وقتی یبوست و اسهال با هم رخ می‌دهند

اسهال پارادوکسیکال، که گاهی اسهال سرریز نیز نامیده می‌شود، هنگامی رخ می‌دهد که فرد دچار یبوست است، اما مدفوع آبکی به‌صورت نشت‌گونه از اطراف مدفوع سفت‌شده عبور می‌کند. این وضعیت معمولاً پس از چند روز یبوست آغاز می‌شود و در برخی شرایط به‌ویژه در کودکان یا سالمندان شایع‌تر است.

علائم شایع یبوست شامل موارد زیر هستند:

کمتر از سه بار اجابت مزاج در هفته
مدفوع سفتی که عبور آن دشوار است
زور زدن یا فشار آوردن برای دفع

علائم اسهال پارادوکسیکال نیز شامل موارد زیر است:

عبور مقدار زیادی مدفوع آبکی
احساس عدم تخلیه کامل روده
وجود خون در مدفوع
تهوع و نفخ
گرفتگی شکمی
درد در ناحیه پایین کمر

این علائم ممکن است تنها یا همراه با بیماری‌هایی مانند سندرم روده تحریک‌پذیر ظاهر شوند، که خود ترکیبی از مشکلات عملکردی در دستگاه گوارش است و می‌تواند علائم پیچیده‌تری ایجاد کند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

آیا علل شایع برای اسهال سرریز وجود دارد؟

زمانی که یبوست شدید ایجاد می‌شود یا مدفوع فشرده در روده باقی می‌ماند، مدفوع سفت ممکن است در روده بزرگ تجمع یابد و به اصطلاح «گیر کند». در این حالت، مایعات پشت این انسداد انباشته می‌شوند و به مرور از اطراف آن نشت می‌کنند.

این مدفوع آبکی معمولاً بافتی ماسه‌ای و بویی ناخوشایند دارد و ممکن است فرد را دچار ناتوانی در کنترل مدفوع کند. هنگامی‌که انسداد برطرف می‌شود، ممکن است مدفوع به‌طور ناگهانی و همراه با ترکیبی از اسهال و مدفوع سفت از بدن خارج شود.

سندرم روده تحریک‌پذیر

یکی از شرایطی که در آن یبوست و اسهال هم‌زمان یا به‌صورت متناوب دیده می‌شود، نوع مختلط سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS-M) است. این یکی از سه زیرگروه IBS به‌شمار می‌رود.

در IBS-M، علائم ممکن است پایدار یا به‌صورت دوره‌ای باشند و اسهال و یبوست به‌طور متناوب بروز کنند. این وضعیت حتی ممکن است منجر به تغییرات شدید در بافت و قوام مدفوع در یک اجابت مزاج شود.

برای تشخیص IBS-M، فرد باید دست‌کم در ۲۵٪ اجابت مزاج‌ها مدفوع سفت و تکه‌تکه، و در ۲۵٪ دیگر مدفوع شل و نرم داشته باشد. این الگو اغلب با تغییرات شدید در وضعیت روانی، سبک زندگی، یا تغذیه مرتبط است.

با این حال، اسهال پارادوکسیکال با IBS-M متفاوت است و بیشتر در افرادی دیده می‌شود که به IBS-C (نوع یبوستی سندرم روده تحریک‌پذیر) مبتلا هستند. اسهال سرریز اغلب ناشی از انسداد مدفوع و نه صرفاً اختلالات حرکتی روده است.

نگه‌داشتن مدفوع

انکوپریسیس زمانی رخ می‌دهد که کودکان آموزش‌دیده برای استفاده از دستشویی، به‌طور مکرر دچار نشت مدفوع در لباس زیر خود می‌شوند. این حالت معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که کودک به‌دلیل درد یا اضطراب سعی می‌کند مدفوع خود را نگه دارد.

در موارد یبوست مزمن، مدفوع فشرده ممکن است باعث شود مدفوع آبکی از اطراف آن نشت کند. این حالت می‌تواند با شرایط دیگری مانند دیابت نیز همراه باشد و به همین دلیل نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

برای جلوگیری از این وضعیت در کودکان، باید:

به مقدار کافی آب بنوشند
فیبر کافی در رژیم غذایی داشته باشند
مصرف غذاهای یبوست‌زا مانند نان سفید، برنج سفید و پنیر را کاهش دهند

اگر کودک به‌طور مرتب لباس زیر خود را آلوده می‌کند، باید با پزشک متخصص کودکان مشورت شود تا درمان‌های ایمن و مؤثر پیشنهاد شود.

