اگر تا به حال بعد از نوشیدن فنجان صبحگاهی قهوهتان مجبور شدهاید سریع به دستشویی بروید، تنها نیستید. قهوه، بهویژه نوع کافئیندار آن، دستگاه گوارش را به حرکت درمیآورد.
«قهوه میتواند چندین فرآیند گوارشی را تحریک کند.» دکتر سوپریا رائو، متخصص گوارش در مرکز «Integrated Gastroenterology Associates» در ماساچوست میگوید: «برخی افراد این اثر را بهصورت نظم در دفع احساس میکنند، در حالیکه دیگران ممکن است ناراحتی، گرفتگی یا احساس فوریت در دفع را تجربه کنند.»
در ادامه بخوانید تا بدانید چرا قهوه باعث دفع مدفوع میشود — و چه زمانی باید نگران تأثیر آن بر عادات رودهای خود باشید.
۵ روش که قهوه بر گوارش تأثیر میگذارد
دلایل متعددی وجود دارد که توضیح میدهد چرا قهوه میتواند باعث تحریک حرکات روده شود. گاهی اوقات، تأثیر قهوه بر گوارش کاملاً طبیعی و حتی مفید است. در شرایط دیگر، تغییرات در حرکات روده میتواند ناسالم باشد. در ادامه یافتههای پژوهشها و نظر متخصصان را میخوانید:
۱. کافئین باعث افزایش حرکات روده (موتیلیتی) میشود
یک مطالعهی قدیمی و کوچک نشان میدهد که نوشیدن قهوه حاوی کافئین (که یک محرک است) میتواند میزان حرکات غذا و مواد زائد در دستگاه گوارش را تا ۶۰ درصد بیشتر از نوشیدن آب افزایش دهد.
دکتر رائو میگوید: «کافئین این فرآیند را با افزایش انقباضات عضلات صاف در رودهی بزرگ تقویت میکند، به همین دلیل بسیاری از افراد پس از نوشیدن قهوه احساس نیاز به دفع دارند.»
پژوهشگران اشاره میکنند که قهوه ممکن است برای افراد مبتلا به یبوست مفید باشد، اما میتواند برای کسانی که دچار اسهال یا بیاختیاری مدفوع هستند مشکلساز شود.
۲. قهوه باعث ترشح گاسترین میشود
کافئین و پلیفنولها (ترکیبات آنتیاکسیدانی موجود در گیاهان) در قهوه سطح گاسترین را افزایش میدهند. گاسترین هورمونی است که به بدن سیگنال میدهد تا اسیدهایی تولید کند که در هضم غذا نقش دارند و همچنین انقباضات عضلانی در دستگاه گوارش (GI) را فعال میکند که در نهایت منجر به حرکات روده میشود.
اگرچه سطح بالاتر گاسترین و اسید میتواند به هضم سالم کمک کند، اما ممکن است باعث تحریک دیوارهی معده یا تشدید بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD) در برخی افراد شود.
۳. قهوه رفلکس گاستروکولیک را تحریک میکند
چند دقیقه پس از مصرف قهوه — یا هر غذای دیگر — رفلکس گاستروکولیک فعال میشود. این رفلکس خودکار به رودهها میگوید تا مواد غذایی موجود را برای ایجاد فضای کافی برای غذای ورودی جابهجا کنند، و همین امر مسئول احساسی است که ممکن است پس از خوردن غذا برای دفع داشته باشید.
رفلکس گاستروکولیک معمولاً در صبحها و پس از وعدههای غذایی فعالتر است، که ممکن است توضیح دهد چرا برخی افراد پس از فنجان صبحگاهی قهوه حرکات رودهی منظمی دارند.
۴. لبنیات ممکن است در برخی افراد حرکات روده را افزایش دهد
افزودن کمی شیر یا خامه به قهوه ممکن است در برخی افراد، مانند کسانی که دچار عدم تحمل لاکتوز هستند، نیاز به دفع را تشدید کند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که بدن نتواند لاکتوز (قند موجود در شیر و فرآوردههای لبنی) را تجزیه کند، که میتواند باعث بروز علائم گوارشی مانند نفخ، اسهال و گاز یا درد ناشی از گاز شود.
برای دیگر مصرفکنندگان قهوه، لبنیات معمولاً مشکلساز نیست.
اگر پس از نوشیدن قهوه با لبنیات این علائم را تجربه میکنید، ممکن است دچار عدم تحمل لاکتوز باشید.
آماندا سوسدا، متخصص تغذیه، پیشنهاد میکند: «میتوانید از شیر بدون لاکتوز استفاده کنید تا طعم دلخواه خود را بدون لاکتوز دریافت کنید.»
همچنین میتوانید از شیرهای گیاهی مانند بادام یا جو دوسر در قهوه استفاده کنید.
۵. شیرینکنندههای طبیعی و مصنوعی میتوانند بر دستگاه گوارش تأثیر بگذارند
اگر به قهوه خود شیرینکننده اضافه میکنید، ممکن است باعث مراجعهی بیشتر به دستشویی شوید.
