نکات کلیدی
-
یخزدگی زمانی رخ میدهد که پوست در معرض دمای زیر صفر یا باد شدید قرار گیرد. علائم آن شامل بیحسی، تغییر رنگ و پوست مومیشکل است.
-
برای درمان یخزدگی، به فضای سرپوشیده بروید، ناحیه آسیبدیده را با آب گرم (نه داغ) گرم کنید و به دنبال کمک پزشکی باشید.
-
برای پیشگیری از یخزدگی از الکل و نیکوتین اجتناب کنید، خشک بمانید و لباس گرم بپوشید.
-
موارد شدید یخزدگی ممکن است نیاز به مراقبت از زخم، کنترل درد، دارو برای کاهش خطر قطع عضو و در صورت لزوم جراحی داشته باشند.
اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشنضمیر ←
یخزدگی یک آسیب نادر اما جدی است که هنگامی رخ میدهد که بافتهای بدن در معرض دمای سرد قرار گیرند. این حالت زمانی شایع است که فرد در هوای زیر صفر یا در معرض باد شدید بیرون باشد.
یخزدگی بیشتر در صورت و اندامهای انتهایی رخ میدهد. علائم شامل از دست دادن حس و تغییر رنگ پوست است. اگر درمان نشود، میتواند به آسیب دائمی و حتی نیاز به قطع عضو منجر شود. یخزدگی بیشتر افرادی را درگیر میکند که بیخانمان هستند، مشاغل خاصی در فضای باز دارند یا در فعالیتهای تفریحی زمستانی شرکت میکنند.
این مقاله به بررسی علائم هشداردهنده، روشهای درمان و پیشگیری از یخزدگی میپردازد.
دمای یخزدگی: چه زمانی علائم آغاز میشوند؟
یخزدگی میتواند در دماهای بسیار سرد یا در صورت وجود باد شدید رخ دهد. هر دمایی زیر صفر میتواند باعث یخزدگی شود. هرچه دما پایینتر و باد شدیدتر باشد، خطر بیشتر است.
هنگام فعالیت در زمستان، شاخص سرمای باد (Windchill) را بررسی کنید. این شاخص ترکیب دما و سرعت باد است و شدت واقعی سرما را بر بدن نشان میدهد. برای مثال، در شاخص سرمای منفی ۲۵ درجه فارنهایت، یخزدگی میتواند تنها در ۱۵ دقیقه رخ دهد.
چه عواملی خطر یخزدگی را افزایش میدهند؟
برخی افراد بیشتر در معرض یخزدگی هستند. عوامل خطر شامل موارد زیر است:
-
سن: نوزادان، کودکان و سالمندان بیشتر آسیبپذیرند.
-
لباس: پوشیدن لباس مناسب برای هوا ضروری است. قرار گرفتن پوست در معرض سرما خطر را افزایش میدهد.
-
رطوبت: خیس شدن در سرما احتمال یخزدگی را بیشتر میکند.
-
گردش خون: بیماریهایی مانند دیابت یا تصلب شرایین که جریان خون را کاهش میدهند، خطر را بالا میبرند.
-
سابقه یخزدگی: داشتن یخزدگی در گذشته احتمال تکرار آن را افزایش میدهد.
-
دارو یا مواد خاص: مصرف الکل یا نیکوتین قبل از قرار گرفتن در سرما خطر را افزایش میدهد. داروهایی مثل بتابلوکرها نیز با تأثیر بر جریان خون میتوانند خطر را بالا ببرند.
علائم یخزدگی در بخشهای مختلف بدن
بدن برای حفظ دمای مرکزی، خون را از اندامهای انتهایی به سمت اندامهای حیاتی مانند قلب و ریهها میفرستد. همین باعث میشود انگشتان، گوشها و بینی سریعتر سرد شوند. حتی ممکن است کریستالهای یخ داخل سلولها شکل بگیرند که موجب آسیب جدی بافت و تغییرات دائمی میشود.
بخشهای مستعد یخزدگی شامل:
-
گوشها
-
بینی
-
گونهها
-
انگشتان دست
-
انگشتان پا
نشانههای یخزدگی عبارتند از:
-
بیحسی
-
تغییر رنگ پوست (قرمز، سپس سفید یا خاکستری)
-
سفتی و حالت مومیشکل پوست
-
درد و یخزدگی موضعی در ابتدا
یخزدگی سطحی تنها پوست را درگیر میکند، در حالیکه یخزدگی عمیق هم پوست و هم بافتهای زیرین را تحت تأثیر قرار میدهد.
درجات یخزدگی
یخزدگی معمولاً به چهار درجه تقسیم میشود:
-
درجه ۱: تورم و قرمزی خفیف؛ بدون نیاز به جراحی بهبود مییابد.
-
درجه ۲: تورم متوسط، پوست یخزده و تاولهای شفاف.
-
درجه ۳: تاولهای خونی، پوست آبی-خاکستری و درد سوزاننده هنگام گرم کردن.
-
درجه ۴: اندام سخت و یخزده، پوست سیاه-آبی و عدم احساس درد هنگام گرم کردن.
