تورم مچ پا و پاها به دلیل اِدِم، یا تجمع مایعات، میتواند ناشی از شرایط خفیف یا جدی باشد، مانند آسیبدیدگی، بارداری، ایستادن یا نشستن طولانیمدت، بیماری قلبی، یا نارسایی کبد.
هرچند این یک علامت شایع است، در صورتی که تورم شدید باشد، تنها در یک سمت رخ دهد، بهطور ناگهانی ظاهر شود، یا همراه با علائم دیگر باشد، باید به پزشک مراجعه کنید.
علل تورم پا و مچ پا
۱. آسیبدیدگی (ترومـا)
آسیبهای پا و مچ پا از شایعترین دلایل مراجعه به پزشک هستند. آسیبهایی که موجب تورم میشوند شامل موارد زیر هستند:
- پیچخوردگی مچ پا
- پارگی تاندونها
- شکستگیها (استخوان شکسته)
این نوع آسیبها معمولاً ناگهانی رخ میدهند. استفاده بیشازحد نیز میتواند موجب تورم شود، اما این آسیبها تدریجی ایجاد میشوند. آسیبهای ناشی از استفاده بیشازحد شامل موارد زیرند:
- تاندونیت
- بورسیت
- کشیدگی رباط یا عضله
احتمال آسیبدیدگی پا و مچ در افرادی که ورزش میکنند، فعالیت بدنی زیادی دارند، یا سطح فعالیت خود را ناگهانی افزایش میدهند، بیشتر است. همچنین زمانی که ورزش یا فعالیت جدیدی مانند پیادهروی یا دویدن در زمین متفاوت را شروع میکنید، ممکن است چنین شود.
آسیبها معمولاً در یک پا یا یک مچ رخ میدهند و در نتیجه فقط همان سمت متورم میشود. برخی تصادفات یا آسیبهای ناشی از استفاده بیشازحد ممکن است باعث تورم هر دو پا شوند.
۲. آرتریت
آرتریت یا التهاب مفصل میتواند باعث تورم پا یا مچ پا شود. استئوآرتریت یک نوع شایع آرتریت است که ممکن است موجب تورم گهگاهی شود و ممکن است تنها یک مفصل را درگیر کند.
نقرس نوع دیگری از آرتریت است که معمولاً باعث تورم دردناک، قرمز و شدید در یک مفصل میشود. شست پا شایعترین محل است، اما نقرس میتواند مچ یا مفاصل دیگر پا را هم درگیر کند.
برخی بیماریهای خودایمنی باعث تورم و آرتریت در هر دو پا یا مچ میشوند. این بیماریها شامل موارد زیر هستند:
- آرتریت روماتوئید
- آرتریت پسوریاتیک
- لوپوس
- آرتریت واکنشی
در هر یک از این بیماریها، سیستم ایمنی به بافتهای سالم حمله میکند که باعث درد، التهاب و آسیب میشود.
آرتریت سپتیک التهاب مفصل ناشی از عفونت در مفصل است (اغلب باکتریایی، ولی گاهی ویروسی یا قارچی). بیشتر در افرادی رخ میدهد که:
- وسایل پزشکی کاشتهشده مانند تعویض مفصل دارند
- شرایطی مانند نقرس دارند که خطر را به دلیل آسیب مزمن مفصل افزایش میدهد
- نقص ایمنی مانند HIV دارند
آرتریت سپتیک بیشتر در کودکان و سالمندان دیده میشود و معمولاً فقط یک مفصل را درگیر میکند. این بیماری میتواند باعث آسیب دائمی مفصل شود، گاهی تهدیدکننده حیات است و نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد.
۳. مشکلات وریدی
مشکلات رگهای پا مانند وریدهای واریسی یا عنکبوتی اغلب باعث تورم در ساق پا میشوند.
وریدها خون بدون اکسیژن را به قلب برمیگردانند. این رگها ممکن است با افزایش سن آسیب ببینند و منجر به تورم پا و مچ شوند.
