بسیاری از افراد از کانابیس و محصولات مرتبط با آن برای درمان درد مزمن، اسکلروز چندگانه (MS) و اختلالات سلامت روان استفاده میکنند. با این حال، تحقیقات علمی نشان دادهاند که استفاده از کانابیس به عنوان درمان دارویی هم مزایایی دارد و هم خطراتی به همراه دارد.
فواید دارویی کانابیس عمدتاً از دو ترکیب شیمیایی اصلی آن یعنی «کانابیدیول» (CBD) و «دلتا-۹-تتراهیدروکانابینول» (THC) ناشی میشود که هر دو در گیاه Cannabis sativa یافت میشوند. این ترکیبات نقش فعالی در تعامل با گیرندههای عصبی بدن دارند که موجب ایجاد تأثیراتی مانند تسکین درد، کاهش التهاب و بهبود خلقوخو میشوند.
در ایالتهایی که استفاده از این ماده قانونی است، متخصصان سلامت ممکن است انواع محصولات حاوی CBD و THC از جمله ماریجوانای خشک، روغنها، قرصها و شکلهای دیگر را برای درمان شرایط مختلف تجویز کنند. این محصولات بهطور کلی تحت عنوان «کانابیس دارویی» شناخته میشوند و کاربرد آنها بهصورت کنترلشده و در چارچوب تجویز پزشکی صورت میگیرد.
اثرات این درمانها به خوبی در مطالعات علمی بررسی شده و اغلب در مصرف پزشکی بهخوبی تحمل میشوند. با این حال، مصرف کانابیس خارج از تجویز پزشکی یا دریافت آن از منابع غیرمجاز میتواند خطرات جدی بهدنبال داشته باشد، از جمله احتمال مصرف بیشازحد، آلودگی محصول، یا بروز اختلالات روانی.
در این مقاله به شواهد علمی درباره مزایا و مضرات استفاده دارویی از کانابیس میپردازیم و بررسی میکنیم که آیا این ماده میتواند بخشی از درمانهای پزشکی آینده باشد یا نه.
فواید دارویی کانابیس چیست؟
درد مزمن
یک مرور نظاممند در سال ۲۰۲۴ نتایج ۹۹ کارآزمایی بالینی را بررسی کرد که کانابیس را با اپیوئیدها در درمان درد مزمن غیرسرطانی مقایسه کرده بودند. نتایج نشان داد که کانابیس و اپیوئیدها اثربخشی مشابهی در کاهش درد دارند، اما احتمال ترک درمان با کانابیس کمتر است.
این مسئله اهمیت ویژهای دارد، زیرا اپیوئیدها به شدت اعتیادآور هستند و مصرف طولانیمدت آنها با عوارض جانبی شدید همراه است، در حالی که کانابیس میتواند جایگزینی با ریسک کمتر باشد، بهویژه برای تسکین دردهای عصبی که درمان آنها معمولاً دشوار است.
اعتیاد به الکل و دارو
برخی افراد از روغن CBD برای کاهش یا جایگزینی مصرف داروهای مسکن تجویزی استفاده میکنند. همچنین شواهدی وجود دارد که نشان میدهد کانابیس میتواند به افرادی که به الکل یا اپیوئیدها وابسته هستند، در روند ترک اعتیاد کمک کند.
در مطالعهای کانادایی در سال ۲۰۲۲ نیز ارتباط مشخصی بین استفاده دارویی از کانابیس و کاهش مصرف الکل مشاهده شد، که میتواند مسیر جدیدی برای درمان اختلالات مصرف مواد باز کند.
در حالی که مصرف کانابیس میتواند به کاهش وابستگی به الکل و اپیوئیدها کمک کند، استفاده بیرویه یا خارج از تجویز پزشک ممکن است منجر به اختلال مصرف کانابیس شود، که خود نوعی وابستگی روانی و جسمی است و نیاز به درمان تخصصی دارد.
افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و اضطراب اجتماعی
در بررسیای که در سال ۲۰۱۷ انجام شد، برخی شواهد دال بر اثربخشی کانابیس در کاهش علائم افسردگی و PTSD گزارش شد، اگرچه نتایج قطعی نبودند. در مواردی، مصرف کنترلشده کانابیس توانسته به کاهش افکار مزاحم یا کابوسهای شبانه کمک کند.
اما پژوهشگران هشدار دادند که کانابیس برای برخی دیگر از اختلالات روانی مانند اختلال دوقطبی و روانپریشی مناسب نیست و حتی میتواند آنها را تشدید کند. در بررسیهای جدیدتر نیز نتیجهگیری شد که گرچه کانابیس ممکن است برخی علائم PTSD مانند افکار مزاحم را کاهش دهد، اما ممکن است علائمی مانند افکار خودکشی یا رفتارهای پرخاشگرانه را بدتر کند.
در نتیجه، اگرچه تحقیقات اولیه درباره اثربخشی کانابیس در درمان اختلالات روانی امیدوارکننده هستند، اما هنوز در مراحل اولیه قرار دارند و نیاز به مطالعات گستردهتر و دقیقتری برای تعیین نقش دقیق این ماده در روانپزشکی وجود دارد.
سرطان
برخی شواهد نشان میدهد که ترکیبات خوراکی کانابینوئید میتوانند در کاهش تهوع و استفراغ ناشی از شیمیدرمانی مؤثر باشند. همچنین مطالعات کوچکی نیز نشان دادهاند که ماریجوانای تدخینی ممکن است در کاهش این علائم مؤثر باشد.
انجمن سرطان آمریکا توصیه میکند که افراد مبتلا به سرطان پیش از مصرف کانابیس برای کاهش عوارض جانبی، حتماً با پزشک خود مشورت کنند، چرا که مصرف خودسرانه ممکن است با درمان اصلی تداخل داشته باشد یا خطراتی در پی داشته باشد.
اسکلروز چندگانه (MS)
استفاده کوتاهمدت از کانابینوئیدهای خوراکی ممکن است موجب بهبود علائم اسپاستیسیتی (سفتی عضلات) در بیماران مبتلا به MS شود، اگرچه این اثرات معمولاً ملایم هستند.
با توجه به محدود بودن درمانهای موجود برای MS، حتی این بهبودهای ملایم نیز میتوانند کیفیت زندگی بیماران را افزایش دهند و نیاز به داروهای قویتر را کاهش دهند.
صرع
در ژوئن ۲۰۱۸، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) دارویی حاوی CBD را برای درمان دو نوع خاص و شدید صرع – سندرم لنوکس-گستو و سندرم دراوه – تأیید کرد. این دارو که با نام اپیدیولکس (Epidiolex) شناخته میشود، توانسته بهطور قابلتوجهی دفعات تشنج را کاهش دهد.
مطالعهای که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد نشان داد که استفاده از CBD در کودکان مبتلا به سندرم دراوه در مقایسه با دارونما منجر به کاهش قابلتوجه حملات تشنجی شد. با این حال، استفاده از CBD ممکن است با عوارض جانبی نظیر خوابآلودگی، کاهش اشتها و افزایش دمای بدن همراه باشد.
FangXiaNuo/Getty Images
خطرات سلامتی مرتبط با کانابیس
مشکلات روانی
مصرف کانابیس بهویژه در دوزهای بالا میتواند خطر بروز روانپریشی کوتاهمدت و ابتلا به اختلالاتی مانند اسکیزوفرنی در بلندمدت را افزایش دهد. این مسئله بهویژه در نوجوانانی که مغز آنها هنوز در حال رشد است، بیشتر مشاهده میشود.
برخی شواهد همچنین نشان میدهد که مصرف منظم کانابیس با افزایش احتمال افکار خودکشی و بروز افسردگی مرتبط است، اگرچه این ارتباط ممکن است تحت تأثیر عوامل زمینهای دیگر نیز باشد. همچنین در افرادی که قبلاً با اختلال دوقطبی زندگی میکنند، مصرف کانابیس ممکن است علائم بیماری را تشدید کند.
سرطان بیضه
تحقیقات علمی ارتباط مستقیمی بین مصرف طولانیمدت کانابیس و افزایش ریسک ابتلا به سرطان بیضه یافتهاند. این نوع سرطان نادر است اما در میان مردان جوان شایعترین نوع سرطان محسوب میشود و بررسی اثرات کانابیس بر آن اهمیت ویژهای دارد.
بیماریهای تنفسی
استنشاق دود کانابیس میتواند منجر به ایجاد اسکار (جای زخم) در بافت دستگاه تنفسی، آسیب به رگهای خونی در ریه و بروز برونشیت شود. این اثرات مشابه آن چیزی است که در مصرف سیگار نیز مشاهده میشود.
با این حال، محصولات دارویی حاوی CBD که از طریق خوراکی مصرف میشوند و با احتراق همراه نیستند، این خطرات را ندارند. بنابراین نحوه مصرف کانابیس نقش حیاتی در تعیین میزان خطر آن دارد.
آیا کانابیس برای سلامتی مفید است یا مضر؟
شواهدی وجود دارد که هم به مزایا و هم به مضرات مصرف کانابیس اشاره میکنند. علیرغم افزایش مطالعات علمی در این حوزه، هنوز برای نتیجهگیری قطعی درباره پیامدهای سلامتی استفاده از این ماده به اطلاعات بیشتری نیاز داریم.
