آزمایش بیماری آلزایمر: تشخیص

تشخیص بیماری آلزایمر روش واحد و مشخصی ندارد، بلکه معمولاً شامل ارزیابی‌های شناختی، آزمایش‌های تصویربرداری مانند اسکن مغز و آزمایش‌های آزمایشگاهی می‌شود.¹

غربالگری زودهنگام نیز برای بزرگسالان در معرض خطر بالا در دسترس است. بر اساس یک گزارش از انجمن آلزایمر، ۷۹٪ از بزرگسالان ۴۵ سال به بالا اظهار داشتند که مایل‌اند قبل از بروز آلزایمر، از ابتلای خود مطلع شوند.²

ارزیابی‌های شناختی

نخستین گام معمولاً مراجعه به ارائه‌دهنده خدمات درمانی در صورت مشاهده علائم کاهش شناختی است؛ همان‌طور که دکتر مورین اوکانر، روانشناس و استادیار نورولوژی در دانشکده پزشکی دانشگاه بوستون اشاره کرده است.

در این مرحله، بسیار مهم است که تغییرات نگران‌کننده را صادقانه بیان کرده و در صورت امکان، مثال‌هایی مشخص ارائه دهید. این اطلاعات به پزشک کمک می‌کند تا ارزیابی‌های شناختی ابتدایی را انجام دهد.¹

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

در صورت لزوم، فرد ممکن است به یک متخصص ارجاع داده شود تا آزمایش‌های تشخیصی دقیق‌تری را انجام دهد؛ این آزمایش‌ها معمولاً شامل بررسی حافظه، زبان، مهارت‌های بصری-فضایی و دیگر عملکردهای مغزی است.³

توضیح علمی بیشتر: ارزیابی شناختی شامل آزمون‌هایی مانند Mini-Mental State Examination (MMSE) یا Montreal Cognitive Assessment (MoCA) است که برای اندازه‌گیری توانایی‌های ذهنی مختلف مانند حافظه کوتاه‌مدت، توجه، محاسبه و توانایی درک زبان به‌کار می‌روند. این آزمون‌ها می‌توانند به تشخیص اختلالات زودرس در کارکرد مغز کمک کنند.

Stefania Pelfini, La Waziya Photography / Getty Images

آزمایش‌های تصویربرداری

برخی انواع اسکن توموگرافی نشر پوزیترون (PET) می‌توانند نشانگرهای بیماری آلزایمر را شناسایی کنند، هرچند این آزمایش‌ها معمولاً در همه مراکز در دسترس نیستند.

نمونه‌هایی از این اسکن‌ها عبارت‌اند از:

اسکن آمیلوئید PET: که به دنبال پلاک‌های آمیلوئیدی در مغز می‌گردد، نشانه‌ای کلیدی از بیماری آلزایمر⁴
اسکن FDG PET (فلوئوردئوگلوکز): که تغییرات در فعالیت مغز از جمله آسیب به سلول‌های عصبی را نشان می‌دهد⁵
اسکن Tau PET: که به تجمع پروتئین تاو در مغز می‌پردازد؛ این تجمع می‌تواند منجر به آلزایمر شود⁶

دیگر آزمایش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی اسکن (CT) یا تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) می‌توانند به رد سایر بیماری‌هایی کمک کنند که ممکن است علائمی مشابه آلزایمر ایجاد کنند.⁷¹

توضیح علمی بیشتر: تجمع پلاک‌های آمیلوئید و پروتئین تاو به تخریب پیشرونده سیناپس‌ها و نورون‌ها منجر می‌شود. این فرایند در مناطقی از مغز مانند هیپوکامپ که مسئول حافظه است آغاز می‌شود. تصویربرداری می‌تواند این تغییرات را پیش از بروز علائم رفتاری نشان دهد.

آزمایش‌های آزمایشگاهی

پزشک ممکن است آزمایش مایع مغزی-نخاعی (CSF) را برای رد انواع دیگر زوال عقل انجام دهد.¹ این مایع، مغز و نخاع را پوشش داده و نقش محافظتی و تغذیه‌ای ایفا می‌کند.

در حال حاضر تقاضای زیادی برای روش‌های آسان‌تر و غیر تهاجمی‌تر وجود دارد. طبق گزارش انجمن آلزایمر، بیش از ۹۰٪ از افراد مورد مطالعه مایل بودند که آزمایش ساده‌ای مانند آزمایش خون برای تشخیص بیماری داشته باشند.²

پژوهشگران آزمایش‌های خونی بسیار دقیقی توسعه داده‌اند که سطوح پروتئین‌های مرتبط با بیماری آلزایمر را اندازه‌گیری می‌کنند.⁸ این آزمایش‌ها عمدتاً در محیط‌های پژوهشی یا کلینیک‌های تخصصی استفاده می‌شوند.

تاکنون هیچ‌یک از این آزمایش‌های خون تأییدیه کامل از نهادهای نظارتی دریافت نکرده‌اند و عموماً برای افرادی که صرفاً نگران وضعیت ذهنی خود هستند توصیه نمی‌شوند.⁷

توضیح علمی بیشتر: آزمایش‌های خون معمولاً پروتئین‌هایی مانند پپتید آمیلوئید بتا (Aβ42/40)، فسفوریله تاو و نوروفیلامنت سبک زنجیره (NfL) را بررسی می‌کنند. تغییر در نسبت این پروتئین‌ها با پیشرفت بیماری ارتباط دارد و می‌تواند شاخص زیستی مؤثری باشد.

