سنجد تلخ ممکن است در درمان بیماری‌هایی مانند اگزما و التهاب، بهبود ترمیم زخم، تقویت سلامت قلب، و کاهش قند خون مؤثر باشد. اگرچه دوز توصیه‌شده‌ای برای مصرف وجود ندارد، برخی از کارآزمایی‌های بالینی از دوزهای ۵۰۰ تا ۱۵۰۰ میلی‌گرم در روز استفاده کرده‌اند. عوارض جانبی به‌ندرت گزارش شده‌اند، اما در یک مطالعه کوچک، علائم گوارشی مشاهده شد. فواید احتمالی سنجد تلخ شامل ترمیم زخم، بهبود سلامت قلب و عروق، کاهش قند خون، و بهبود سلامت پوست است و این گیاه خطرات و عوارض کمی دارد.
۱. درمان اگزما
مطالعات قدیمی نتایج متناقضی در مورد تأثیر مکمل خوراکی سنجد تلخ بر درمان درماتیت آتوپیک (اگزما) گزارش کرده‌اند. با این حال، دو مطالعه مقدماتی جدید شواهدی مبنی بر کاهش شدت درماتیت آتوپیک با مصرف سنجد تلخ ارائه داده‌اند.
verywellhealth
۲. بهبود ترمیم زخم
برخی مطالعات پیشنهاد می‌کنند که سنجد تلخ ممکن است ترمیم زخم را در صورت استفاده موضعی تسریع کند. به‌ویژه روغن سنجد تلخ در این زمینه اثرات مثبتی نشان داده است. برای مثال، یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ بر روی ۵۵ نفر با سوختگی درجه دو نشان داد که پانسمان‌های سنجد تلخ در مقایسه با کرم سولفادیازین نقره ۱٪ نتایج بهتری در بهبود زخم ارائه داده‌اند.
۳. کاهش قند خون
یک کارآزمایی انسانی در سال ۲۰۲۱ در چین نشان داد که مصرف پوره میوه سنجد تلخ به‌مدت پنج هفته باعث کاهش خفیف قند خون ناشتا شد. این مطالعه کوچک بود و تنها شامل ۳۸ نفر با اختلال در تنظیم گلوکز یا پیش‌دیابت بود. مطالعه دیگری روی ۱۸ مرد نیز نشان داد که مصرف توت‌های سنجد تلخ پاسخ انسولین پس از غذا را کاهش و به تأخیر می‌اندازد. ترکیبات آنتی‌اکسیدانی موجود در سنجد تلخ مسئول این اثرات بالقوه در کاهش قند خون هستند، اما مطالعات بیشتری مورد نیاز است.
۴. کاهش خطر سرطان
بر اساس یک مرور کوتاه، ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی سنجد تلخ دارای خواص ضدسرطانی بالقوه هستند. با این حال، این مرور تأکید می‌کند که اکثر تحقیقات موجود بر روی حیوانات یا در محیط آزمایشگاهی انجام شده و برای تأیید این اثرات در انسان، کارآزمایی‌های بالینی بیشتری لازم است.
۵. بهبود سلامت پوست و مو
یک مرور در سال ۲۰۱۷ گزارش داد که سنجد تلخ می‌تواند در موارد زیر به‌صورت موضعی مفید باشد:
- رطوبت‌رسانی به پوست
- کاهش تحریکات پوستی
- درمان آکنه
- ترمیم آسیب‌های ناشی از پیری
- مراقبت از مو، از جمله ریزش مو
آنتی‌اکسیدان‌ها در این گیاه با حذف رادیکال‌های آزاد ظاهر پیری را کاهش می‌دهند و اسیدهای چرب رطوبت پوست را افزایش می‌دهند.
۶. کاهش التهاب
مطالعات فواید سنجد تلخ را در درمان التهاب بررسی کرده‌اند. اسیدهای فنولیک موجود در دانه‌های سنجد تلخ نقش مهمی در مقابله با التهاب و استرس اکسیداتیو ایفا می‌کنند و میوه این گیاه نیز خواص آنتی‌اکسیدانی دارد.