این وضعیت به نام نارسایی وریدی شناخته میشود. علائم شایع شامل موارد زیر است:
- تورم متناوب در یک پا (هرچند هر دو پا میتوانند درگیر شوند)
- وریدهای واریسی یا عنکبوتی در پای متورم
- تغییر رنگ قهوهای یا قهوهای تیره در پوست پای درگیر که به مرور زمان ایجاد میشود
۴. انسداد رگ خونی
درد و تورم در یک ساق پا میتواند نشانه مشکل گردش خون باشد. شایعترین علت آن لخته خون است که ترومبوز ورید عمقی (DVT) نام دارد، اما میتواند علل دیگری مانند بیماری شریان محیطی یا سندرم کمپارتمان داشته باشد.
ترومبوز ورید عمقی (DVT)
DVT میتواند به عوارض تهدیدکننده حیات منجر شود و نیازمند مراقبت فوری پزشکی است.
علائم دیگر DVT عبارتاند از:
- درد و حساسیت در ران یا ساق
- گرمی پوست
- تغییر رنگ قرمز
DVT معمولاً ناشی از بیتحرکی است. موقعیتهایی که حرکت پاها را محدود میکنند، خطر را افزایش میدهند مانند:
- سفر هوایی
- گچگیری پا
- بستری طولانیمدت در بستر بیماری
سایر عوامل خطر شامل موارد زیرند:
- چاقی
- سیگار کشیدن
- بارداری
- مصرف قرصهای ضدبارداری
- اختلالات ارثی لختهشدن خون
اگر هم قرص ضدبارداری مصرف میکنید و هم سیگار میکشید یا اختلال ارثی لخته شدن مانند فاکتور V لیدن دارید، خطر DVT بیشتر میشود.
در صورت شک به DVT فوراً با پزشک تماس بگیرید تا از عوارضی مانند آمبولی ریه جلوگیری شود.
بیماری شریان محیطی (PAD)
در PAD یک یا چند شریان رساننده خون به اندام تحتانی مسدود میشود. شایعترین علت آن تجمع پلاک در دیواره شریان است.
PAD همچنین میتواند در اثر آسیب شدید یا پرتودرمانی رخ دهد. در برخی موارد، اختلال عملکرد سیستم لنفاوی نیز همراه PAD دیده میشود که میتواند به تورم مچ یا پا کمک کند.
سندرم کمپارتمان
سندرم کمپارتمان به دلیل تجمع مایع در اطراف عضله رخ میدهد، معمولاً در اثر فشار زیاد یا آسیب ناگهانی.
فاشیا بافتی است که عضلات پا و دست را جدا میکند. هر لایه فاشیا حاوی فضایی به نام کمپارتمان است که اعصاب و عروق را دربر میگیرد. چون فاشیا قابلانبساط نیست، تورم در کمپارتمان میتواند جریان خون را مسدود کند.
سندرم کمپارتمان حاد یک اورژانس پزشکی است چون میتواند منجر به آسیب دائمی عضله و عصب شود و نیازمند جراحی فوری است.
نوع مزمن آن بیشتر در ساق پا دیده میشود و به دلیل ورزشهای تکراری مثل دویدن رخ میدهد. تورم در حین فعالیت ظاهر میشود و با توقف فعالیت برطرف میشود. این نوع باعث آسیب دائمی نمیشود ولی میتواند درد محدودکننده ایجاد کند.
۶. عفونت
عفونت پوستی یک علت شایع تورم یک پا است و معمولاً با درد و قرمزی همراه است. تورم ممکن است در شرایط زیر دیده شود:
- ناخنهای فرو رفته آلوده
- عفونت بین انگشتان
- عفونتهای شدید پای ورزشکار
عفونت میتواند به دلیل زخم ناشی از سوراخشدن، آسیب ناخن، یا زخمهای دیابتی ایجاد شود. حتی بدون آسیب مستقیم هم عفونت مفصل ممکن است رخ دهد.
عفونت اریزیپلاس
اریزیپلاس عفونت پوستی ناشی از باکتری استرپتوکوک است و اغلب اندام تحتانی را درگیر میکند. علائم آن شامل درد، قرمزی یا راش پوستی، تب و احساس ناخوشی عمومی است.
۷. انسداد لنفاوی
لنف ادم تورمی است که در پا یا ساق به دلیل انسداد جریان مایع لنف ایجاد میشود.
علل اولیه نادر هستند و ممکن است ارثی باشند (مثل بیماری میلروی).
علل ثانویه شایعترند و ممکن است ناشی از نارسایی وریدی مزمن، جراحی برداشتن غدد لنفاوی، پرتودرمانی، یا تومورها باشند.
علائم لنف ادم شامل موارد زیر است:
- تورم، احساس سنگینی یا پرشدگی در مچ یا پا
- تغییرات پوستی (خشکی، تغییر رنگ، ضخیمشدن، یا گودیافتادن)
- درد، بیحسی، یا مورمور
- کاهش انعطاف مفصل
۸. بارداری
تورم هر دو پا در بارداری شایع است و ناشی از موارد زیر است:
- هورمونهای بارداری
- افزایش حجم خون
- فشار رحم بر عروق پا
تورم ممکن است بعد از زایمان هم برای چند روز باقی بماند.
در صورت تورم ناگهانی در بارداری باید فوراً به پزشک مراجعه کنید، زیرا ممکن است نشانه پرهاکلامپسی باشد که یک نوع خطرناک فشار خون بالای بارداری است.
۹. عوامل سبک زندگی
ایستادن یا نشستن طولانی میتواند باعث تجمع مایعات در پاها شود. ورزش منظم باعث بهبود جریان خون و کاهش تورم میشود.
مصرف نمک زیاد باعث احتباس آب میشود. سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه میکند که مصرف سدیم روزانه کمتر از ۲۳۰۰ میلیگرم باشد.
۱۰. سایر بیماریها
برخی بیماریهایی که میتوانند تورم هر دو پا را ایجاد کنند شامل:
- بیماری قلبی
- بیماری کلیوی
- بیماری کبدی
- آپنه خواب مزمن
- عوارض دیابت
- سندرم پیشقاعدگی (PMS)
۱۱. داروها
برخی داروهای تجویزی میتوانند باعث تورم هر دو پا شوند از جمله:
- قرصهای ضدبارداری
- داروهای جایگزین استروژن
- داروهای تستوسترون
- کورتیکواستروئیدها
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
- برخی داروهای فشار خون
- برخی داروهای دیابت مانند پیوگلیتازون
مصرف الکل هم میتواند باعث تورم مچ یا پا شود.
verywellhealth
درمانهای خانگی
درمان بستگی به علت تورم دارد. اقدامات محافظهکارانه مانند تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی میتوانند کمککننده باشند.
برخی تغییرات مفید شامل موارد زیر است:
- کاهش مصرف نمک: برای جلوگیری از احتباس مایعات
- بالا بردن پاها: برای کاهش تجمع مایعات
- ماساژ: کمک به گردش خون و تخلیه مایع
- ورزش: مانند پیادهروی یا دوچرخهسواری برای بهبود جریان خون
اگر تورم ناشی از آسیب ورزشی است، استراحت و بالا نگهداشتن پا مفید است.
اگر علت دارویی است، تغییر دارو یا دوز میتواند کمک کند.
زمان مراجعه به پزشک
در صورت تجربه موارد زیر فوراً با پزشک تماس بگیرید:
- افزایش تورم در بیماری قلبی یا کلیوی
- تورم پا در صورت سابقه بیماری کبدی
- تورم همراه با تب
- ناحیه متورم گرم یا تغییر رنگ یافته
- تورم در یک پا
- تورم ناگهانی در بارداری
- درد شدید در محل تورم
اگر تورم با درمان خانگی برطرف نشود یا بدتر شود، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Gasparis AP, Kim PS, Dean SM, Khilnani NM, Labropoulos N. Diagnostic approach to lower limb edema. Phlebology. 2020 Oct;35(9):650-655. doi:10.1177/0268355520938283.
- Mount Sinai. Foot, leg, and ankle swelling.
- American Academy of Family Physicians. Telemedicine Management of Musculoskeletal Issues.
- Mascarenhas S. A Narrative Review of the Classification and Use of Diagnostic Ultrasound for Conditions of the Achilles Tendon. Diagnostics (Basel). 2020 Nov 13;10(11):944. doi:10.3390/diagnostics10110944.
- Ragab G, Elshahaly M, Bardin T. Gout: An old disease in new perspective - A review. J Adv Res. 2017;8(5):495-511. doi:10.1016/j.jare.2017.04.008
- Schwartz N, Chalasani MLS, Li TM, Feng Z, Shipman WD, Lu TT. Lymphatic Function in Autoimmune Diseases. Front Immunol. 2019 Mar 20;10:519. doi:10.3389/fimmu.2019.00519
- Long B, Koyfman A, Gottlieb M. Evaluation and Management of Septic Arthritis and its Mimics in the Emergency Department. West J Emerg Med. 2019 Mar;20(2):331-341. doi:10.5811/westjem.2018.10.40974.
- Youn YJ, Lee J. Chronic venous insufficiency and varicose veins of the lower extremities. Korean J Intern Med. 2019;34(2):269-283. doi:10.3904/kjim.2018.230
- American Heart Association. Symptoms and diagnosis of venous thromboembolism.
- American Heart Association. Risk factors for venous thromboembolism (VTE).
- McDaid A, Logette E, Buchillier V, et al. Risk prediction of developing venous thrombosis in combined oral contraceptive users. PLoS ONE. 2017;12(7):e0182041. doi:10.1371/journal.pone.0182041
- Nickles MA, Ennis WJ, O'Donnell TF Jr, Altman IA. Compression therapy in peripheral artery disease: a literature review. J Wound Care. 2023 May 1;32(Sup5):S25-S30. doi:10.12968/jowc.2023.32.Sup5.S25.
- Penn Medicine. Compartment syndrome.
- Buerba RA, Fretes NF, Devana SK, Beck JJ. Chronic exertional compartment syndrome: current management strategies. Open Access J Sports Med. 2019 May 23;10:71-79. doi:10.2147/OAJSM.S168368.
- Stevens DL, Bryant AE. Streptococcus pyogenes Impetigo, Erysipelas, and Cellulitis. Streptococcus pyogenes: Basic Biology to Clinical Manifestations. 2nd ed. Oklahoma City (OK): University of Oklahoma Health Sciences Center; 2022. Chapter 23. PMID: 36479753.
- MedlinePlus. Milroy disease.
- American Cancer Society. Lymphedema.
- National Health Service (NHS). Swollen ankles, feet and fingers in pregnancy.
- Harvard Health Publishing. Preeclampsia and eclampsia.
- Keck Medicine of USC. 6 possible reasons why you have swollen feet, ankles, or legs.
- U.S. Food and Drug Administration. Sodium in your diet.
- Patel H, Skok C, DeMarco A. Peripheral Edema: Evaluation and Management in Primary Care. Am Fam Physician. 2022 Nov;106(5):557-564. PMID: 36379502
- National Heart, Lung, and Blood Institute. Tips to Reduce Salt and Sodium.
- Center for Vascular Medicine. Top Tips to Elevate Legs and Mistakes to Avoid.
- Solmaz G. The Effect of Foot Massage Applied to Patients With Congestive Heart Failure on Peripheral Edema and Sleep Quality: A Randomized Controlled Study. Holist Nurs Pract. 2023 May-Jun 01;37(3):143-152. doi:10.1097/HNP.0000000000000581
- Fu MR, Li Y, Conway C, Masone A, Fang J, Lee C. The effects of exercise-based interventions on fluid overload symptoms in patients with heart failure: A systematic review and meta-analysis. Biomedicines. 2022;10(5):1111. Published 2022 May 11. doi:10.3390/biomedicines10051111
- Mezalek ZT, Feodor T, Chernukha L, Chen Z, Rueda A, Sánchez IE, et al. VEIN STEP: A Prospective, Observational, International Study to Assess Effectiveness of Conservative Treatments in Chronic Venous Disease. Adv Ther. 2023 Nov;40(11):5016-5036. doi:10.1007/s12325-023-02643-6
- Harvard Health Publishing. What's causing swollen feet and ankles?
- https://www.verywellhealth.com/common-causes-of-foot-and-ankle-swelling-1337777
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