پیری طبیعی یا بیماری آلزایمر؟

«در روند پیری طبیعی، همگی تغییراتی را تجربه می‌کنیم—موارد جزئی که بیشتر آزاردهنده‌اند تا نگران‌کننده»، دکتر الیزابت اِجرلی، مدیر ارشد برنامه‌های اجتماعی در انجمن آلزایمر به مجله Health گفت.

بیماری آلزایمر معمولاً در اواسط دهه ۶۰ زندگی آغاز می‌شود، ولی ممکن است علائم زودتری نیز دیده شود.⁹ در اینجا تفاوت میان پیری طبیعی و زوال عقل توضیح داده می‌شود:

پیری طبیعی: فراموشی‌های گاه‌به‌گاه—مانند ورود به اتاقی و فراموش کردن دلیل آن—امری رایج است. اطلاعات معمولاً پس از مدتی دوباره به یاد می‌آید.
بیماری آلزایمر: فرد مبتلا ممکن است آن‌قدر در روند بیماری پیش رفته باشد که خودش قادر به تشخیص علائم نباشد؛ معمولاً اطرافیان ابتدا متوجه این نشانه‌ها می‌شوند.⁹

دکتر جرد بروش، استاد نورولوژی بالینی در دانشگاه ایندیانا، توضیح داد: «برای اغلب افراد در روند پیری طبیعی، با کمی تمرکز می‌توانند به یاد بیاورند که کلیدشان کجاست یا چرا وارد آن اتاق شده‌اند.»

توضیح علمی بیشتر: پیری طبیعی با کاهش خفیف در سرعت پردازش اطلاعات و حافظه همراه است، ولی در بیماری آلزایمر این کاهش شدید و پیشرونده است و عملکردهای روزمره فرد را به‌طور قابل‌توجهی مختل می‌کند.

آیا باید غربالگری زودهنگام را در نظر گرفت؟

بیماری آلزایمر فرایندی پیشرونده است که «حدود ۲۰ تا ۲۵ سال پیش از بروز اولین علائم آغاز می‌شود»؛ بنابراین امکان آزمایش نشانه‌های زیستی بیماری پیش از بروز اختلالات شناختی وجود دارد، همان‌طور که دکتر بروش بیان کرده است.

غربالگری زودهنگام می‌تواند انگیزه‌ای برای تغییر سبک زندگی و اتخاذ رفتارهایی باشد که ممکن است از زوال عقل پیشگیری کرده یا آن را به تعویق اندازند، مانند:¹⁰

خودداری از مصرف دخانیات
پیروی از یک رژیم غذایی متعادل
ورزش منظم
حفظ فعالیت ذهنی و اجتماعی

اوکانر خاطرنشان کرد که این عادات سالم برای هر فردی قابل توصیه است، حتی بدون انجام آزمایش‌های زمان‌بر و پرهزینه.

داروهایی که روند بیماری را در مراحل ابتدایی یا خفیف کند می‌کنند در دسترس هستند، ولی افراد در مراحل پیش‌بالینی مجاز به استفاده از آن‌ها نیستند.¹¹

دریافت تشخیص می‌تواند بسیار ناراحت‌کننده باشد. برخی پزشکان ممکن است در نبود گزینه درمانی مؤثر، در اعلام نتیجه آزمایش مردد باشند.

توضیح علمی بیشتر: داروهایی مانند Lecanemab و Donanemab که روی کاهش پلاک‌های آمیلوئید تمرکز دارند، در مراحل اولیه مؤثرتر هستند. با این حال، استفاده از آن‌ها نیازمند شناسایی زودهنگام بیماری است.

آینده آزمایش‌های بیماری آلزایمر

مطالعات مداوم در حال بررسی این موضوع هستند که آیا درمان در مراحل پیش‌بالینی می‌تواند از بروز علائم آلزایمر جلوگیری کند یا آن را به تأخیر اندازد.¹² این احتمال وجود دارد که در آینده، درمان‌هایی برای افراد مبتلا در مراحل بدون علامت در دسترس قرار گیرد.

نهادهایی مانند انجمن آلزایمر و کارشناسان مستقل، آزمایش‌های گسترده برای افراد بدون علامت را توصیه نمی‌کنند.¹³ با این حال، انجام یک ارزیابی شناختی ساده در معاینات سالیانه احتمالاً بدون خطر است.

اوکانر اظهار داشت: «شاید در آینده، همان‌طور که هنگام گرفتن آزمایش خون برای بیماری‌های دیگر غربالگری می‌کنیم، آزمایش آلزایمر نیز به‌صورت روتین انجام شود، ولی هنوز به آن نقطه نرسیده‌ایم.»

مروری سریع

آزمایش‌های تشخیصی بیماری آلزایمر ممکن است شامل ارزیابی شناختی، آزمایش‌های تصویربرداری مانند اسکن مغز، و آزمایش‌های آزمایشگاهی باشد.

پزشک می‌تواند در معاینات سالیانه وضعیت شناختی فرد را بررسی کند، ولی غربالگری زودهنگام به‌طور کلی توصیه نمی‌شود. با تغییر در سبک زندگی مانند پرهیز از دخانیات، تغذیه سالم و حفظ روابط اجتماعی می‌توان از پیشرفت بیماری جلوگیری یا آن را کند کرد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: