مقدمه
کنترل اشتها یکی از مهمترین عوامل در مدیریت وزن و رسیدن به تناسب اندام پایدار است. بسیاری از افراد به دنبال روشهایی هستند که بدون آسیب به بدن، احساس گرسنگی را کاهش دهند و روند کاهش وزن را آسانتر کنند.
در این میان، ترکیبات طبیعی شامل مواد غذایی، فیبرها، گیاهان و برخی مکملها میتوانند نقش حمایتی داشته باشند. البته هیچ مادهای بهتنهایی معجزه نمیکند و نتیجه نهایی وابسته به سبک زندگی، تغذیه و فعالیت بدنی است.

۱. غذاهای پرفیبر
فیبر موجود در گیاهان به دو نوع محلول و نامحلول تقسیم میشود. فیبر محلول در معده حالت ژلهای پیدا میکند و فیبر نامحلول به بهبود حرکات روده کمک میکند.
مصرف غذاهای پرفیبر باعث افزایش احساس سیری و کاهش میل به خوردن میانوعدهها میشود. منابع مهم شامل میوهها، سبزیجات، حبوبات، غلات کامل و دانهها هستند.
بسط علمی:
فیبر با کند کردن تخلیه معده و تأثیر بر هورمونهای گرسنگی مانند گرلین، به تنظیم اشتها کمک میکند. همچنین میتواند حساسیت انسولین را بهبود دهد و در کنترل قند خون نقش داشته باشد.
۲. شنبلیله
شنبلیله گیاهی است که دانههای آن بهصورت دمنوش یا مکمل استفاده میشود.
برخی مطالعات نشان دادهاند مصرف آن میتواند احساس سیری را افزایش دهد و اشتها را کاهش دهد، هرچند میزان غذای مصرفی همیشه تغییر نمیکند.
بسط علمی:
فیبر محلول موجود در شنبلیله و ترکیبات فعال آن ممکن است سرعت جذب قند را کاهش دهند. این موضوع میتواند نوسانات قند خون را کم کرده و میل به غذا را کنترل کند.
۳. پسیلیوم
پسیلیوم نوعی فیبر محلول است که در معده متورم شده و حالت ژلهای پیدا میکند.
این ماده معمولاً بهصورت پودر مصرف میشود و میتواند احساس سیری طولانیتری ایجاد کند.
بسط علمی:
پسیلیوم با افزایش حجم محتویات معده، گیرندههای سیری را فعال میکند. همچنین میتواند به کاهش کلسترول و تنظیم قند خون کمک کند.
۴. گلوکومانان
گلوکومانان فیبری است که از ریشه برخی گیاهان به دست میآید و توانایی جذب آب بسیار بالایی دارد.
این ماده میتواند مدت تخلیه معده را افزایش دهد و احساس سیری را تقویت کند.
بسط علمی:
افزایش حجم این فیبر در معده باعث تحریک هورمونهای سیری و کاهش دریافت کالری میشود. با این حال مصرف آن باید همراه آب کافی باشد تا از انسداد گوارشی جلوگیری شود.
۵. آگار
آگار مادهای ژلهای است که از جلبکهای قرمز استخراج میشود.
این ترکیب به دلیل خاصیت حجیمکنندگی میتواند در کاهش اشتها نقش داشته باشد.
بسط علمی:
آگار مانند سایر فیبرهای محلول عمل کرده و سرعت عبور غذا از معده را کاهش میدهد. اما شواهد علمی درباره تأثیر مستقیم آن بر کاهش وزن هنوز محدود است.
۶. یربا ماته
یربا ماته نوعی دمنوش گیاهی حاوی کافئین است.
مصرف آن ممکن است باعث افزایش انرژی و کاهش احساس گرسنگی شود.
بسط علمی:
کافئین موجود در این گیاه سیستم عصبی مرکزی را تحریک کرده و متابولیسم را افزایش میدهد. این اثر میتواند به کاهش موقت اشتها کمک کند.
۷. پروتئین کمچرب
پروتئین نقش مهمی در حفظ عضلات و کنترل اشتها دارد.
مواد غذایی مانند مرغ، ماهی، تخممرغ و لبنیات کمچرب منابع اصلی آن هستند.