داروها

برخی داروها نیز می‌توانند باعث یبوست و در پی آن اسهال پارادوکسیکال شوند. این داروها عبارت‌اند از:

داروهای ضد درد مخدر (اپیوئیدها)
آنتی‌هیستامین‌ها
آنتی‌اسیدها
داروهای ضدافسردگی
مکمل‌های آهن
داروهای مسدودکننده کانال کلسیم (برای درمان بیماری‌های قلبی یا کنترل فشارخون)
برخی داروهای دیورتیک (ادرارآور)
داروهای بیماری پارکینسون

استفاده طولانی‌مدت از ملین‌ها نیز می‌تواند باعث بروز این وضعیت شود، چرا که مدفوع آبکی ممکن است در اطراف مدفوع سفت نشت کند.

ملین‌های محرک و نرم‌کننده مدفوع معمولاً بی‌خطر هستند، اما درباره‌ی مصرف مداوم آن‌ها باید با پزشک مشورت کرد. برای نمونه، محصولات حاوی سنّا ممکن است باعث تحریک روده بزرگ شوند.

ملین‌های غیرمحرک و حجم‌دهنده شامل موارد زیر هستند:

پسیلیوم
کلسیم پلی‌کربوفیل
متیل‌سلولز
ملین‌های اسموتیک

بیماری‌ها

برخی بیماری‌ها نیز می‌توانند باعث یبوست و به‌دنبال آن اسهال سرریز شوند، از جمله:

بیماری‌های تیروئید
دیابت
پارکینسون
ام‌اس (مولتیپل اسکلروزیس)
سرطان روده بزرگ

انسداد مدفوع (فِکال ایمپکشن) یکی از مشکلات رایج در مراکز درمانی مانند خانه‌های سالمندان است. به‌طوری‌که حدود ۵۰٪ از افراد در این مراکز سالانه یک بار دچار این وضعیت می‌شوند و اغلب با اسهال پارادوکسیکال همراه است.

stefanamer / Getty Images

عوارض

انسداد مدفوع می‌تواند به بیماری خطرناکی به نام پریتونیت (التهاب یا عفونت بافت پوشاننده حفره شکمی) منجر شود. این وضعیت ممکن است بر اثر سوراخ شدن دیواره روده (پرفوراسیون کولون) رخ دهد.

یبوست مزمن همچنین می‌تواند موجب گشادشدن بخش انتهایی روده (دیستانسیون رکتوم) و شل‌شدن عضله اسفنکتر مقعد شود. در نتیجه، فرد ممکن است کنترل اجابت مزاج خود را از دست بدهد که به آن بی‌اختیاری مدفوع گفته می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

یبوست و اسهال گه‌گاه معمولاً جای نگرانی ندارند. اما اگر این علائم همراه با موارد زیر باشند، باید به پزشک مراجعه کرد:

وجود خون یا مخاط در مدفوع
درد شکمی شدید
جدید بودن تغییرات گوارشی

اگر علائم شما با داروهای بدون نسخه برطرف نشدند یا نیاز به درمان و پیگیری طولانی‌مدت دارید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. همچنین در صورتی که سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ دارید، مراجعه پزشکی ضروری است.

در صورت تجربه علائم شدید مانند تغییرات ضربان قلب، کم‌آبی بدن یا سرگیجه، باید فوراً به مراکز اورژانس مراجعه کنید.

چگونه انسداد مدفوع را برطرف کنیم؟

در ۸۰٪ موارد، برداشتن دستی مدفوع فشرده مؤثر است. این کار معمولاً توسط یک پزشک یا پرستار با استفاده از انگشت دستکش‌پوش و چرب انجام می‌شود.

روش‌های دیگر عبارت‌اند از:

انما: با ورود مایع به مقعد، مدفوع سفت‌شده شسته می‌شود. این روش زمانی مفید است که انسداد نزدیک مقعد نباشد.
ملین‌ها: اگر انسداد در قسمت‌های بالایی دستگاه گوارش باشد، ملین‌ها ممکن است مفید واقع شوند.
جراحی: در موارد نادر که پریتونیت یا سوراخ‌شدگی روده رخ داده باشد، ممکن است جراحی لازم شود.

نکاتی برای پیشگیری از یبوست

برای جلوگیری از اسهال پارادوکسیکال باید از بروز یبوست جلوگیری کرد. این کار مستلزم تغییراتی در رژیم غذایی و سبک زندگی است، از جمله:

نوشیدن آب کافی برای نرم نگه‌داشتن مدفوع
افزودن فیبر به رژیم غذایی مانند غلات کامل، مغزها و میوه‌ها و سبزیجات
استفاده از مکمل‌های فیبری برای حجیم کردن مدفوع و حفظ نرمی آن
ورزش، که موجب تحریک حرکات روده‌ای (پریستالسیس) می‌شود؛ حتی پیاده‌روی سریع یا یوگای ملایم نیز مفید هستند

نشستن طولانی‌مدت باعث کند شدن حرکات روده می‌شود و یبوست را تشدید می‌کند. همچنین، سفر و استرس می‌توانند باعث یبوست شوند، بنابراین بهتر است با پزشک درباره راه‌های مدیریت این تغییرات گوارشی مشورت کنید.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: