از دست دادن حافظه، که شامل فراموشی اطلاعات در مدت کوتاه است، می‌تواند ناشی از شرایط جسمی یا روانی باشد. برخی از این علل با تغییر سبک زندگی قابل پیشگیری یا درمان هستند، در حالی که برخی دیگر نیاز به مداخلات پزشکی دارند. در ادامه، هر علت به‌طور کامل و با جزئیات علمی بیشتری بررسی می‌شود تا دید عمیق‌تری از این مشکل به دست آورید.
۱. مشکلات تیروئید
غده تیروئید، واقع در جلوی گردن، هورمون‌هایی تولید می‌کند که برای رشد مغز و حفظ حافظه حیاتی هستند. زمانی که این غده بیش از حد هورمون ترشح کند (پرکاری تیروئید) یا کمتر از حد نیاز تولید کند (کم‌کاری تیروئید)، تمرکز و حافظه تحت تأثیر قرار گرفته و پدیده‌ای شبیه به مه‌ذهنی ایجاد می‌شود. این تغییرات می‌توانند مسیرهای عصبی مرتبط با یادگیری و پردازش اطلاعات را دچار اختلال کنند.
Mavocado / Getty Images
۲. اختلالات خواب
خواب نقش کلیدی در تثبیت حافظه دارد. اختلالاتی مانند آپنه انسدادی خواب یا بی‌خوابی می‌توانند فرآیندهای عصبی مرتبط با حافظه را مختل کنند. کمبود خواب نه تنها توانایی یادگیری اطلاعات جدید را کاهش می‌دهد، بلکه عملکردهای اجرایی مانند برنامه‌ریزی و مدیریت زمان را نیز تضعیف می‌کند.
۳. عفونت‌ها
عفونت‌های ویروسی و باکتریایی می‌توانند باعث التهاب در مغز شوند و بر عملکرد شناختی، به‌ویژه حافظه، اثر بگذارند. مطالعات مربوط به کووید-۱۹ نشان داده‌اند که این ویروس می‌تواند موجب اختلال در عملکرد حافظه و تمرکز شود. همچنین، عفونت‌های باکتریایی با ایجاد پاسخ ایمنی در مغز ممکن است مسیرهای عصبی مرتبط با حافظه را مختل کنند.
۴. یائسگی
با کاهش هورمون استروژن در دوران یائسگی، بسیاری از زنان دچار مشکلات شناختی و افت حافظه می‌شوند. استروژن از سلول‌های عصبی محافظت کرده و در ارتباطات سیناپسی نقش حیاتی دارد. کاهش این هورمون می‌تواند به کندی پردازش اطلاعات و ضعف در یادگیری منجر شود.
۵. کمبودهای تغذیه‌ای
رژیم‌های غذایی فاقد ویتامین B12 یا حاوی چربی‌های اشباع بالا می‌توانند باعث اختلالات حافظه شوند. ویتامین B12 در تخم‌مرغ، گوشت و لبنیات وجود دارد و برای عملکرد عصبی ضروری است. کمبود این ویتامین می‌تواند منجر به آسیب‌های دائمی عصبی شود، به‌ویژه در افرادی که مشکلات گوارشی یا جراحی معده داشته‌اند.
۶. برخی داروها
داروهای زیر ممکن است عوارضی مانند کاهش حافظه یا اختلال در تمرکز ایجاد کنند:
- داروهای ضد اضطراب
- آنتی‌هیستامین‌ها
- داروهای ضد تشنج
- داروهای کنترل بی‌اختیاری ادرار
- مسکن‌های مخدر
- داروهای خواب‌آور
- داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای
۷. سکته مغزی
سکته مغزی با انسداد یا پارگی عروق مغز رخ می‌دهد و می‌تواند منجر به آسیب جدی و گاه دائمی در عملکرد مغزی، به‌ویژه حافظه، شود. سکته‌های خاموش، که بدون علائم واضح هستند، در درصد قابل‌توجهی از جمعیت دیده می‌شوند و خطر زوال شناختی و کاهش حافظه را افزایش می‌دهند.
۸. بیماری‌های قلبی‌عروقی
بیماری‌های قلبی‌عروقی مانند فشار خون بالا، کلسترول بالا و بیماری ایسکمیک قلب با کاهش خون‌رسانی به مغز می‌توانند باعث زوال شناختی و کاهش حافظه شوند. تخمین زده می‌شود حدود ۲۵٪ از اختلالات شناختی به این بیماری‌ها مرتبط باشد.
۹. آسیب‌های مغزی
آسیب‌های تروماتیک مغزی، مانند ضربه مغزی، می‌توانند مسیرهای عصبی مرتبط با حافظه را دچار آسیب کنند. شدت و محل آسیب تعیین می‌کند که چه نوع اختلالات شناختی بروز خواهد کرد و آیا بهبود کامل ممکن است یا خیر.
۱۰. مصرف الکل و دخانیات
الکل می‌تواند حافظه کوتاه‌مدت را مختل کرده و مصرف طولانی‌مدت آن به آسیب‌های مغزی دائمی منجر شود. دخانیات با کاهش اکسیژن‌رسانی به مغز، عملکرد حافظه را مختل کرده و خطر سکته و بیماری‌های قلبی را نیز افزایش می‌دهند.