قند آب را به سمت رودهی بزرگ میکشد و در صورت مصرف زیاد میتواند باعث شل شدن مدفوع و ایجاد اسهال شود.
هر فردی تحمل متفاوتی نسبت به قند دارد، بنابراین اگر پس از نوشیدن قهوه شیرینشده دچار ناراحتی گوارشی میشوید، مقدار قند افزودهشده را بهتدریج کاهش دهید تا علائم برطرف شوند.
برخی شیرینکنندههای مصنوعی نیز میتوانند باعث بروز علائم گوارشی مانند نفخ، گاز و اسهال شوند. مراقب الکلهای قندی مانند زایلیتول و اریتریتول و حتی استویا باشید که ممکن است باعث ناراحتی معده شوند. این شیرینکنندهها تقریباً بدون هضم از دستگاه گوارش عبور میکنند و آب اضافی را جذب میکنند که منجر به مدفوع شل و آبکی میشود.
دکتر رائو میگوید شیرینکنندههای مصنوعی رایج دیگر نیز میتوانند برای برخی مصرفکنندگان قهوه مشکلساز باشند:
«شیرینکنندههای مصنوعی، بهویژه آنهایی که حاوی سوکرالوز و آسپارتام هستند، میتوانند باعث نفخ و گاز شوند و ممکن است با گذشت زمان توانایی بدن در تجزیهی گلوکز را کاهش دهند.»
او توصیه میکند از شیرینکنندههای طبیعی مانند میوهی راهب (Monk Fruit) استفاده کنید. عسل و شیرهی افرا نیز از دیگر گزینههای طبیعی هستند که ارزش امتحان کردن دارند.
Everyday Health
آیا قهوه بدون کافئین هم روده را تحریک میکند؟
قهوهی بدون کافئین نیز برخی از اثرات تحریککنندهی حرکات روده را مانند نوع کافئیندار دارد.
دکتر رائو میگوید: «قهوهی بدون کافئین حاوی ترکیبات زیستفعال است که گاسترین و رفلکس گاستروکولیک را تحریک میکنند.» بهویژه برخی آنتیاکسیدانهای قهوه مانند کلروژنیک اسید و ملانوئیدینها میتوانند در این زمینه نقش داشته باشند.
با این حال، قهوهی بدون کافئین فقط حاوی مقادیر جزئی از کافئین است، بنابراین اثر آن معمولاً ضعیفتر است.
چه کسانی به قهوه حساستر هستند؟
برخی افراد ممکن است نسبت به اثرات گوارشی قهوه حساستر باشند، مانند کسانی که دچار اضطراب هستند.
احساس اضطراب باعث ترشح هورمونها و انتقالدهندههای عصبی میشود که تحرک روده را افزایش میدهند. وقتی این امر با اثرات تحریککنندهی کافئین ترکیب شود، میتواند عملکرد طبیعی روده را مختل کرده و منجر به اسهال شود.
در همین حال، افرادی که شرایط گوارشی خاصی دارند — مانند:
- سندرم روده تحریکپذیر (IBS): وضعیتی مزمن که باعث یبوست، گاز و اسهال میشود.
- بیماری التهابی روده (IBD): گروهی از بیماریهای مزمن که باعث التهاب در دستگاه گوارش میشوند.
- گاستریت: التهاب دیوارهی معده
ممکن است دریابند که قهوه علائمشان را تحریک میکند.
افراد مبتلا به IBS دچار اختلال در ارتباط روده و مغز هستند، که میتواند باعث حساستر شدن روده شود. برای برخی، اثرات تحریککنندهی کافئین میتواند علائم را در رودهای که از پیش حساس است، فعال کند.
افراد مبتلا به کولیت اولسراتیو (UC) – نوعی بیماری التهابی روده که باعث التهاب و زخمهای دردناک در کولون میشود – ممکن است نسبت به اثرات تحریککنندهی کافئین حساستر باشند، زیرا آنها از پیش دفعات زیاد دفع و اسهال را تجربه میکنند.
همچنین، افراد مبتلا به بیماری کرون – یک نوع دیگر از IBD که میتواند هر بخشی از دستگاه گوارش را درگیر کند – که مستعد اسهال و گرفتگی هستند، ممکن است پس از نوشیدن قهوه علائم شدیدتری را تجربه کنند.
برای کسانی که مبتلا به گاستریت هستند، کافئین موجود در قهوه میتواند ترشح اسید معده را افزایش دهد و علائم را بدتر کند.
چه زمانی باید دربارهی دفع پس از قهوه نگران شد؟
همهی افراد دفع دارند و هر شخص «نرمال» خاص خود را دارد. عواملی مانند آبرسانی، داروها، شرایط سلامتی، مصرف فیبر و فعالیت بدنی میتوانند بر تعداد دفعات و قوام مدفوع تأثیر بگذارند.