بسط علمی:
پروتئین باعث افزایش هورمونهای سیری مانند GLP-1 و کاهش هورمونهای گرسنگی میشود. همچنین اثر گرمازایی بیشتری نسبت به چربی و کربوهیدرات دارد.
۸. چربیهای سالم
چربیهای سالم مانند آووکادو، مغزها و روغنهای گیاهی دیرتر هضم میشوند.
این ویژگی باعث افزایش احساس سیری طولانیتر میشود.
بسط علمی:
چربیهای غیراشباع میتوانند ترشح هورمونهای رودهای مؤثر بر سیری را افزایش دهند. همچنین در تنظیم انرژی و سلامت متابولیک نقش دارند.
۹. کلسیم و ویتامین دی
این دو ماده در تنظیم اشتها و سلامت استخوانها نقش مشترک دارند.
مصرف آنها از طریق مواد غذایی بهتر از مکملها توصیه میشود.
بسط علمی:
کلسیم ممکن است بر ترشح هورمونهای تنظیمکننده اشتها اثر بگذارد و ویتامین دی در جذب آن نقش دارد. کمبود این دو میتواند با افزایش وزن مرتبط باشد.
۱۰. پروبیوتیکها و سینبیوتیکها
پروبیوتیکها باکتریهای مفید روده هستند و سینبیوتیک ترکیبی از پروبیوتیک و پریبیوتیک است.
این ترکیبات میتوانند تعادل میکروبی روده را بهبود دهند.
بسط علمی:
میکروبیوم روده در تنظیم اشتها و متابولیسم نقش مهمی دارد. تغییر ترکیب باکتریهای روده میتواند بر جذب انرژی و ذخیره چربی اثر بگذارد.
۱۱. عصاره چای سبز
چای سبز حاوی آنتیاکسیدانها و کافئین است.
این ترکیب میتواند احساس سیری را افزایش دهد و اشتها را کاهش دهد.
بسط علمی:
کاتچینهای چای سبز با افزایش اکسیداسیون چربی و تحریک متابولیسم همراه هستند. اثر آنها در کنار کافئین میتواند چربیسوزی را تقویت کند.
۱۲. قهوه
قهوه به دلیل داشتن کافئین میتواند اشتها را کاهش دهد.
مصرف آن قبل از وعده غذایی ممکن است دریافت کالری را کم کند.
بسط علمی:
کافئین باعث افزایش ترشح آدرنالین و بالا رفتن مصرف انرژی میشود. با این حال مصرف زیاد آن میتواند باعث اضطراب و اختلال خواب شود.
۱۳. اسید آلفا لیپوئیک
این ماده آنتیاکسیدانی است که در متابولیسم انرژی نقش دارد.
برخی شواهد نشان میدهد ممکن است اشتها را کاهش دهد.
بسط علمی:
این ترکیب میتواند حساسیت به انسولین را بهبود دهد و در کنترل قند خون نقش داشته باشد. همچنین در کاهش استرس اکسیداتیو مؤثر است.
۱۴. اسید لینولئیک مزدوج
این اسید چرب در گوشت و لبنیات وجود دارد.
برخی مطالعات اثر آن را در کاهش چربی بدن بررسی کردهاند.
بسط علمی:
CLA ممکن است بر متابولیسم چربی و اندازه سلولهای چربی اثر بگذارد. با این حال نتایج تحقیقات هنوز قطعی نیست.
۱۵. تیروزین
تیروزین یک اسید آمینه موجود در پروتئینهاست.
این ماده میتواند احساس سیری را افزایش دهد.
بسط علمی:
تیروزین در تولید ناقلهای عصبی مانند دوپامین نقش دارد که بر اشتها و خلقوخو اثر میگذارند. اثر آن هنوز نیازمند تحقیقات بیشتر است.
۱۶. پرتقال تلخ
این گیاه حاوی ترکیباتی است که میتواند متابولیسم را افزایش دهد.
گاهی در مکملهای لاغری استفاده میشود.
بسط علمی:
ترکیبات فعال آن ممکن است سیستم عصبی را تحریک کنند، اما میتوانند فشار خون و ضربان قلب را افزایش دهند. بنابراین مصرف آن نیاز به احتیاط دارد.