۷. بهبود سلامت قلب و عروق
سنجد تلخ ممکن است در درمان فشار خون بالا و کلسترول بالا مفید باشد. یک مرور بر ۱۱ مطالعه نشان داد که مصرف این گیاه در افراد با سابقه کلسترول بالا یا بیماری کبد چرب متابولیک (MASLD) به بهبود سطح کلسترول کمک می‌کند. این گیاه همچنین منبع اسیدهای چرب امگا-۳ و امگا-۶ است که برای پیشگیری از بیماری‌های قلبی مفید هستند.
۸. کمک به کاهش وزن
مطالعات حیوانی نشان می‌دهند پلی‌ساکاریدهای سنجد تلخ با فعال‌سازی چربی قهوه‌ای و افزایش ترموژنز، تجمع چربی را مهار می‌کنند. دانشمندان پیشنهاد کرده‌اند پودر سنجد تلخ به‌عنوان غذای عملکردی برای افراد چاق توسعه یابد، اما مطالعات انسانی بیشتری لازم است.
۹. اثرات ضدویروسی و ضد‌میکروبی
مطالعات مقدماتی نشان می‌دهند که عصاره سنجد تلخ اثرات ضدویروسی و ضد‌میکروبی دارد. برای مثال، عصاره برگ و میوه سنجد تلخ رشد باکتری MRSA را در محیط آزمایشگاهی مهار کرده است. همچنین، دهان‌شویه‌های حاوی این گیاه به کاهش باکتری‌های دهان کمک کرده‌اند. یک مطالعه آزمایشگاهی دیگر نشان داد که عصاره سنجد تلخ رشد ویروس هرپس سیمپلکس (HSV-2) را کند می‌کند، اما برای تأیید این اثرات در انسان به مطالعات بیشتری نیاز است.
۱۰. بهبود سلامت چشم
مطالعات محدودی نشان می‌دهند که سنجد تلخ ممکن است در کاهش خشکی چشم و دژنراسیون ماکولای وابسته به سن مفید باشد. آنتی‌اکسیدان‌های موجود در روغن این گیاه با کاهش استرس اکسیداتیو و التهاب، سلامت چشم را بهبود می‌بخشند.
۱۱. تسکین خشکی واژن
برخی تحقیقات نشان می‌دهند مکمل‌های سنجد تلخ ممکن است علائم خشکی، خارش، قرمزی و عفونت‌های واژینال را کاهش دهند. در یک مطالعه بر روی حدود ۴۰ زن بالای ۴۵ سال، مصرف ۵۰۰ میلی‌گرم روغن سنجد تلخ به‌مدت ۱۲ هفته این علائم را بهبود داد.
۱۲. بهبود سلامت گوارشی
تحقیقات مقدماتی نشان می‌دهند پلی‌فنول‌های سنجد تلخ ممکن است با بهبود فلور روده و افزایش جذب مواد مغذی، نقش محافظتی در دستگاه گوارش ایفا کنند، اما مطالعات انسانی بیشتری لازم است.
۱۳. محافظت از کبد
چند مطالعه محدود نشان داده‌اند سنجد تلخ ممکن است تجمع چربی در کبد را کاهش داده و در درمان بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) مؤثر باشد. این اثرات به فعالیت‌های پروبیوتیکی پلی‌ساکاریدهای موجود در این گیاه نسبت داده می‌شود.
عوارض جانبی و احتیاط‌ها
مصرف سنجد تلخ در مقادیر غذایی بی‌خطر است. در یک مطالعه کوچک، حدود ۱۰٪ از افراد پس از سه ماه مصرف ۳ گرم روغن سنجد تلخ علائم گوارشی خفیفی داشتند، اما عوارض شدید گزارش نشده است. افرادی با فشار خون پایین، اختلالات انعقادی، یا بیماری دیابت باید پیش از مصرف این مکمل با پزشک مشورت کنند.
تداخلات دارویی
- داروهای رقیق‌کننده خون: ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد.
- داروهای کاهنده قند خون: ممکن است سطح قند خون را بیش از حد کاهش دهد.
مکمل‌های مشابه
- برای اگزما: پروبیوتیک‌ها، ویتامین D، ویتامین E
- برای ترمیم زخم: ویتامین C، ژل آلوئه‌ورا
- برای کاهش التهاب: کورکومین، اسپیرولینا، زنجبیل
منابع و اشکال موجود
سنجد تلخ در قالب روغن، کپسول، پودر و کرم‌های پوستی موجود است و در فروشگاه‌های آنلاین و برخی فروشگاه‌های مواد غذایی طبیعی عرضه می‌شود. با توجه به نبود نظارت کامل سازمان غذا و دارو بر مکمل‌ها، توصیه می‌شود محصولاتی خریداری شوند که توسط NSF، USP یا ConsumerLab تأیید شده باشند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Reynolds KA, Juhasz MLW, Mesinkovska NA. The role of oral vitamins and supplements in the management of atopic dermatitis: a systematic review. Int J Dermatol. 2019 Dec;58(12):1371-1376. doi: 10.1111/ijd.14404.