اقدامات فوری هنگام شک به یخزدگی
به محض مشاهده علائم یخزدگی، اقدامات زیر را انجام دهید:
-
به فضای گرم بروید.
-
با اورژانس یا پزشک تماس بگیرید.
-
استراحت کنید (هرگز روی پای یخزده راه نروید).
-
لباسهای خیس یا تنگ را دربیاورید.
-
نواحی یخزده را به مدت ۳۰ تا ۴۵ دقیقه در آب گرم (نه داغ) قرار دهید.
⚠️ هرگز ناحیه را نمالید یا ماساژ ندهید، زیرا باعث آسیب بیشتر میشود. از منابع حرارت خشک مانند بخاری یا سشوار هم استفاده نکنید، چون پوست بیحس ممکن است دچار سوختگی شود.
در حین گرم کردن، تورم و تغییر رنگ طبیعی است و حتی ممکن است درد زیادی احساس شود. اگر تاول ایجاد شد، آن را نترکانید و با پانسمان استریل یا پارچه تمیز بپوشانید.
درمان یخزدگی بدون نیاز به قطع عضو
گزینههای درمانی که پزشک ممکن است پیشنهاد دهد شامل:
-
گرمکردن مجدد: با آب گرم کنترلشده.
-
مراقبت از زخم: تمیز کردن و پانسمان تاولها.
-
مدیریت درد: مصرف استامینوفن یا ایبوپروفن.
-
برداشت بافت مرده (دبریدمان): در صورت عفونت یا قانقاریا.
-
جراحی: در موارد نادر مانند سندرم کمپارتمان (افزایش خطرناک فشار عضلات).
-
گشادکنندههای عروقی: داروی جدید Aurlumyn (ایلوپروست) در سال ۲۰۲۴ توسط FDA برای درمان یخزدگی شدید تأیید شد. این دارو از لخته شدن خون جلوگیری میکند و نخستین داروی تأییدشده برای کاهش خطر قطع انگشتان دست یا پا است.
پزشک معمولاً با معاینه فیزیکی و بررسی شرححال، یخزدگی را تشخیص میدهد.
درمان یخزدگی با قطع عضو
در موارد نادر و شدید، ممکن است یخزدگی به حدی آسیبزننده باشد که بافت غیرقابلبازگشت شده و نیاز به قطع عضو داشته باشد.
عوامل افزایشدهنده خطر نیاز به قطع عضو:
-
یخزدگی درجه ۴
-
تأخیر در مراجعه به پزشک
-
قرار گرفتن در ارتفاعات بالا
-
سرمای شدید
بهبود پوست یخزده
در بیشتر موارد، پوست یخزده قابل ترمیم است. نخستین گام، گرمکردن پوست در آب گرم برای ۱۵ دقیقه تا یک ساعت است. در این مرحله پوست قرمز یا بنفش میشود و دردناک خواهد بود.
نشانههای مثبت بهبودی شامل:
-
احساس گرما در پوست پس از گرم کردن
-
بازگشت حس طبیعی
-
درد هنگام گرمکردن
-
پوست صورتیرنگ
-
وجود تاولهای شفاف بهجای خونی
عوارض احتمالی یخزدگی درماننشده:
-
تورم بافت
-
مرگ بافتی (نکروز)
-
قانقاریا
-
سندرم کمپارتمان
-
آسیب مفصلی
محافظت از پوست در سرمای شدید
برای کاهش خطر یخزدگی، اقدامات پیشگیرانه زیر را انجام دهید:
-
محافظت از پوست: لباسهای چندلایه، گشاد و سبک بپوشید.
-
پوشاندن اندامها: سر، دست و پا را با کلاه، جوراب پشمی و دستکش یا بهتر از آن، دستکش یکتکه (میتن) بپوشانید.
-
خشک ماندن: از خیس شدن لباس و کفش جلوگیری کنید. در صورت خیس شدن فوراً لباس را عوض کنید.
-
آب کافی بنوشید: هیدراته ماندن ریسک یخزدگی را کاهش میدهد.
-
اجتناب از الکل و نیکوتین: این مواد جریان خون را کاهش داده و خطر را بالا میبرند.
-
بررسی پوست: هر ۳۰ دقیقه پوست خود را برای علائم یخزدگی بررسی کنید. در صورت بیحسی یا تغییر رنگ، سریعاً به فضای گرم بروید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- MedlinePlus. Frostbite.
- Nemours KidsHealth. First aid: Frostbite (for parents).
- Centers for Disease Control and Prevention. Preventing frostbite.
- National Weather Service. Wind chill safety.
- American Academy of Orthopedic Surgeons. Frostbite.
- Zaramo TZ, Green JK, Janis JE. Practical review of the current management of frostbite injuries. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2022;10(10):e4618. doi:10.1097/GOX.0000000000004618
- Carceller A, Javierre C, Ríos M, Viscor G. Amputation risk factors in severely frostbitten patients. Int J Environ Res Public Health. 2019;16(8):1351. doi:10.3390/ijerph16081351
- American Academy of Dermatology Association. How to prevent and treat frostbite.
- https://www.verywellhealth.com/frostbite-8402471
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