۱۷. دیاچایای
این هورمون پیشساز هورمونهای جنسی است.
برخی نسخههای آن ممکن است بر کاهش چربی بدن اثر داشته باشند.
بسط علمی:
این ترکیب میتواند بر تعادل هورمونی و متابولیسم تأثیر بگذارد، اما مصرف خودسرانه آن ممکن است خطرات جدی ایجاد کند.
نکات تکمیلی برای کاهش اشتها
- فعالیت بدنی منظم
- مدیریت استرس
- خواب کافی
- دریافت آب کافی
- رژیم غذایی متعادل
پرسشهای متداول
آیا این مواد بهتنهایی باعث لاغری میشوند؟
خیر، این مواد فقط نقش کمکی دارند و بدون رژیم و ورزش اثر پایدار ندارند.
آیا مصرف مکملها ایمن است؟
برخی ممکن است عوارض داشته باشند و باید با نظر متخصص مصرف شوند.
بهترین روش کنترل اشتها چیست؟
ترکیب تغذیه سالم، پروتئین کافی، فیبر بالا و سبک زندگی فعال بهترین نتیجه را دارد.
- Commission on Dietetic Registration. CDR'S Interdisciplinary Obesity and Weight Management Certification.
- Erdogan A, Rao SS, Thiruvaiyaru D, et al. Randomised clinical trial: mixed soluble/insoluble fibre vs. psyllium for chronic constipation. Aliment Pharmacol Ther. 2016;44(1):35-44. doi:10.1111/apt.13647
- Akhlaghi M. The role of dietary fibers in regulating appetite, an overview of mechanisms and weight consequences. Crit Rev Food Sci Nutr. 2024;64(10):3139-3150. doi:10.1080/10408398.2022.2130160
- Harvard Health Publishing. Should I be eating more fiber?
- Bae J, Kim J, Choue R, Lim H. Fennel (Foeniculum vulgare) and Fenugreek (Trigonella foenum-graecum) Tea Drinking Suppresses Subjective Short-term Appetite in Overweight Women. Clin Nutr Res. 2015;4(3):168-174. doi:10.7762/cnr.2015.4.3.168
- Kim J, Noh W, Kim A, et al. The Effect of Fenugreek in Type 2 Diabetes and Prediabetes: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Int J Mol Sci. 2023;24(18):13999. doi:10.3390/ijms241813999
- National Center for Complementary and Integrated Health. Fenugreek.
- Watanabe M, Risi R, Masi D, et al. Current evidence to propose different food supplements for weight loss: A comprehensive review. Nutrients. 2020;12(9):2873. doi:10.3390/nu12092873
- Gibb RD, Sloan KJ, McRorie JW Jr. Psyllium is a natural nonfermented gel-forming fiber that is effective for weight loss: A comprehensive review and meta-analysis. J Am Assoc Nurse Pract. 2023;35(8):468-476. doi:10.1097/JXX.0000000000000882
- MedlinePlus. Psyllium.
- National Institutes of Health. Dietary supplements for weight loss.
- Mohammadpour S, Amini M, Shahinfar H, et al. Effects of glucomannan supplementation on weight loss in overweight and obese adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Obesity Medicine. 2020; 19:100276. doi: 10.1016/j.obmed.2020.100276
- National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Dietary supplements for weight loss.
- Lambeau KV, McRorie JW Jr. Fiber supplements and clinically proven health benefits: How to recognize and recommend an effective fiber therapy. J Am Assoc Nurse Pract. 2017;29(4):216-223. doi:10.1002/2327-6924.12447
- Kim SY, Oh MR, Kim MG, et al. Anti-obesity effects of Yerba Mate (Ilex Paraguariensis): a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. BMC Complement Altern Med. 2015 Sep 25;15:338. doi: 10.1186/s12906-015-0859-1
- Alkhatib A, Atcheson R. Yerba Maté (Ilex paraguariensis) Metabolic, Satiety, and Mood State Effects at Rest and during Prolonged Exercise. Nutrients. 2017 Aug 15;9(8):882. doi: 10.3390/nu9080882
- Medline Plus. Yerba mate.
