آپنه خواب انسدادی (Obstructive Sleep Apnea) می‌تواند نشانه‌ها و علائم شگفت‌انگیزی را از خود بروز دهد. اگرچه این بیماری اغلب با مردان مسن دارای وزن اضافه مرتبط است، اما در واقع هر فردی ممکن است به آن مبتلا شود؛ این وضعیت به شدت به شکل مجرای تنفسی و فک فرد بستگی دارد. در نظر گرفتن برخی از این علائم کمتر شناخته‌شده ضروری است، تا مشخص شود آیا علت اصلی آن‌ها به دلیل آپنه خواب درمان‌نشده است یا خیر. ارزیابی و تشخیص توسط یک متخصص خواب مجرب برای دریافت درمان‌های مؤثر توصیه می‌شود.
علائم روان‌شناختی و شناختی
آپنه خواب به طور مستقیم بر کیفیت استراحت تأثیر می‌گذارد، که این امر به نوبه خود می‌تواند عملکردهای شناختی و سلامت روان را تحت‌الشعاع قرار دهد.
۱. افسردگی و اختلال در خلق‌وخو
آپنه خواب می‌تواند بر خلق‌وخوی فرد تأثیر بگذارد و غالباً به ایجاد یا تشدید افسردگی کمک می‌کند¹. نشانه‌های رایج این اختلالات شامل انرژی پایین، غم و اندوه مداوم، کاهش تمرکز و از دست دادن علاقه به فعالیت‌های روزمره است. همچنین ممکن است تحریک‌پذیری، حملات پانیک شبانه و اضطراب نیز در کنار افسردگی رخ دهند؛ در موارد شدیدتر، ممکن است افکار خودآزاری نیز وجود داشته باشد، که در این شرایط، مراجعه فوری به متخصص سلامت روان حیاتی است. درمان مؤثر آپنه خواب می‌تواند انرژی و خلق‌وخو را بهبود بخشد، هرچند برخی افراد برای بهبودی کامل به داروهای ضدافسردگی یا روان‌درمانی نیاز خواهند داشت¹.
۲. اختلال در تفکر و کاهش وضوح ذهنی
آپنه خواب می‌تواند باعث مه مغزی و مشکل در تفکر شفاف در طول روز شود². انسدادهای مکرر مجرای تنفسی در طول شب، خواب عمیق را تکه‌تکه کرده و از کیفیت استراحت فرد می‌کاهد. خواب ضعیف مانع از تنظیم مواد شیمیایی خاص مغزی (انتقال‌دهنده‌های عصبی) و پاکسازی مواد زائد می‌شود، که این امر به مشکلات حافظه کوتاه‌مدت، توجه ضعیف و کاهش تمرکز منجر می‌گردد. خوشبختانه، درمان آپنه خواب می‌تواند وضوح ذهنی، تمرکز و عملکرد کلی شناختی را بهبود بخشد.
اثرات فیزیولوژیک و عوارض قلبی عروقی
آپنه خواب درمان‌نشده به‌طور مستقیم بر سیستم عصبی و سلامت عروق تأثیر می‌گذارد و می‌تواند عواقب جدی برای قلب و سایر عملکردهای بدنی داشته باشد.
۳. فشار خون بالا (هایپرتنشن)
آپنه خواب، خطر ابتلا به فشار خون بالا (هایپرتنشن) را افزایش می‌دهد، که این وضعیت می‌تواند منجر به سکته مغزی یا حمله قلبی شود⁴. اختلالات تنفسی شبانه باعث کاهش سطح اکسیژن، افزایش ضربان قلب و تحریک التهاب در بدن می‌گردد. اگر فشار خون شما بالا و کنترل آن دشوار است، باید با انجام مطالعه خواب، احتمال وجود آپنه خواب ارزیابی شود. خوشبختانه، درمان با دستگاه فشار مثبت مداوم راه هوایی (CPAP) می‌تواند در کاهش فشار خون بالا و خطرات قلبی عروقی به اندازه داروها مؤثر باشد.
۴. اختلال نعوظ (ناتوانی جنسی)
آپنه خواب ممکن است به دلیل تغییرات سیستم عصبی و کاهش جریان خون، باعث اختلال نعوظ شود³. این بیماری همچنین بر سلامت قلبی عروقی تأثیر می‌گذارد و به فشار خون بالا، کلسترول بالا و نارسایی قلبی کمک می‌کند. وقفه‌های مکرر تنفسی در شب، سطح اکسیژن را کاهش داده و التهاب را تحریک می‌کند، که این امر به نوبه خود بر جریان خون و عملکرد سیستم عصبی تأثیر می‌گذارد. درمان آپنه خواب می‌تواند عملکرد جنسی را بهبود بخشیده و خطر مشکلات مرتبط با قلب را کاهش دهد.
علائم گوارشی، دهانی و رفتارهای غیرعادی
برخی از علائم کمتر آشکار آپنه خواب شامل مشکلات گوارشی، عادات دهانی و حرکات غیرطبیعی در هنگام خواب هستند.
۵. بیدار شدن برای ادرار (نکچوری)
افزایش دفعات ادرار در طول شب یا نکچوری، می‌تواند از نشانه‌های آپنه خواب باشد⁵. خواب مختل شده ممکن است باعث کاهش ترشح هورمون ضدادراری (ADH) شود و در نتیجه، نیاز به رفتن مکرر به دستشویی را افزایش دهد. خواب سبک‌تر می‌تواند آگاهی مثانه را بیشتر کند، و فشار قلبی ناشی از اختلالات تنفسی ممکن است بر تولید ادرار تأثیر بگذارد. درمان آپنه خواب می‌تواند دفعات ادرار شبانه را کاهش داده و کیفیت کلی خواب را بهبود بخشد.
