6
- MedlinePlus. Constipation.
- https://www.health.com/magnesium-citrate-for-constipation-8777078