- Jäger R, Kerksick CM, Campbell BI, et al. International Society of Sports Nutrition position stand: Protein and exercise. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:20. doi:10.1186/s12970-017-0177-8
- Maher T, Clegg ME. Dietary lipids with potential to affect satiety: Mechanisms and evidence. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2019;59(10):1619-1644. doi: 10.1080/10408398.2017.1423277
- Harvard Medical School. Know the facts about fats.
- Gonzalez JT, Green BP, Brown MA, Rumbold PL, Turner LA, Stevenson EJ. Calcium ingestion suppresses appetite and produces acute overcompensation of energy intake independent of protein in healthy adults. J Nutr. 2015;145(3):476-82. doi:10.3945/jn.114.205708
- Bonetti G, Herbst KL, Donato K et al. Dietary supplements for obesity. J Prev Med Hyg. 2022;63(2 Suppl 3):E160-E168. doi:10.15167/2421-4248/jpmh2022.63.2S3.2757
- National Institutes of Health Office Of Dietary Supplements. Calcium.
- National Institutes of Health Office Of Dietary Supplements. Vitamin D.
- Ford AC, Quigley EM, Lacy BE, et al. Efficacy of prebiotics, probiotics, and synbiotics in irritable bowel syndrome and chronic idiopathic constipation: Systematic review and meta-analysis. Am J Gastroenterol. 2014;109(10):1547-1562. doi:10.1038/ajg.2014.202
- Sergeev IN, Aljutaily T, Walton G, Huarte E. Effects of synbiotic supplement on human gut microbiota, body composition and weight loss in obesity. Nutrients. 2020;12(1):222. doi:10.3390/nu12010222
- Sheyholislami H, Connor KL. Are probiotics and prebiotics safe for use during pregnancy and lactation? A systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2021;13(7):2382. doi:10.3390/nu13072382
- National Center for Complementary and Integrative Health. Probiotics.
- MedlinePlus. Lactobacillus acidophilus.
- Stuby J, Gravestock I, Wolfram E, et al. Appetite-suppressing and satiety-increasing bioactive phytochemicals: A systematic review. Nutrients. 2019;11(9):2238. doi:10.3390/nu11092238
- Batsis JA, Apolzan JW, Bagley PJ, et al. A systematic review of dietary supplements and alternative therapies for weight loss. Obesity (Silver Spring). 2021;29(7):1102-1113. doi:10.1002/oby.23110
- National Center for Complementary and Integrative Health. Green Tea.
- Yazdy MM, Tinker SC, Mitchell AA, et al. Maternal tea consumption during early pregnancy and the risk of spina bifida. Birth Defects Res A Clin Mol Teratol. 2012 Oct;94(10):756-61. doi: 10.1002/bdra.23025
- Schubert MM, Irwin C, Seay RF, et al. Caffeine, coffee, and appetite control: a review. Int J Food Sci Nutr. 2017 Dec;68(8):901-912. doi: 10.1080/09637486.2017.1320537
- Harpaz E, Tamir S, Weinstein A, et al. The effect of caffeine on energy balance. Journal of Basic and Clinical Physiology and Pharmacology. 2017;28(1):1-10. doi: 10.1515/jbcpp-2016-0090
- American Heart Association. Is caffeine a friend or foe?
- MedlinePlus. Alpha-lipoic acid.
- Kucukgoncu S, Zhou E, Lucas KB, Tek C. Alpha-lipoic acid (ALA) as a supplementation for weight loss: results from a meta-analysis of randomized controlled trials. Obes Rev. 2017;18(5):594-601. doi:10.1111/obr.12528
- Tang L, Li XL, Deng ZX, et al. Conjugated linoleic acid attenuates 2,4-dinitrofluorobenzene-induced atopic dermatitis in mice through dual inhibition of COX-2/5-LOX and TLR4/NF-κB signaling. J Nutr Biochem. 2020;81:108379. doi:10.1016/j.jnutbio.2020.108379
- Bessell E, Maunder A, Lauche R, Adams J, Sainsbury A, Fuller NR. Efficacy of dietary supplements containing isolated organic compounds for weight loss: A systematic review and meta-analysis of randomised placebo-controlled trials. Int J Obes (Lond). 2021;45(8):1631-1643. doi:10.1038/s41366-021-00839-w
- Ibrahim KS, El-Sayed EM. Dietary conjugated linoleic acid and medium-chain triglycerides for obesity management. J Biosci. 2021;46:12.