۶. سوزش سر دل (ریفلاکس اسید)
انسداد مجرای تنفسی در طول آپنه خواب می‌تواند یک فشار منفی ایجاد کند که محتویات معده را به سمت مری می‌کشد⁸. این اتفاق باعث ریفلاکس اسید یا سوزش سر دل شبانه، سرفه و خفگی می‌شود. ضعف اسفنکتر تحتانی مری که معمولاً مانع از ورود اسید معده به مری می‌شود، می‌تواند به ریفلاکس و سوزش سر دل منجر شود. درمان آپنه خواب ممکن است به بهبود برخی از علائم سوزش سر دل کمک کند.
۷. دندان قروچه
ساییدن دندان‌ها در شب (بروکسیسم) که تا ۱۰٪ از افراد را تحت تأثیر قرار می‌دهد، ممکن است نشانه آپنه خواب باشد⁶. دندان قروچه ممکن است به سفت شدن عضلات مجرای تنفسی و محدود کردن حرکت فک کمک کند و از مسدود شدن مجرای تنفسی توسط زبان جلوگیری نماید. این عمل ممکن است بیداری‌های مرتبط با آپنه خواب را کاهش دهد، اما می‌تواند باعث آسیب دندان، سردرد و مشکلات مفصل گیجگاهی فکی شود.
۸. خواب بی‌کیفیت (Unrefreshing Sleep)
حتی اگر به اندازه کافی بخوابید، آپنه خواب می‌تواند باعث شود که احساس خستگی و بی‌حالی کنید و علائمی مشابه کمبود خواب داشته باشید⁷. آپنه خواب اغلب منجر به خواب‌آلودگی بیش از حد در طول روز می‌شود، که باعث می‌شود فرد به راحتی به خواب برود یا در طول روز، حتی هنگام رانندگی، در عرض چند ثانیه یا دقیقه به خواب رود. این خواب‌آلودگی می‌تواند در حین انجام کارهای روزمره بسیار خطرناک باشد.
۹. خوابیدن، حرف زدن یا غذا خوردن در خواب
حرف زدن در خواب، راه رفتن در خواب (خوابگردی) یا غذا خوردن در خواب می‌توانند از علائم پنهان آپنه خواب باشند⁹. این پارانسومنیاها (Parasomnias) زمانی رخ می‌دهند که مغز تا حدی بیدار و تا حدی در خواب است. از آنجایی که آپنه خواب، خواب منظم را مختل می‌کند، می‌تواند این رفتارهای غیرطبیعی را تحریک کند. درمان آپنه اغلب این حرکات اندام‌ها را کاهش داده و کیفیت کلی خواب را بهبود می‌بخشد.
۱۰. بوی بد دهان، خشکی دهان و آبریزش بزاق
آبریزش بزاق و خشکی دهان هر دو می‌توانند از نشانه‌های آپنه خواب باشند¹⁰. خشکی دهان اغلب ناشی از تنفس از طریق دهان به دلیل مسدود بودن مجاری بینی است که می‌تواند باعث خروپف، انسداد مجرای تنفسی و حتی بوی بد دهان شود. آبریزش بزاق نیز ممکن است به همین دلیل رخ دهد: باز بودن دهان در هنگام خواب. بنابراین، هر دوی این علائم ممکن است نشان‌دهنده افزایش خطر آپنه خواب باشند.
آیا می‌خواهید در مورد گزینه‌های درمانی اصلی برای آپنه خواب، مانند دستگاه CPAP و تغییرات سبک زندگی، اطلاعات بیشتری کسب کنید؟
- Edwards C, Mukherjee S, Simpson L, Palmer L, Almeida O, Hillman D. Depressive symptoms before and after treatment of obstructive sleep apnea in men and women. J Clin Sleep Med. 2015;11(9):1029-38. doi:10.5664/jcsm.5020
- Krysta K, Bratek A, Zawada K, Stepańczak R. Cognitive deficits in adults with obstructive sleep apnea compared to children and adolescents. J Neural Transm (Vienna). 2017;124(Suppl 1):187-201. doi:10.1007/s00702-015-1501-6
- Chen C, Tsai M, Wei P, et al. Erectile dysfunction in patients with sleep apnea--a nationwide population-based study. PLoS ONE. 2015;10(7):e0132510. doi:10.1371/journal.pone.0132510
- Ahmad M, Makati D, Akbar S. Review of and updates on hypertension in obstructive sleep apnea. Int J Hypertens. 2017;2017:1848375. doi:10.1155/2017/1848375
- Dagur G, Warren K, Ambroise S, et al. Urological manifestations of obstructive sleep apnea syndrome: a review of current literature. Transl Biomed. 2015, 6:3.doi: 10.21767/2172-0479.100022
- Martynowicz H, Gac P, Brzecka A, et al. The relationship between sleep bruxism and obstructive sleep apnea based on polysomnographic findings. J Clin Med. 2019;8(10). doi:10.3390/jcm8101653
- Penn State Milton S. Hershey Medical Center. Obstructive sleep apnea.
- Shepherd K, Orr W. Mechanism of gastroesophageal reflux in obstructive sleep apnea: airway obstruction or obesity?. J Clin Sleep Med. 2016;12(1):87-94. doi:10.5664/jcsm.5402
- Lundetræ R, Saxvig I, Pallesen S, Aurlien H, Lehmann S, Bjorvatn B. Prevalence of parasomnias in patients with obstructive sleep apnea. A registry-based cross-sectional study. Front Psychol. 2018;9:1140. doi:10.3389/fpsyg.2018.01140
- Penn Medicine. Why am I drooling? 4 causes of excessive drooling.
- https://www.verywellhealth.com/surprising-signs-of-sleep-apnea-11837931
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
