برخی از غذاها ممکن است فراتر از تأمین انرژی بدن، نقش مهمی در محافظت از سلامت مغز داشته باشند. شواهد علمی نشان میدهند که برخی مواد مغذی، بهویژه آنهایی که دارای خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی هستند، میتوانند سلامت شناختی را تقویت کرده و خطر ابتلا به زوال عقل، از جمله بیماری آلزایمر را کاهش دهند1.
این اثرات مفید معمولاً ناشی از ترکیبات گیاهی، ویتامینها، اسیدهای چرب ضروری و دیگر اجزای غذایی هستند که از عملکرد سلولهای مغزی پشتیبانی میکنند. در ادامه، با ۶ ماده غذایی آشنا میشوید که مصرف منظم آنها ممکن است در کاهش خطر ابتلا به آلزایمر و زوال عقل نقش مؤثری داشته باشد.
۱. توتها
همه میوهها حاوی مواد مغذی مفیدی هستند، اما توتها بهطور خاص غنی از فلاونوئیدها هستند؛ ترکیبات گیاهیای که تصور میشود برای مغز مفید و محافظتی باشند2,3. نوع خاصی از این ترکیبات به نام آنتوسیانین دارای خواص قوی آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی است.
فلاونوئیدهای موجود در توتها ممکن است با کاهش التهاب، بهبود جریان خون به مغز و تسهیل ارتباط بین سلولهای مغزی، از مغز محافظت کنند3. جالب است که این فواید حتی در افرادی با ریسک بالای زوال عقل، بهدلیل عوامل ژنتیکی یا ابتلا به فشار خون بالا و افسردگی، نیز مشاهده شدهاند2.

fcafotodigital / Getty Images
۲. سبزیجات برگدار
مصرف بیشتر سبزیجات برگدار مانند اسفناج، کلمپیچ و آرگولا (نوعی شاهی) با کاهش کندتر عملکرد حافظه و تفکر همراه است4,5. در واقع، چندین مطالعه وسیع نشان دادهاند افرادی که مقدار زیادی سبزیجات برگدار مصرف میکنند، در طول زمان از نظر شناختی تیزتر باقی میمانند6,5.
این فواید احتمالاً ناشی از مواد مغذیای مانند ویتامین K، فولات، لوتئین و سایر آنتیاکسیدانهایی است که در این سبزیجات وجود دارند. این ترکیبات با حفاظت از سلولهای مغزی، کاهش التهاب و حمایت از عملکرد کلی مغز، نقشی اساسی در سلامت شناختی دارند5.
۳. گردو
گردو سرشار از ترکیبات مفید برای مغز مانند چربیهای سالم (بهویژه ALA، نوعی امگا ۳ گیاهی)، آنتیاکسیدانها و پلیفنولها است7. برخی مطالعات نشان میدهند که مصرف منظم گردو ممکن است بهبود حافظه و قدرت تفکر را به همراه داشته باشد و حتی خطر زوال عقل را کاهش دهد8.
چربیهای سالم موجود در گردو میتوانند به حفظ سلامت سلولهای مغزی کمک کرده، ارتباط میان نورونها را تقویت کرده و از طریق کاهش التهاب، اثر محافظتی بر مغز داشته باشند9,10.
۴. ماهی
مطالعات متعددی نشان دادهاند که مصرف بیشتر ماهی ممکن است با عملکرد بهتر شناختی در سالمندان و کاهش خطر زوال عقل در مقایسه با افرادی که کم یا اصلاً ماهی نمیخورند، همراه باشد11,12.
ماهی منبع غنی اسیدهای چرب امگا-۳ مانند EPA و DHA است که بهنظر میرسد التهاب و استرس اکسیداتیو در مغز را کاهش میدهند13. این اسیدهای چرب همچنین از ساختار و عملکرد سلولهای مغزی پشتیبانی میکنند.
۵. روغن زیتون
روغن زیتون، بهویژه نوع فرابکر آن، زمانی که بخشی از یک رژیم غذایی سالم مانند رژیم مدیترانهای باشد، با سلامت بهتر مغز و کاهش خطر زوال عقل ارتباط دارد14.
