هیچ تعریف واحدی برای «رژیم غذایی خودایمنی» وجود ندارد، اما تحقیقات نشان میدهد مصرف غذاهای طبیعی مثل میوهها، سبزیجات، ماهی و غلات کامل میتواند به کاهش علائم بیماریهای خودایمنی مانند مولتیپل اسکلروزیس (MS)، آرتریت روماتوئید (RA) و لوپوس کمک کند. برخی رژیمهای خاص با کاهش التهاب و بهبود عملکرد سیستم ایمنی میتوانند نقش حمایتی در مدیریت این بیماریها داشته باشند.
نکته مهم این است که هیچ رژیم غذایی واحدی برای همه بیماران مناسب نیست و تغییرات باید بر اساس وضعیت هر فرد شخصیسازی شود. در ادامه با ۹ رژیم غذایی مؤثر برای بیماران مبتلا به اختلالات خودایمنی آشنا میشویم.
۱. رژیم پروتکل خودایمنی (AIP)
رژیم AIP نوعی رژیم حذفی است که طی سه فاز انجام میشود:
- فاز حذف: مواد غذایی التهابزا یا محرک علائم حذف میشوند (۶ هفته تا ۶ ماه).
- فاز بازمعرفی: غذاها بهآرامی و طی ۱ تا ۳ ماه دوباره وارد رژیم میشوند تا غذاهای محرک شناسایی شوند.
- فاز نگهدارنده: پس از شناسایی غذاهای مشکلساز، رژیم تثبیت میشود تا از عود علائم جلوگیری شود.
این رژیم سخت است و باید زیر نظر یک متخصص تغذیه اجرا شود. غذاهای مجاز شامل سبزیجات، میوهها، گوشت و ماهی طبیعی، چربیهای سالم (مثل آووکادو و روغن زیتون)، چای گیاهی و ادویهها هستند. غذاهای ممنوع شامل الکل، قهوه، لبنیات، غلات، دانهها، حبوبات، غذاهای فرآوریشده و قندهای تصفیهشده میشوند.
Sarsmis/Getty Images
۲. رژیم مدیترانهای
رژیم مدیترانهای از شناختهشدهترین الگوهای تغذیه سالم است که خطر بیماریهای مزمن را کاهش داده و طول عمر را افزایش میدهد. این رژیم برای مدیریت MS، RA و اختلالات تیروئیدی مفید است.
پایههای این رژیم شامل روغن زیتون، سبزیجات، میوهها، حبوبات، ماهی، مغزها و مقدار کمی گوشت و لبنیات است.
۳. رژیم گیاهمحور
رژیمهای گیاهمحور با کاهش التهاب و بهبود سلامت سیستم ایمنی میتوانند به بیماران مبتلا به RA و لوپوس کمک کنند.
انواع رژیم گیاهمحور:
- فلکسیتارین: مصرف گهگاه گوشت و لبنیات
- پسکتارین: مصرف غذاهای دریایی
- وگان: حذف کامل محصولات حیوانی
- وجترین: حذف گوشت ولی استفاده از تخممرغ و لبنیات
۴. رژیم بدون گلوتن
گلوتن پروتئینی در گندم، چاودار و جو است که برای مبتلایان به بیماری سلیاک مضر است و باعث آسیب روده میشود. تنها راه مدیریت این بیماری، حذف کامل گلوتن است.
این رژیم شامل حذف نان، پاستا، سوپها، سسها و مواد غذایی حاوی گلوتن است. تحقیقات همچنین نشان دادهاند که حذف گلوتن ممکن است به افراد با مشکلات تیروئید نیز کمک کند.
۵. رژیم ضدالتهابی
یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ نشان داد که رژیم ضدالتهابی باعث کاهش علائم آرتریت روماتوئید شد. این رژیم بر مصرف غذاهای طبیعی و کمفرآوریشده مثل ماهی، میوه، سبزیجات، حبوبات، مغزها و دانهها تأکید دارد.
۶. رژیم پالئو
رژیم پالئو بر مصرف غذاهایی که اجداد شکارچی-گردآور ما مصرف میکردند تمرکز دارد؛ یعنی میوهها، سبزیجات، گوشت و ماهی بدون فرآوری، مغزها و روغن زیتون. هدف اصلی، حذف غذاهای فوقفرآوریشده است. شواهد محدود نشان میدهد این رژیم ممکن است برای بیماران مبتلا به MS مفید باشد.
۷. رژیم DASH
رژیم DASH (رویکردهای غذایی برای توقف فشار خون بالا) علاوه بر مدیریت فشار خون، ممکن است برای بیماران مبتلا به بیماریهای خودایمنی هم مزایایی داشته باشد. غذاهای اصلی این رژیم شامل:
- حبوبات و مغزها
- ماهی و مرغ
- سبزیجات و میوهها
- لبنیات کمچرب
- غلات کامل
این رژیم همچنین مصرف چربیهای اشباع، شیرینیها و نوشیدنیهای قندی را محدود میکند.
۸. روزهداری متناوب (Intermittent Fasting)
روزهداری متناوب با محدود کردن بازه زمانی غذا خوردن (مثلاً ۷ صبح تا ۷ عصر) میتواند التهاب را کاهش داده و سلامت روده را تقویت کند. این الگو برای بیماران مبتلا به RA و دیابت نوع ۱ مفید بوده است، اما برای سایر بیماریهای خودایمنی مثل پسوریازیس و MS به تحقیقات بیشتری نیاز است.
۹. رژیم کتوژنیک (Keto)
رژیم کتو یک رژیم کمکربوهیدرات و پرچرب است که در ابتدا برای درمان صرع طراحی شد. شواهد جدید نشان میدهد این رژیم ممکن است با کاهش التهاب در مغز و نخاع به بهبود علائم MS کمک کند.
جمعبندی
رژیمهای غذایی میتوانند نقش مهمی در مدیریت بیماریهای خودایمنی داشته باشند. از رژیم AIP تا مدیترانهای، گیاهمحور، پالئو یا حتی کتو، هر کدام بسته به شرایط فرد میتوانند به کاهش التهاب، بهبود علائم و افزایش کیفیت زندگی کمک کنند.
بهترین رژیم برای شما باید متناسب با نیازهای فردیتان انتخاب شود؛ بنابراین قبل از هر تغییر اساسی، با یک متخصص تغذیه مشورت کنید و علائم خود را ثبت کنید تا بهترین نتیجه حاصل شود.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Stoiloudis P, Kesidou E, Bakirtzis C, et al. The role of diet and interventions on multiple sclerosis: A review. Nutrients. 2022;14(6):1150. doi:10.3390/nu14061150
- Knippenberg A, Robinson GA, Wincup C, Ciurtin C, Jury EC, Kalea AZ. Plant-based dietary changes may improve symptoms in patients with systemic lupus erythematosus. Lupus. 2022;31(1):65-76. doi:10.1177/09612033211063795
- Alwarith J, Kahleova H, Rembert E, et al. Nutrition interventions in rheumatoid arthritis: The potential use of plant-based diets. A review. Front Nutr. 2019;6:141. doi:10.3389/fnut.2019.00141
- Pardali EC, Gkouvi A, Gkouskou KK, et al. Autoimmune protocol diet: A personalized elimination diet for patients with autoimmune diseases. Metabol Open. 2024;25:100342. doi:10.1016/j.metop.2024.100342
- Konijeti GG, Kim N, Lewis JD, et al. Efficacy of the autoimmune protocol diet for inflammatory bowel disease. Inflamm Bowel Dis. 2017;23(11):2054-2060. doi:10.1097/MIB.0000000000001221
- Chandrasekaran A, Groven S, Lewis JD, et al. An autoimmune protocol diet improves patient-reported quality of life in inflammatory bowel disease. Crohns Colitis 360. 2019;1(3):otz019. doi:10.1093/crocol/otz019
- Martinez-Gonzalez MA, Martin-Calvo N. Mediterranean diet and life expectancy; beyond olive oil, fruits, and vegetables. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2016;19(6):401-407. doi:10.1097/MCO.0000000000000316
- Barbalace MC, Talotta R, Rapisarda F, et al. Unlocking the power of the Mediterranean diet: Two in one-dual benefits for rheumatic and thyroid autoimmune diseases. Nutrients. 2025;17(8):1383. doi:10.3390/nu17081383
- Mazzucca CB, Raineri D, Cappellano G, Chiocchetti A. How to tackle the relationship between autoimmune diseases and diet: Well begun is half-done. Nutrients. 2021;13(11):3956. doi:10.3390/nu13113956
- Clem J, Barthel B. A look at plant-based diets. Mo Med. 2021;118(3):233-238.
- MedlinePlus. Learn about gluten-free diets.
- Krysiak R, Szkróbka W, Okopień B. The effect of gluten-free diet on thyroid autoimmunity in drug-naïve women with Hashimoto's thyroiditis: A pilot study. Exp Clin Endocrinol Diabetes. 2019;127(7):417-422. doi:10.1055/a-0653-7108
- Vadell AKE, Bärebring L, Hulander E, Gjertsson I, Lindqvist HM, Winkvist A. Anti-inflammatory diet In rheumatoid arthritis (ADIRA)-a randomized, controlled crossover trial indicating effects on disease activity. Am J Clin Nutr. 2020;111(6):1203-1213. doi:10.1093/ajcn/nqaa019
- Leech B, McEwen B, Sekyere EO. Diet, digestive health, and autoimmunity: The foundations to an autoimmune disease food pyramid—part 2. Altern Complement Ther. 2020;26(4):158-167. doi:10.1089/act.2020.29287.ble
- Singh A, Singh D. The Paleolithic diet. Cureus. 2023;15(1):e34214. doi:10.7759/cureus.34214
- Sakhaei R, Shahvazi S, Mozaffari-Khosravi H, et al. The Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH)-style diet and an alternative Mediterranean diet are differently associated with serum inflammatory markers in female adults. Food Nutr Bull. 2018;39(3):361-376. doi:10.1177/0379572118783950
- National Heart, Lung, and Blood Institute. DASH eating plan.
- Barati M, Ghahremani A, Namdar Ahmadabad H. Intermittent fasting: A promising dietary intervention for autoimmune diseases. Autoimmun Rev. 2023;22(10):103408. doi:10.1016/j.autrev.2023.103408
- Brockhoff JD, Bereswill S, Heimesaat MM. The impact of ketogenic diet on the onset and progression of multiple sclerosis. Eur J Microbiol Immunol (Bp). 2023;13(2):29-36. doi:10.1556/1886.2023.00020
- https://www.health.com/condition/autoimmune-disease/autoimmune-disease-diet
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