اگر پس از نوشیدن قهوه تغییراتی در حرکات رودهی خود مشاهده کردید، با پزشک مراقبتهای اولیهی خود مشورت کنید تا مشکلات جدی احتمالی رد شوند.
بهگفتهی دکتر رائو، علائم زیر پس از نوشیدن قهوه میتوانند نشانهی مراجعه به پزشک باشند:
- گرفتگی
- درد شکم
- نفخ
- مدفوع شل یا اسهال
- وجود مخاط یا خون در مدفوع
علامت دیگری که باید مراقب آن باشید، فوریت در دفع است.
سوسدا میگوید: «اگر متوجه شدید که همه چیز را رها میکنید تا به دستشویی برسید و امیدوارید بهموقع برسید، این میتواند نشانهای باشد که باید با پزشک خود مشورت کنید.»
نکاتی برای لذت بردن از قهوه با ناراحتی گوارشی کمتر
راههای مختلفی وجود دارد که میتواند به کاهش عوارض گوارشی قهوه کمک کند:
- مصرف قهوه را کاهش دهید: سعی کنید کمتر از حد معمول قهوه بنوشید تا ببینید آیا علائم گوارشیتان بهبود مییابد یا نه. سوسدا میگوید: «کاهش حجم مصرفی ممکن است تمام چیزی باشد که نیاز دارید.»
- کافئین را کاهش دهید: اگر گمان میکنید کافئین عامل علائم شماست، بخشی یا تمام قهوهی کافئیندار خود را با قهوهی بدون کافئین جایگزین کنید.
- قهوه را همراه با غذا بنوشید: نوشیدن قهوه با معدهی خالی میتواند دستگاه گوارش را تحریک کند. دکتر رائو توصیه میکند همیشه همراه قهوه چیزی بخورید.
- از جایگزینهای شیر استفاده کنید: اگر مشکوک هستید که به لاکتوز حساس هستید، خامه قهوهی لبنی را با گزینههای بدون لاکتوز یا غیر لبنی جایگزین کنید.
- قهوه را در خانه درست کنید: نوشیدنیهای قهوهای در کافیشاپها معمولاً حاوی شکر، شربت و خامهی بیشتری هستند که میتوانند دستگاه گوارش شما را تحریک کنند. دکتر رائو پیشنهاد میکند تا حد امکان قهوهتان را در خانه تهیه کنید.
نتیجهگیری
قهوه میتواند با افزایش تحرک روده، ترشح هورمونهای گوارشی و تحریک رفلکس گاستروکولیک باعث دفع مدفوع شود. همچنین، لبنیات و شیرینکنندهها نیز ممکن است در برخی افراد به این موضوع کمک کنند.
افراد مبتلا به اضطراب یا بیماریهای گوارشی مانند IBS، IBD و گاستریت ممکن است نسبت به اثرات قهوه بر دستگاه گوارش حساستر باشند.
اگر پس از نوشیدن قهوه تغییراتی در حرکات رودهتان مشاهده کردید، با پزشک مراقبتهای اولیهی خود مشورت کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Rao SS et al. Is Coffee a Colonic Stimulant? European Journal of Gastroenterology & Hepatology. February 1998.
- Iriondo-DeHond A et al. Effects of Coffee and Its Components on the Gastrointestinal Tract and the Brain–Gut Axis. Nutrients. December 29, 2020.
- Nehlig A. Effects of Coffee on the Gastro-Intestinal Tract: A Narrative Review and Literature Update. Nutrients. January 17, 2022.
- Gastrin. Cleveland Clinic. January 2024.
- Malone JC et al. Physiology, Gastrocolic Reflex. StatPearls. May 1, 2023.
- Definition & Facts for Lactose Intolerance. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. February 2018.
- Is Something in Your Diet Causing Diarrhea? Harvard Health Publishing. August 8, 2023.
- Artificial Sweeteners and Other Sugar Substitutes. Mayo Clinic. January 2023.
- Nehlig A. Effects of Coffee on the Gastro-Intestinal Tract: A Narrative Review and Literature Update. Nutrients. January 2022.
- Irionda-DeHond A et al. Effects of Coffee and Its Components on the Gastrointestinal Tract and the Brain–Gut Axis. Nutrients. December 2020.
- Yes, Anxiety Poops Are Totally a Thing — Here’s How to Find Relief. Cleveland Clinic. February 23, 2023.
- Neamti L et al. Impact of Coffee Consumption on Subjective Perception and Inflammatory Markers in Patients with Inflammatory Bowel Diseases. Biomedicines. August 2, 2024.
- Definition & Facts for Irritable Bowel Syndrome. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. November 2017.
- Koochakpoor G et al. Association of Coffee and Caffeine Intake With Irritable Bowel Syndrome in Adults. Frontiers in Nutrition. June 14, 2021.
- Santoso P. Coffee Consumption With the Incidence of Gastritis: Literature Review. Journal of Applied Nursing and Health. December 2023.
- https://www.everydayhealth.com/constipation/cant-poop-without-coffee/
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