بسیاری از دانشمندان و سازمانهای بهداشتی از جمله انجمن سرطان آمریکا بر نیاز به تحقیقات بیشتر درباره استفاده پزشکی از کانابیس و کانابینوئیدها تأکید دارند. با این حال، یک مانع جدی در این مسیر وجود دارد: طبقهبندی کانابیس به عنوان ماده کنترلشده گروه اول توسط اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا (DEA)، که محدودیتهای سختگیرانهای بر تحقیقات علمی اعمال میکند.
جمعبندی
تحقیقات نشان میدهند که کانابیس و ترکیبات کانابینوئیدی میتوانند در مدیریت درد مزمن، حالت تهوع و برخی علائم بیماری MS مؤثر باشند. این اثرات میتوانند برای بیمارانی که به درمانهای رایج پاسخ نمیدهند، امیدبخش باشند.
با این حال، ارزیابی ایمنی کانابیس بهطور کلی دشوار است، زیرا اشکال مختلفی دارد و ترکیب شیمیایی گونههای مختلف آن متفاوت است. برای مثال، روغنهای CBD تجویزی که بهصورت خوراکی مصرف میشوند ممکن است بهخوبی تحمل شوند، در حالی که مصرف تدخینی ماریجوانا میتواند به ریه آسیب غیرقابل بازگشت وارد کند.
بنابراین، بسیار مهم است که تنها با تجویز و زیر نظر پزشک متخصص از محصولات حاوی کانابیس یا داروهای کانابینوئیدی استفاده شود، تا بیشترین بهرهمندی و کمترین خطر حاصل گردد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
Cannabis and mental health. (2024).
https://www.cdc.gov/cannabis/health-effects/mental-health.html?CDC_AAref_Val=https://www.cdc.gov/marijuana/health-effects/mental-health.html
Risks of using cannabis for people with cancer. (2024).
https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/treatment-types/complementary-and-integrative-medicine/marijuana-and-cancer/cannabis-risks.html
Rodas JD, et al. (2024). A systematic review of the clinical effects of cannabis and cannabinoids in posttraumatic stress disorder symptoms and symptom clusters.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38353645/
Understanding your risk for cannabis use disorder. (2024). .
https://www.cdc.gov/cannabis/health-effects/cannabis-use-disorder.html?CDC_AAref_Val=https://www.cdc.gov/marijuana/health-effects/addiction.html
Jeddi HM, et al. (2024). Cannabis for medical use versus opioids for chronic non-cancer pain: A systematic review and network meta-analysis of randomised clinical trials.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10773353/
Phillips P. (2024). As more people with cancer use medical cannabis, oncologists face questions they struggle to answer.
https://www.cancer.gov/news-events/cancer-currents-blog/2024/medical-cannabis-oncologists-patients-communication
Cannabis (marijuana) and cannabinoids: What you need to know. (2019).
https://www.nccih.nih.gov/health/cannabis-marijuana-and-cannabinoids-what-you-need-to-know
Devinsky O, et al. (2017). Trial of cannabidiol for drug-resistant seizures in the Dravet syndrome.
https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1611618
Fazlollahi A, et al. (2023). Adverse events of cannabidiol use in patients with epilepsy.
https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2803957
FDA approves first drug comprised of an active ingredient derived from marijuana to treat rare, severe forms of epilepsy. (2018).
https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-drug-comprised-active-ingredient-derived-marijuana-treat-rare-severe-forms
Haddad F, et al. (2022). The efficacy of cannabis on multiple sclerosis-related symptoms.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9148011/
Maggu G, et al. (2023).Cannabis use and its relationship with bipolar disorder: A systematic review and meta-analysis.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10756590/
Han B, et al. (2021). Associations of suicidality trends with cannabis use as a function of sex and depression status.
https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2781215
Kvamme SL, et al. (2021). Exploring the use of cannabis as a substitute for prescription drugs in a convenience sample. 5
https://harmreductionjournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12954-021-00520-
Lucas P, et al. (2020). Reductions in alcohol use following medical cannabis initiation: Results from a large cross-sectional survey of medical cannabis patients in Canada.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0955395920303017
Marijuana and lung health. (2024).
https://www.lung.org/quit-smoking/smoking-facts/health-effects/marijuana-and-lung-health
Reece AS, et al. (2021). Causal inference multiple imputation investigation of the impact of cannabinoids and other substances on ethnic differentials in US testicular cancer incidence.
https://bmcpharmacoltoxicol.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40360-021-00505-x
Sarris J, et al. (2020). Medicinal cannabis for psychiatric disorders: A clinically-focused systematic review.
https://bmcpsychiatry.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12888-019-2409-8
The health effects of cannabis and cannabinoids. (2017).
https://nap.nationalacademies.org/resource/24625/Cannabis_chapter_highlights.pdf
Walsh Z, et al. (2017). Medical cannabis and mental health: A guided systematic review.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0272735816300939
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