- Żuchowski J. Phytochemistry and pharmacology of sea buckthorn (Elaeagnus rhamnoides; syn. Hippophae rhamnoides): progress from 2010 to 2021. Phytochem Rev. 2023;22(1):3-33. doi: 10.1007/s11101-022-09832-1.
- Abdullahzadeh M, Shafiee S. To compare the effect of sea buckthorn and silver sulfadiazine dressing on period of wound healing in patients with second-degree burns: A randomized triple-blind clinical trial. Wound Repair Regen. 2021 Sep;29(5):732-740. doi: 10.1111/wrr.12916.
- Ren Z, Gong H, Zhao A, et al. Effect of sea buckthorn on plasma glucose in individuals with impaired glucose regulation: a two-stage randomized crossover intervention study. Foods. 2021;10(4):804. doi:10.3390/foods10040804
- Mortensen MW, Spagner C, Cuparencu C, et al. Sea buckthorn decreases and delays insulin response and improves glycaemic profile following a sucrose-containing berry meal: a randomised, controlled, crossover study of danish sea buckthorn and strawberries in overweight and obese male subjects. Eur J Nutr. 2018;57(8):2827-2837.
- Jaśniewska A, Diowksz A. Wide spectrum of active compounds in sea buckthorn (hippophae rhamnoides) for disease prevention and food production. Antioxidants (Basel). 2021;10(8):1279. doi:10.3390/antiox10081279
- Olas B, Skalski B, Ulanowska K. The anticancer activity of sea buckthorn [elaeagnus rhamnoides (L.) A. Nelson]. Front Pharmacol. 2018;9:232. doi:10.3389/fphar.2018.00232
- Koskovac M, Cupara S, Kipic M, Barjaktarevic A, Milovanovic O, Kojicic K, et al. Sea buckthorn oil—a valuable source for cosmeceuticals. Cosmetics. 2017;4(4):40. doi:10.3390/cosmetics4040040
- Zielińska A, Nowak I. Abundance of active ingredients in sea-buckthorn oil. Lipids Health Dis. 2017;16(1):95. doi:10.1186/s12944-017-0469-7
- Sławińska N, Żuchowski J, Stochmal A, Olas B. Extract from Sea Buckthorn Seeds-A Phytochemical, Antioxidant, and Hemostasis Study; Effect of Thermal Processing on Its Chemical Content and Biological Activity In Vitro. Nutrients. 2023 Jan 29;15(3):686. doi: 10.3390/nu15030686.
- Guo X, Yang B, Cai W, Duo L. Effect of sea buckthorn (hippophae rhamnoides L.) on blood lipid profiles: a systematic review and meta-analysis from 11 independent randomized controlled trials. Trends Food Sci Tech. 2017;61:1-10. doi:10.1016/j.tifs.2016.11.007
- Rinella ME, Lazarus JV, Ratziu V, et al. A multi-society Delphi consensus statement on new fatty liver disease nomenclature. Ann Hepatol. 2023;101133. doi:10.1016/j.aohep.2023.101133
- Chen Y, Cai Y, Wang K, Wang Y. Bioactive Compounds in Sea Buckthorn and their Efficacy in Preventing and Treating Metabolic Syndrome. Foods. 2023 May 13;12(10):1985. doi: 10.3390/foods12101985.
- Nouruzi S, Vasheghani Farahani A, Rezaeizadeh H, Ghafouri P, Ghorashi SM, Omidi N. Platelet Aggregation Inhibition: An Evidence-Based Systematic Review on the Role of Herbs for Primary Prevention Based on Randomized Controlled Trials. Iran J Med Sci. 2022 Nov;47(6):505-516. doi:10.30476/IJMS.2021.91328.2247.
- Wang Z, Zhao F, Wei P, Chai X, Hou G, Meng Q. Phytochemistry, health benefits, and food applications of sea buckthorn (Hippophae rhamnoides L.): A comprehensive review. Front Nutr. 2022 Dec 6;9:1036295. doi: 10.3389/fnut.2022.1036295.
- Chan LP, Yen TW, Tseng YP, et al. The impact of oral sea-buckthorn oil on skin, blood markers, ocular, and vaginal health: A randomized control trial. Journal of Functional Foods. 2024;112:105973.doi:10.1016/j.jff.2023.105973
- Chan LP, Yen TW, Tseng YP, et al. The impact of oral sea-buckthorn oil on skin, blood markers, ocular, and vaginal health: A randomized control trial. Journal of Functional Foods. 2024;112:105973. doi:10.1016/j.jff.2023.105973
- Yuan H, Huang H, Du Y, Zhao J, Yu S, Lin Y, Chen Y, Shan C, Zhao Y, Belwal T, Fu X. Sea buckthorn polyphenols on gastrointestinal health and the interactions with gut microbiota. Food Chem. 2025 Mar 30;469:142591. doi: 10.1016/j.foodchem.2024.142591
- Yan, Y., Yuan, H., Yang, F. et al. Seabuckthorn polysaccharides mitigate hepatic steatosis by modulating the Nrf-2/HO-1 pathway and gut microbiota. AMB Expr 14, 100 (2024). doi:10.1186/s13568-024-01756-7
- Gao ZL, Gu XH, Cheng FT, Jiang FH. Effect of sea buckthorn on liver fibrosis: a clinical study. World J Gastroenterol. 2003 Jul;9(7):1615-7. doi:10.3748/wjg.v9.i7.1615
- Yu W, Du Y, Li S, et al. Sea buckthorn-nutritional composition, bioactivity, safety, and applications: A review. Journal of Food Composition and Analysis. 2024;133:106371. doi:10.1016/j.jfca.2024.106371
- Mihal M, Roychoudhury S, Sirotkin AV, Kolesarova A. Sea buckthorn, its bioactive constituents, and mechanism of action: potential application in female reproduction. Front Endocrinol (Lausanne). 2023 Nov 7;14:1244300. doi:10.3389/fendo.2023.1244300
- Larmo S, Yang B, Hyssala J, et al. Effects of sea buckthorn oil intake on vaginal atrophy in postmenopausal women: a randomized, double-blind, placebo-controlled study. Maturitas. 2014;79(3):316-321. doi:10.1016/j.maturitas.2014.07.010
- ClinicalTrials.gov. The Beneficial Effect on the Bowel Function of a Food Supplement Based on Sea Buckthorn (Hippophae Rhamnoides L.) Extract in Subjects With Primary Functional Constipation.
- Islam SU. Clinical uses of probiotics. Medicine (Baltimore). 2016;95(5):e2658. doi:10.1097/MD.0000000000002658
- Kim MJ, Kim SN, Lee YW, et al. Vitamin D status and efficacy of vitamin D supplementation in atopic dermatitis: a systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2016;8(12):789. doi:10.3390/nu8120789
- Schäfer T. Complementary and alternative medicine (CAM) and atopic eczema. Allergol Select. 2017;1(1):44-52. doi:10.5414/ALX01287E
- Pullar JM, Carr AC, Vissers MCM. The roles of vitamin C in skin health. Nutrients. 2017;9(8):866. doi:10.3390/nu9080866
- Burusapat C, Supawan M, Pruksapong C, et al. Topical aloe vera gel for accelerated wound healing of split-thickness skin graft donor sites: a double-blind, randomized, controlled trial and systematic review. Plast Reconstr Surg. 2018;142(1):217-226. doi:10.1097/PRS.0000000000004515
- Hewlings SJ, Kalman DS. Curcumin: a review of its effects on human health. Foods. 2017;6(10):92. doi:10.3390/foods6100092
- Finamore A, Palmery M, Bensehaila S, et al. Antioxidant, immunomodulating, and microbial-modulating activities of the sustainable and ecofriendly spirulina. Oxid Med Cell Longev. 2017;2017:3247528. doi:10.1155/2017/3247528
- Poles J, Karhu E, McGill M, et al. The effects of twenty-four nutrients and phytonutrients on immune system function and inflammation: a narrative review. J Clin Transl Res. 2021;7(3):333-376.
- https://www.verywellhealth.com/the-benefits-of-sea-buckthorn-89947
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