۱۱. اختلالات سلامت روان
استرس مزمن، اضطراب و افسردگی می‌توانند یادگیری و ذخیره اطلاعات جدید را دشوار کنند. تغییرات شیمیایی در مغز ناشی از این اختلالات می‌تواند ارتباطات عصبی مرتبط با حافظه را مختل کرده و حتی داروهای تجویزی برای درمان این شرایط گاهی خود باعث اختلال حافظه می‌شوند.
۱۲. تغییرات مرتبط با سن
با افزایش سن، بخش‌هایی از مغز کوچک شده و ارتباطات عصبی کندتر می‌شوند. این روند باعث می‌شود پردازش اطلاعات جدید و انجام وظایف پیچیده زمان بیشتری ببرد، هرچند توانایی یادگیری در سالمندان حفظ می‌شود.
چگونه از دست دادن حافظه را پیشگیری و مدیریت کنیم
- برنامه‌ریزی روزانه: فعالیت‌ها را در زمان‌هایی که تمرکز بیشتری دارید انجام دهید.
- ورزش جسمی و ذهنی: فعالیت بدنی علاوه بر بهبود سلامت قلب، اندورفین ترشح می‌کند که می‌تواند عملکرد شناختی را بهبود بخشد. بازی‌های فکری مانند جدول و پازل نیز مفید هستند.
- یادداشت‌برداری: اطلاعات مهم مانند شماره‌های اضطراری را در تلفن یا دفترچه ثبت کنید.
- توان‌بخشی شناختی: این روش با تمرینات هدفمند به بازسازی عملکردهای مغزی کمک می‌کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید
اگر علائم زیر را تجربه کردید، باید به پزشک متخصص مراجعه کنید:
- گم شدن در مکان‌های آشنا
- افزایش سردرگمی در مورد زمان و مکان
- ناتوانی در انجام کارهای روزمره مانند تغذیه یا لباس پوشیدن
- تکرار مداوم یک سؤال
- مشکل در دنبال کردن دستورالعمل‌ها یا مسیرها
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- National Library of Medicine. Thyroid hormones in brain development and function.
- Women's Brain Health Initiative. 9 causes of memory impairment.
- American Thyroid Association. Hypothyroidism.
- Mullins AE, Williams MK, Kam K, et al. Effects of obstructive sleep apnea on human spatial navigational memory processing in cognitively normal older individuals. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2021;17(5):939-948. doi.org/10.5664/jcsm.9080
- Suemoto CK, Santos RB, Giatti S, et al. Association between objective sleep measures and cognitive performance: a cross‐sectional analysis in the Brazilian Longitudinal Study of Adult Health (Elsa‐brasil) study. Journal of Sleep Research. 2023;32(2):e13659. doi.org/10.1111/jsr.13659
- Damiano RF, Guedes BF, de Rocca CC, et al. Cognitive decline following acute viral infections: literature review and projections for post-COVID-19. Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci. 2022 Feb;272(1):139-154. doi:10.1007/s00406-021-01286-4.
- Muzambi R, Bhaskaran K, Brayne C, Smeeth L, et al. Common bacterial infections and risk of incident cognitive decline or dementia: a systematic review protocol. BMJ Open. 2019;9(9):e030874. doi:10.1136/bmjopen-2019-030874
- National Institute on Aging. What is menopause?
- Conde DM, Verdade RC, Valadares ALR, et al. Menopause and cognitive impairment: a narrative review of current knowledge. WJP. 2021;11(8):412-428. doi.org/10.5498/wjp.v11.i8.412
- National Institutes of Health. Vitamin B12.
- Alzheimer's Society. Causes of memory problems.
- American Association of Retired Persons. Caution! These drugs may cause memory loss.
- National Heart, Lung and Blood Institute. Stroke.
- American Stroke Association. Ischemic stroke (clots).
- American Heart Association. Not-so-silent stroke: time to make some noise.
- van Nieuwkerk AC, Delewi R, Wolters FJ, et al. Cognitive impairment in patients with cardiac disease: implications for clinical practice. Stroke. 2023;54(8):2181-2191. doi.org/10.1161/STROKEAHA.123.040499
- Luksiene D, Sapranaviciute-Zabazlajeva L, Tamosiunas A, et al. Lowered cognitive function and the risk of the first events of cardiovascular diseases: findings from a cohort study in Lithuania. BMC Public Health. 2021;21(1):792. doi.org/10.1186/s12889-021-10843-4
- National Institute of Neurological Disorders and Stroke. Traumatic brain injury (TBI).
- Yen FS, Wang SI, Lin SY, et al. The impact of heavy alcohol consumption on cognitive impairment in young old and middle old persons. Journal of Translational Medicine. 2022;20(1):155. doi.org/10.1186/s12967-022-03353-3
- Sha P, Dong X. Research on adolescents regarding the indirect effect of depression, anxiety, and stress between TikTok use disorder and memory loss. IJERPH. 2021;18(16):8820. doi.org/10.3390/ijerph18168820
- National Institute on Aging. How the aging brain affects thinking.
- National Cancer Institute. Memory or concentration problems and cancer treatment.
- National Institute on Aging. Memory problems, forgetfulness and aging.
- https://www.verywellhealth.com/what-can-cause-memory-loss-11782009
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