- Jaudszus A, Mainz JG, Pittag S, et al. Effects of a dietary intervention with conjugated linoleic acid on immunological and metabolic parameters in children and adolescents with allergic asthma--a placebo-controlled pilot trial. Lipids Health Dis. 2016;15:21. Published 2016 Feb 3. doi:10.1186/s12944-016-0187-6
- Mądry E, Malesza IJ, Subramaniapillai M, et al. Body fat changes and liver safety in obese and overweight women supplemented with conjugated linoleic acid: A 12-week randomised, double-blind, placebo-controlled trial. Nutrients. 2020;12(6):1811. Published 2020 Jun 17. doi:10.3390/nu12061811
- Rigamonti AE, Leoncini R, De Col A, et al. The appetite-suppressant and GLP-1-stimulating effects of whey proteins in obese subjects are associated with increased circulating levels of specific amino acids. Nutrients. 2020;12(3):775. Published 2020 Mar 15. doi:10.3390/nu12030775
- Agnieszka W, Paweł P, Małgorzata K. How to optimize the effectiveness and safety of Parkinson's disease therapy? - A systematic review of drug interactions with food and dietary supplements. Curr Neuropharmacol. 2022;20(7):1427-1447. doi:10.2174/1570159X19666211116142806
- Krishnamurthy HK, Reddy S, Jayaraman V, et al. Effect of micronutrients on thyroid parameters. J Thyroid Res. 2021;2021:1865483. Published 2021 Sep 28. doi:10.1155/2021/1865483
- Andersen G, Marcinek P, Sulzinger N, Schieberle P, Krautwurst D. Food sources and biomolecular targets of tyramine. Nutr Rev. 2019;77(2):107-115. doi:10.1093/nutrit/nuy036
- Astell KJ, Mathai ML, Su XQ. A review on botanical species and chemical compounds with appetite suppressing properties for body weight control. Plant Foods Hum Nutr. 2013;68(3):213-221. doi:10.1007/s11130-013-0361-1
- Stohs SJ. Safety, efficacy, and mechanistic studies regarding citrus aurantium (bitter orange) extract and p-synephrine. Phytother Res. 2017;31(10):1463-1474. doi:10.1002/ptr.5879
- Koncz D, Tóth B, Bahar MA, Roza O, Csupor D. The safety and efficacy of citrus aurantium (bitter orange) extracts and p-synephrine: A systematic review and meta-analysis. Nutrients. 2022;14(19):4019. Published 2022 Sep 28. doi:10.3390/nu14194019
- National Center for Complementary and Integrative Health. Bitter orange.
- Costache II, Miron A, Hăncianu M, Aursulesei V, Costache AD, Aprotosoaie AC. Pharmacokinetic interactions between cardiovascular medicines and plant products. Cardiovasc Ther. 2019;2019:9402781. Published 2019 Sep 2. doi:10.1155/2019/9402781
- National Center for Complementary and Integrative Health. Bitter orange.
- National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Dietary supplements for weight loss.
- MedlinePlus. DHEA.
- Jeyaprakash N, Maeder S, Janka H, Stute P. A systematic review of the impact of 7-keto-DHEA on body weight. Arch Gynecol Obstet. 2023;308(3):777-785. doi:10.1007/s00404-022-06884-8
- Klinge CM, Clark BJ, Prough RA. Dehydroepiandrosterone research: Past, current, and future. Vitam Horm. 2018;108:1-28. doi:10.1016/bs.vh.2018.02.002
- Villareal DT, Holloszy JO. Effect of DHEA on abdominal fat and insulin action in elderly women and men: A randomized controlled trial. JAMA. 2004;292(18):2243. doi:10.1001/jama.292.18.2243
- Medline Plus. DHEA.
- United States Anti-Doping Agency. What athletes should know about DHEA?
- Academy of Nutrition and Dietetics. Back to Basics for Healthy Weight Loss.
- Academy of Nutrition and Dietetics. Eat Right for Life.
- https://www.verywellhealth.com/natural-appetite-suppressants-8730447