برخی تحقیقات نشان میدهند که حتی افزودن مقدار اندکی (کمی بیش از نصف قاشق غذاخوری) از روغن زیتون فرابکر به رژیم غذایی میتواند باعث بهبود حافظه و توانایی تفکر شده و با کاهش خطر مرگ ناشی از زوال عقل مرتبط باشد15,7. این اثرات ممکن است بهدلیل توان بالقوه روغن زیتون در مقابله با التهاب و استرس اکسیداتیو و همچنین حمایت از سلامت سلولهای مغزی باشد16.
۶. حبوبات
حبوبات و لگومها (مانند لوبیا، عدس و نخود) بخش کلیدی الگوهای تغذیهای سالم مانند رژیمهای مدیترانهای، DASH و MIND هستند که همگی با کاهش کندتر در عملکرد شناختی مرتبطاند17,18.
برخی مطالعات وسیع نشان دادهاند که سالمندانی که حبوبات بیشتری مصرف میکنند، حافظه و تفکر بهتری دارند و احتمال کمتری دارد که دچار زوال عقل شوند4,17. این اثرات ممکن است ناشی از فلاونوئیدها، آنتیاکسیدانها، ویتامینهای گروه B و سایر مواد مغذی موجود در حبوبات باشد که از سلامت مغز حمایت میکنند19,20.
راهکارهای دیگر برای کاهش خطر
گرچه یک رژیم غذایی سالم نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهایی مانند آلزایمر و سایر اشکال زوال عقل دارد، اما تنها عامل محافظتی نیست. عوامل سبک زندگی دیگر نیز میتوانند به سلامت مغز کمک کرده و خطر ابتلا را کاهش دهند21.
- بهطور منظم فعالیت بدنی داشته باشید
- فشار خون بالا و سایر بیماریهای قلبیعروقی را مدیریت یا پیشگیری کنید
- از مصرف سیگار خودداری کرده یا برای ترک آن اقدام کنید
- روابط اجتماعی قوی و فعال را حفظ کنید
- بر خواب باکیفیت و منظم تمرکز کنید
- ذهن خود را با فعالیتهایی مانند مطالعه، پازل یا یادگیری مهارتهای جدید فعال نگه دارید
جمعبندی: این اطلاعات برای شما چه معنایی دارد؟
هیچ ماده غذایی خاصی نمیتواند بهتنهایی از زوال عقل پیشگیری کند، اما مصرف ترکیبی از خوراکیهای مفید برای مغز میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد. بهتر است به جای تمرکز بر یک ماده مغذی خاص، الگوهای غذایی کلی مانند رژیم مدیترانهای یا MIND را مدنظر قرار دهید.
این رژیمها بر مصرف مواد غذایی کامل و سرشار از مواد مغذی تمرکز دارند که از سلامت مغز در دوران سالمندی پشتیبانی میکنند. به یاد داشته باشید که انتخابهای روزمره شما میتوانند تأثیرات بلندمدتی بر عملکرد مغزیتان داشته باشند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Lazar RM, Howard VJ, Kernan WN, et al. A primary care agenda for brain health: a scientific statement from the American Heart Association. Stroke. 2021;52(6). doi:10.1161/STR.0000000000000367
- Jennings A, Thompson AS, Tresserra-Rimbau A, et al. Flavonoid-rich foods, dementia risk, and interactions with genetic risk, hypertension, and depression. JAMA Netw Open. 2024;7(9):e2434136. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.34136
- Ahles S, Joris PJ, Plat J. Effects of berry anthocyanins on cognitive performance, vascular function and cardiometabolic risk markers: a systematic review of randomized placebo-controlled intervention studies in humans. Int J Mol Sci. 2021;22(12):6482. doi:10.3390/ijms22126482
- Chen H, Dhana K, Huang Y, et al. Association of the Mediterranean Dietary Approaches to Stop Hypertension Intervention for Neurodegenerative Delay (MIND) diet with the risk of dementia. JAMA Psychiatry. 2023;80(6):630. doi:10.1001/jamapsychiatry.2023.0800
- Morris MC, Wang Y, Barnes LL, Bennett DA, Dawson-Hughes B, Booth SL. Nutrients and bioactives in green leafy vegetables and cognitive decline: prospective study. Neurology. 2018;90(3). doi:10.1001/jamapsychiatry.2023.0800
- Chatzispyrellis S, Fragopoulou E, Mamalaki E, et al. Polyphenol intake and risk of dementia and cognitive decline in older adults: principal component analysis approach. J Nutr. 2025;155(7):2089-2099. doi:10.1016/j.tjnut.2025.05.047
- Valls-Pedret C, Sala-Vila A, Serra-Mir M, et al. Mediterranean diet and age-related cognitive decline: a randomized clinical trial. JAMA Intern Med. 2015;175(7):1094. doi:10.1001/jamainternmed.2015.1668
- Chauhan A, Chauhan V. Beneficial effects of walnuts on cognition and brain health. Nutrients. 2020;12(2):550. doi:10.3390/nu12020550
- Rao AS, Nair A, Nivetha K, et al. Impacts of omega-3 fatty acids, natural elixirs for neuronal health, on brain development and functions. Methods Mol Biol. 2024;2761:209-229. doi:10.1007/978-1-0716-3662-6_15
- Welty FK. Omega-3 fatty acids and cognitive function. Curr Opin Lipidol. 2023;34(1):12-21. doi:10.1097/MOL.0000000000000862
- Godos J, Micek A, Currenti W, et al. Fish consumption, cognitive impairment and dementia: an updated dose-response meta-analysis of observational studies. Aging Clin Exp Res. 2024;36(1):171. doi:10.1007/s40520-024-02823-6
- Zhang Y, Chen J, Qiu J, Li Y, Wang J, Jiao J. Intakes of fish and polyunsaturated fatty acids and mild-to-severe cognitive impairment risks: a dose-response meta-analysis of 21 cohort studies. Am J Clin Nutr. 2016;103(2):330-340. doi:10.3945/ajcn.115.124081
- Saleh RNM, Minihane AM. Fish, n -3 fatty acids, cognition and dementia risk: not just a fishy tale. Proc Nutr Soc. 2022;81(1):27-40. doi:10.1017/S0029665121003700
- Alkhalifa AE, Al-Ghraiybah NF, Kaddoumi A. Extra-virgin olive oil in Alzheimer's disease: a comprehensive review of cellular, animal, and clinical studies. Int J Mol Sci. 2024;25(3):1914. doi:10.3390/ijms25031914
- Tessier AJ, Cortese M, Yuan C, et al. Consumption of olive oil and diet quality and risk of dementia-related death. JAMA Netw Open. 2024;7(5):e2410021. doi:10.1001/jamanetworkopen.2024.10021
- Alkhalifa AE, Al-Ghraiybah NF, Kaddoumi A. Extra-virgin olive oil in alzheimer’s disease: a comprehensive review of cellular, animal, and clinical studies. IJMS. 2024;25(3):1914. doi: 10.3390/ijms25031914
- Christodoulou CC, Pitsillides M, Hadjisavvas A, Zamba-Papanicolaou E. Dietary intake, Mediterranean and Nordic diet adherence in Alzheimer’s disease and dementia: a systematic review. Nutrients. 2025;17(2):336. doi:10.3390/nu17020336
- Kishida R, Yamagishi K, Maruyama K, et al. Dietary intake of beans and risk of disabling dementia: The Circulatory Risk in Communities Study (Circs). Eur J Clin Nutr. 2023;77(1):65-70. doi:10.1038/s41430-022-01188-1
- Wang Z, Zhu W, Xing Y, Jia J, Tang Y. B vitamins and prevention of cognitive decline and incident dementia: a systematic review and meta-analysis. Nutr Rev. 2022;80(4):931-949. doi:10.1093/nutrit/nuab057
- Minocha T, Birla H, Obaid AA, et al. Flavonoids as promising neuroprotectants and their therapeutic potential against Alzheimer's disease. Oxid Med Cell Longev. 2022;2022:6038996. doi:10.1155/2022/6038996
- Reuben DB, Kremen S, Maust DT. Dementia prevention and treatment: a narrative review. JAMA Intern Med. 2024;184(5):563. doi:10.1001/jamainternmed.2023.8522
- https://www.verywellhealth.com/foods-that-prevent-dementia-and-alzheimers-11780000
